แบงก์ชาติเดือด ประธานบอร์ด VS ผู้ว่าการ ขิงก็ราข่าก็แรง
บทความพิเศษ | ศัลยา ประชาชาติ
อุณหภูมิที่วังบางขุนพรหม อันเป็นที่ทำการของแบงก์ชาติ หรือธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ร้อนระอุขึ้นมาทันที เมื่อ ดร.สมชัย สัจจพงษ์ ที่นั่งเป็นประธานกรรมการแบงก์ชาติในปัจจุบัน อยู่ๆ ก็ออกมาให้ข่าวผ่านสื่อ แสดงความไม่พอใจการทำงานของผู้บริหาร ธปท. หลังจากเงียบมาตลอด 1 ปี 6 เดือน นับจากเข้ารับตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 2 มิถุนายน 2569
โดย ดร.สมชัย ระบุว่า รู้สึกผิดหวัง เกี่ยวกับการนำเสนอแนวทางในการแก้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทย กฎหมายธุรกิจสถาบันการเงิน และกฎหมายเงินตรา เป็นต้น ทั้งๆ ที่ตั้งแต่การประชุมคณะกรรมการครั้งแรก เมื่อเดือนมิถุนายน 2568 บอร์ด ธปท. ได้มีมติสั่งการให้ผู้บริหารของ ธปท. ไปศึกษาและเสนอประเด็นที่จำเป็นจะต้องแก้ไข
“ตั้งแต่วันนั้นจนถึงวันนี้ ธปท. นำเสนอแนวทางแก้ไขกฎหมายธุรกิจสถาบันการเงินแค่มาตราเดียว โดยใช้เวลาศึกษามานานถึง 1 ปี 6 เดือน ตอนเสนอวาระนี้ตั้งแต่ปีที่แล้ว ผมมีความรู้สึกถึงกระแสต่อต้านและรู้สึกถึงกำแพงต่อต้านการแก้ไขกฎหมายต่างๆ จากผู้บริหาร ธปท.อยู่แล้ว เพียงแต่ผมเฝ้ารอมาปีครึ่ง ว่าผลจะเป็นอย่างไร สุดท้ายก็เป็นอย่างที่ผมคิด ว่าล้มเหลว”
นอกจากนี้ ดร.สมชัย ยังระบุถึงบทบาทประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ไม่มีอำนาจในการกำหนดนโยบายต่างๆ ในคณะกรรมการนโยบาย 3 ชุด ที่ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นประธาน ได้แก่ คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) และคณะกรรมการพัฒนาระบบชำระเงิน (กชร.)
โดย ดร.สมชัย กล่าวว่า ทราบดีถึงบทบาทตามกฎหมาย ธปท.ว่า ประธานกรรมการ ไม่มีอำนาจในการกำหนดนโยบายต่างๆ ในคณะกรรมการนโยบาย 3 ชุดนี้ แต่ก็ได้ใช้สิทธิ์ในการให้ความเห็น วิพากษ์และเสนอแนะแนวทางในการดำเนินนโยบาย ในฐานะนักคิดและประชาชนคนหนึ่ง ซึ่งที่เน้นย้ำมาตลอด คือ การปล่อยสินเชื่อ SME ของธนาคารพาณิชย์ ที่มีอัตราเติบโตติดลบ มาเป็นเวลานานจนปัจจุบันติดลบมาเกือบ 17 ไตรมาส
พร้อมกันนี้ ยังหยิบยกเอกสารวิจัยของสถาบันวิจัยเศรษฐกิจ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ซึ่งชี้ว่า ธนาคารพาณิชย์ไทยมีส่วนสำคัญที่ทำให้การจัดสรรทรัพยากรทางการเงินไม่มีประสิทธิภาพ ทั้งที่กำไรของระบบธนาคารพาณิชย์อยู่ในระดับที่สูงมหาศาล แต่ความมั่งคั่งนี้ไม่ได้กระจายไปสู่ภาคเศรษฐกิจจริงอย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ ประธานแบงก์ชาติยังตั้งข้อสังเกตการแก้ปัญหาทุนเทาของ ธปท.ด้วย ว่ามูลค่าการถอนเงินสดที่อยู่ภายใต้มาตรการลดลงกว่า 57% และธุรกรรมถอนทองคำจริงลดลงกว่า 85% เมื่อเทียบกับเดือนมกราคม 2569 นั้น อาจจะเกิดจากการเลี่ยงการรายงาน
ขณะที่นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการแบงก์ชาติ เปิดเวทีชี้แจงสื่อในทุกประเด็นที่ถูกพาดพิง โดยกล่าวว่า ขอยืนยันว่าเรื่องนี้ไม่มีการขัดแย้งภายใน ไม่มีการทะเลาะ ไม่มีปัญหาอะไรเลย และไม่ต้องการให้คนภายนอกมองว่า ธปท.มีความขัดแย้งภายใน
“คน ธปท.ทุกคนต่างให้ความเคารพท่านประธาน รวมถึงในปัจจุบัน ธปท.อยู่ระหว่างการประสานงาน เพื่อขอเข้าพบประธาน ธปท. เพื่อชี้แจงเรื่องนี้”
พร้อมระบุว่า การดำเนินนโยบายของแบงก์ชาติจากนี้ไป ยังมีอิสระในการทำงานอย่างเต็มที่ และป้องกันการแทรกแซงได้ รวมถึงในช่วงที่ผ่านมา กรรมการ ธปท. ทั้ง 12 คน ต่างเห็นสอดคล้องกันในเรื่องการทบทวนพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) ธปท. แต่ไม่เคยมีมติอนุมัติ หรือให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. รวมถึงในเรื่องการแต่งตั้ง หรือเปลี่ยนแปลงผู้ว่าการแบงก์ชาติ
ทั้งนี้ ได้ชี้แจงในประเด็นที่ถูกพาดพิง ได้แก่
1. ในที่ประชุมบอร์ด ธปท. เมื่อเดือนมิถุนายน 2568 มีมติให้ผู้บริหารไปศึกษาเกี่ยวกับการแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ซึ่งใช้เวลาศึกษานานถึง 1 ปี 6 เดือน แต่บอร์ด ธปท.ไม่เคยมีมติให้ดำเนินการแก้ไข มีเพียงวาระ “ประธานแจ้งเพื่อทราบ” ในการประชุมเดือนตุลาคม 2568 เท่านั้น
2. ผลการศึกษาแก้ไข พ.ร.บ. ธปท. สรุปว่า กฎหมายฉบับปัจจุบันยังมีความเหมาะสม ไม่สมควรแก้ไข เพราะกระทบต่อหลักความเป็นอิสระ ส่วนที่เสนอแก้ 1 มาตรานั้น เป็นในส่วนของ พ.ร.บ.ธุรกิจสถาบันการเงิน เพื่อขยายอำนาจกำกับดูแลผู้ให้บริการสินเชื่อที่ไม่ใช่ธนาคาร (Non-Bank)
3. กระบวนการตั้งคณะทำงานแก้กฎหมาย ที่ไม่มีคนนอกเข้าร่วม เนื่องจากในการประชุมบอร์ด เดือนตุลาคม 2568 กรรมการส่วนใหญ่เห็นว่า ควรตกผลึกประเด็นจากภายในหน่วยงานเจ้าของกฎหมายก่อน แล้วจึงเปิดรับฟังความเห็นสาธารณะ
ซึ่ง ธปท.ได้สอบถามความเห็นไปยังกรรมการคนนอก 8 ราย อาทิ เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.), ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.), เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) แล้ว ไม่มีใครขอให้แก้ไข พ.ร.บ. ธปท.
ทั้งนี้ ประเด็นใหญ่สุด มาตรา 28/19 ที่มีการชี้ประเด็นว่า ให้ปลดผู้ว่าการได้ ในกรณีที่หย่อนความสามารถ ซึ่งต้องตีความว่า หย่อนความสามารถคืออะไร โดยมีการนำมาหารือกันว่า ต้องเชื่อมโยงกับมาตรา 25/1 ว่ากรรมการมีหน้าที่ในการประเมินผลการทำงานของ ธปท.
“การปฏิบัติหน้าที่โดยทั่วไปของผู้ว่าการ ถ้าตกตรงนี้ จะถือว่าเป็นหย่อนความสามารถไหม ซึ่งไม่มีโอกาสรอด เป็นสิ่งที่คณะทำงานได้พิจารณากัน พบว่า ไม่มีประเทศไหนทำแบบนี้ หากถ้าเกิดปัญหาความคิดเห็นไม่ตรงกันกับรัฐบาล อาจจะเกิดปัญหาขึ้นมาและสร้างเงื่อนไขประเมินให้ตกได้”
4.ประเด็นที่มีการเชื่อมโยงว่า การไม่แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ส่งผลให้สินเชื่อ SME ติดลบต่อเนื่อง ขอชี้แจงว่า การแก้ไข หรือไม่แก้ไข พ.ร.บ. ธปท. ไม่มีความเกี่ยวข้องกับการปล่อยสินเชื่อ SME เพราะใน พ.ร.บ. ธปท. ทั้ง 11 หมวดไม่มีข้อใดเชื่อมโยงกับเรื่องนี้ ส่วนประเด็นเรื่องสินเชื่อ SME ติดลบ ธปท.เป็นคนเปิดประเด็นนี้เอง เพื่อขยายบทบาทเข้ามาช่วยแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ผ่านมาตรการ SME Credit Boost และ SMEs Secure Plus
“2 โครงการนี้ ปล่อยสินเชื่อไปแล้วกว่า 85,000 ล้านบาท ไม่ใช้เงินงบประมาณรัฐ และประเมินว่าปี 2570 น่าจะให้สินเชื่อได้ประมาณ 100,000 ล้านบาทต่อปี รวม 5 ปี ก็น่าจะได้ 500,000 ล้านบาท”
5. การจัดสรรเงินทุนไม่เหมาะสม ที่ยกงานวิจัยของสถาบันวิจัยป๋วย อึ๊งภากรณ์ ขึ้นมา งานวิจัยดังกล่าวสถาบันวิจัยป๋วยฯ เป็นผู้จัดทำขึ้นเองตั้งแต่ต้น เพื่อสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์มาสนับสนุนนโยบายช่วยเหลือ SME ของ ธปท. และชี้ให้เห็นว่าภาคการเงินถือเป็นหัวใจสำคัญในการจัดสรรทรัพยากร และเป็นประเด็นปัญหาเชิงโครงสร้าง ที่ทุกหน่วยงานต้องร่วมมือกันแก้ไข
ผู้ว่าการ ธปท.กล่าวอีกว่า 6. ข้อกล่าวหาว่า ธปท.อุ้มธนาคารพาณิชย์ ไม่เป็นความจริง เพราะ ธปท.ดำเนินมาตรการเข้มงวด ที่ลดกำไรของธนาคารพาณิชย์มาอย่างต่อเนื่อง ทั้งการดึงเงิน 20,000 ล้านบาท มาทำ SME Credit Boost รวมถึงการลดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย 2 ครั้ง และการลดค่าธรรมเนียม 19 รายการ ส่งผลให้กำไรของธนาคารพาณิชย์ในไตรมาส 3 ปี 2568 ลดลง 9%
“ไม่คิดว่ามียุคไหนที่เราเข้มงวดกับธนาคารพาณิชย์มากเท่านี้ เพื่อช่วยประชาชน ลดดอกเบี้ย เราดึงเงินธนาคารพาณิชย์เข้ามา 20,000 ล้านบาท นั่นคือกำไรที่หายไป เราลดค่าธรรมเนียม 19 รายการ ซึ่งแบงก์ชาติไม่เคยทำมาก่อน เพราะฉะนั้น ผมคิดว่าเรื่องที่บอกว่าแบงก์ชาติปล่อยแบงก์พาณิชย์ ไม่ได้สนใจเข้าไปกำกับ หรืออุ้มธนาคารพาณิชย์ ผมว่าเป็นคำพูดหรือข้อกล่าวหาที่ไม่ถูกต้อง”
และ 7. มาตรการคุมถอนเงินสดเกิน 5 ล้านบาท และทองคำแท่งเกิน 2 กิโลกรัม โดยตัวเลขสถิติจริง ชี้ชัดว่ามาตรการได้ผลอย่างยิ่ง
“เราเข้มงวดในเรื่องการถอนเงินสดและมาตรการเรื่องต่างๆ ที่ออกมา ส่งผลให้คอร์รัปชั่นลำบากขึ้น เลือกตั้งครั้งหน้าลำบากแน่ๆ”
สุดท้ายแล้วความคิดเห็นที่ไม่ตรงกันนี้ จะบานปลายจนผลกระทบต่อการดำเนินงานร่วมกันในระยะข้างหน้าหรือไม่ คงต้องจับตากันต่อไป
