หากนับตั้งแต่วันที่ผมเริ่มต้นทำงานในป่า จนกระทั่งถึงวันนี้ เวลาผ่านมานานพอสมควร
จากความตั้งใจแรกๆ คือ การบันทึกภาพสัตว์ป่า
เมื่อเริ่มทำงานอย่างเอาจริง ผมพบว่า ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย แม้ว่าจะอยู่ในแหล่งที่สัตว์ป่าอาศัย รู้ว่ามีสัตว์ป่า พบเห็นร่องรอยของพวกมัน แต่การจะพบเจอ ได้ถ่ายภาพ ไม่ใช่เรื่องง่าย
ผมใช้วิธีการหลายอย่าง เช่น ตามรอยไปตามแหล่งอาหาร จนพบว่า วิธีซึ่งได้ผลที่สุดคือ การเฝ้ารอ แต่อีกนั่นแหละ การซ่อนตัวอยู่ในซุ้มบังไพรแคบๆ ในที่ซึ่งคาดว่าสัตว์ป่าจะมา ก็ต้องใช้เวลา ไม่ว่าจะอยู่ในซุ้มบังไพรอันมิดชิด เปิดเพียงช่องเล็กๆ เพื่อกันไม่ให้กลิ่นกายลอยออกไปได้ เพราะสัตว์ป่าส่วนใหญ่มีจมูกรับกลิ่นที่ดี เอาเข้าจริง พวกมันเชื่อจมูกมากกว่าสายตาด้วยซ้ำ
ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม สัตว์ป่าก็สัมผัสได้ว่า ผมอยู่แถวๆ นั้น
การที่พวกมันออกมาให้พบ ผมเชื่อว่า พวกมันอนุญาต ไม่ใช่ไม่รู้
เมื่อส่วนหนึ่งของงานคือการรอที่ยาวนาน อยู่กับตัวเองนิ่งๆ
ผมเริ่มรู้และเข้าใจว่า ภาพสัตว์ป่าที่ได้นั้น เป็นเพียงผลพลอยได้
เช่นเดียวกับเหล่าสัตว์ป่า การได้กิน ก็เป็นแค่ผลพลอยได้จากการทำงานของพวกมัน
เหมือนที่ผมบอกใครๆ เสมอว่า เริ่มต้นจากใช้กล้องและเลนส์เป็นเครื่องมือ
สิ่งที่ได้อย่างแท้จริงคือ บทเรียนที่มีอยู่ในป่า
ในป่า มีคนทำงานเพื่อปกป้องดูแลสัตว์ป่า และแหล่งอาศัยของพวกมัน ตั้งแต่เริ่ม จนกระทั่งถึงวันนี้ ผมได้คนเหล่านี้แหละช่วย งานของผมจะไม่มีทางประสบผลเลยหากไม่มีพวกเขา
งานของพวกเขาไม่ง่ายเลย แต่ก็ทำให้ประชากรสัตว์ป่าเพิ่มจำนวน สัตว์ป่าหลายชนิด ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นสัตว์หายาก ปรากฏร่องรอยให้เห็น
และทำให้ผมได้ทำงานง่ายที่สุดคือ กดชัตเตอร์
การทำงานแบบ “ฝังตัว” อยู่ในป่าแห่งหนึ่งๆ นาน ป่าละไม่น้อยกว่าสามปี
สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ความผูกพันระหว่างผมกับคนทำงานในป่า โดยเฉพาะคนงาน ลูกจ้างรายวัน
ในหน่วยพิทักษ์ป่า หลายคนย้ายไป คนใหม่ๆ มาแทน ไม่นาน ความแปลกหน้าระหว่างเราก็หายไป ยิ่งเมื่อได้ใช้เวลาร่วมกันในป่าสักสองสัปดาห์ ความสัมพันธ์ของเราก็ดูราวกับคบหากันมาแล้วเป็นปีๆ
อยู่ในที่กันดาร คล้ายจะทำให้คนรู้จัก ใกล้ชิดกันมากขึ้น
ไม่ว่าเวลาจะผ่านมานานเพียงใด ผมจะมีประสบการณ์มากขึ้น
แต่เมื่อร่วมทางกับคนทำงานในป่า ผมก็จะรู้สึกได้ถึงความอ่อนด้อยของตัวเอง โดยเฉพาะการใช้ชีวิตในป่า ไม่ว่าจะในเรื่องใด
ตั้งแต่การหาตำแหน่งเพื่อทำซุ้มบังไพร เพื่อเฝ้ารอสัตว์ป่า ในแหล่งอาหารที่เรารู้ว่าสัตว์มาใช้ประจำ
พวกเขาสอนให้ผมทำซุ้มทิ้งไว้สักสองวันก่อนเข้ามาใช้ เพื่อให้สัตว์ป่าไม่ระแวงมาก
พวกเขาจัดสรรเสบียงได้ลงตัว เก็บผักมากินกับน้ำพริก
พืชหลายชนิดอร่อยเมื่อนำมาต้ม บางชนิดกินสดๆ บางชนิดต้องเผาในกองไฟ
เรากินข้าวข้างกองไฟ เปลวไฟไหววูบวาบ เปลวไฟสาดส่องใบหน้า
เราต่างมาจากคนละทิศทาง มีโอกาสมาพบกัน แต่ไม่แปลกหน้าซึ่งกันและกัน
เสือดาว – สิ่งที่เสือดาวทำเสมอเมื่อพบปะคน คือ นั่งลง ตรวจสอบให้แน่ใจก่อนจะเดินเลี่ยงไป
ในป่า สภาพอากาศ คาดคะเนไม่ได้นัก บางวันแสงแดดจัดจ้า ท้องฟ้าสีครามเข้ม ช่วงเช้าเย็นยะเยือก แต่หลังพลบค่ำ อาจพบกับท้องฟ้ามืดครึ้ม เมฆฝนดำทะมึน
เสียงเก้งร้องกระชั้นๆ มันคงได้กลิ่นควันไฟ ไม่ก็ส่งเสียงเพราะรู้ว่ามีเสือดาววนเวียนอยู่ใกล้ๆ ช่วงเย็นผมเห็นรอยตีนเสือดาวเดินเลาะลำห้วยข้างแคมป์ สัปดาห์ก่อน ก็เห็นซากเก้งที่มันล่าได้
แต่ซากอยู่ได้เพียงสองวันก็หมดเพราะมีหมาไนฝูงหนึ่งผ่านมา
หมาฝูงนั้นช่วยจัดการซากเก้งจนเหลือแค่กระดูกชิ้นโตๆ
หลังจากอยู่ในซุ้มบังไพร เฝ้ารออยู่กับความว่างเปล่ามาหลายวัน
ในตอนสายวันหนึ่ง จู่ๆ เสือดาวตัวหนึ่งก็มายืนอยู่ตรงหน้า มันยืนนิ่ง
ร่างเสือดาวกระจ่างชัดอยู่ในช่องมองภาพ ผมกดชัตเตอร์
เสียงชัตเตอร์แผ่วเบา แต่เสือรับรู้ มันทรุดตัวลงนั่ง จ้องมาทางผมเขม็ง
ทุกครั้งที่พบกับเสือ มันจะมีอาการเช่นนี้ ก่อนจะเดินเลี่ยงไป เสือมักตรวจสอบให้แน่ใจ
จากช่องมองภาพ ใบหน้าเสือดาวชัดเจน ผมสัมผัสได้ถึงความผิดปกติ
ผมพบเสือดาวมาหลายครั้ง ก่อนหน้านี้ พบขณะเดินอยู่บนด่าน เสือนั่งลง ได้สบสายตา ผมเห็นแววตาซึ่งแสดงความเป็นมิตร
วันนั้น ผมรู้สึกได้ถึงความใกล้ชิด ความแปลกหน้าระหว่างเราหายไป
ความผิดปกติในการพบกันครั้งนี้คือ ดูเหมือนผมจะพบกับแววตาอันแข็งกร้าว ไม่มีบรรยากาศของความไว้วางใจ
มันหมอบลงอย่างเตรียมพร้อม เสือดาวตัวนี้ ทำให้ผมพบกับอีกหนึ่งบทเรียน รู้ถึงความจริงว่า ชีวิตมีความแตกต่าง ไม่ว่าจะเป็นชีวิตใด ความชอบ ความรู้สึกย่อมไม่เหมือนกัน บางชีวิตยินดีพบปะ ชีวิตอื่นๆ บางชีวิตไม่
สัตว์ป่าหลายตัวยอมปรับตัวไปพร้อมกับความเปลี่ยนแปลง หลายตัวไม่ทำเช่นนั้น
สายตาของเสือดาวตัวนี้ ทำให้ผมรู้ว่า แท้จริงในป่า ในบ้านของเหล่าสัตว์ป่า ผมเป็นคนแปลกหน้า
ทํางานในป่ามายาวนานพอสมควร เสือดาวตัวหนึ่งมาบอกให้รู้ถึงความจริง
เป็นความจริงที่ผมเห็น เมื่อมองเสือตัวนั้นด้วยตาเปล่า
ผมใช้กล้องและเลนส์ เป็นเครื่องมือ
แต่ผมก็พบว่า ความจริงต่างๆ ที่ธรรมชาติพยายามสอนนั้น ผมจะเห็นเมื่อ “ละสายตา” จากช่องมองภาพ •
หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
