สิ่งแวดล้อม | ทวีศักดิ์ บุตรตัน
“เวโรนา” เมืองทางตอนเหนือของอิตาลีที่ประสบปัญหาน้ำท่วมมายาวนานเนื่องจากตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแอดิเจ (Adige River) ซึ่งเป็นแม่น้ำสายใหญ่อันดับ 2 ของอิตาลี มีต้นน้ำบนยอดเทือกเขาแอลป์ ใกล้ชายแดนออสเตรียและสวิตเซอร์แลนด์ ลงสู่ทะเลเอเดรียติก ในเดือนกันยายน ปี พ.ศ.2425 หรือ 144 ปีก่อน เป็นจุดเปลี่ยนทางประวัติศาสตร์เมื่อเกิดมหาอุทกภัยในเวโรนา
สาเหตุหลักของมหาอุทกภัยครั้งนั้นมาจากธารน้ำแข็งหรือ glacier บนเทือกเขาแอลป์ละลาย เติมมวลน้ำให้แม่น้ำแอดิเจเพิ่มสูงอย่างรวดเร็วและกระแสน้ำเชี่ยวกรากทะลักท่วมเมืองเวโรนา บ้านเรือน โบสถ์ โรงงานจมอยู่ใต้บาดาล มีผู้เสียชีวิตและไร้ที่อยู่เป็นจำนวนมาก กษัตริย์อุมแบร์โตที่ 1 แห่งราชวงศ์ซาวอย เสด็จฯ เยี่ยมและให้กำลังใจชาวเวโรนาที่กำลังประสบทุกข์ภัยครั้งใหญ่
มหาอุทกภัย “เวโรนา” รัฐบาลอิตาลีตัดสินใจทำแผนป้องกันน้ำท่วมด้วยการสร้างกำแพงหินกั้นริมน้ำแม่น้ำ (Muraglioni dell’Adige) ขนาบสองฝั่งแม่น้ำแอดิเจ ใช้เวลาก่อสร้างนานถึง 13 ปี ตั้งแต่ปี 2425-2438 แนวกำแพงกั้นสูงตั้งแต่ระดับ 5 เมตรถึง 10เมตร ขึ้นอยู่กับร่องน้ำในแต่ละช่วงของตลิ่ง
ในแผนป้องกันน้ำท่วมยังประกอบด้วยการจัดระเบียบร่องน้ำตลอดแนวแม่น้ำแอดิเจ 63 โครงการ ก่อกำแพงหินหรือ Muraglioni โดยออกแบบและก่อสร้างที่แข็งแรงแน่นหนา ป้องกันมวลน้ำกัดเซาะได้เป็นอย่างดี
นอกจากนี้ยังมีแผนควบคุมการไหลของน้ำในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ด้วยอุโมงค์ผันน้ำ ป้องกันน้ำหลากใส่เมืองใหญ่ทั้งเวโรนาและเมืองเตรนโต อุโมงค์ยาว 10 กิโลเมตร เจาะทะลุภูเขาเชื่อมแม่น้ำแอดิเจกับทะเลสาบการ์ดา (Garda lake) ทำหน้าที่เสมือนระบบบายพาส คอยสูบหรือปล่อยน้ำส่วนเกินจากแม่น้ำแอดิเจไปพักไว้ในทะเลสาบ
ตั้งแต่มีกำแพงหินและระบบผันน้ำ เมืองเวโรนารอดพ้นมหาอุทกภัยได้อย่างราบรื่น แม้ในเดือนพฤศจิกายน ปี 2509 มีเหตุน้ำท่วมครั้งใหญ่ทางตอนเหนือของอิตาลี เมืองเวโรนาก็เอาอยู่
ทุกวันนี้เมืองเวโรนา แคว้นเวเนโต เมืองเก่าสร้างมาตั้งแต่ 2 พันปีที่แล้ว ภายในเมืองมีอาคาร โบสถ์วิหารสถาปัตยกรรมและศิลปะจากหลากหลายยุคผสมผสานเข้าด้วยกัน ทั้งยุคโรมัน ยุคกลาง และยุคเรอแนซ็องส์ เป็นเมืองท่องเที่ยวที่โดดเด่นอีกแห่งของอิตาลี และองค์การยูเนสโกประกาศขื้นทะเบียนเขตเมืองเก่าเวโรนาเป็นมรดกโลกมาตั้งแต่ปี 2543
ยังดำรงความเป็นเมืองโบราณที่มีเสน่ห์ชวนให้ใฝ่หา
จุดเด่นของเมืองเวโรนา คือสนามอัฒจันทร์โรมัน (Arena di Verona) เป็นอัฒจันทร์กลางแจ้ง สร้างตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 1 ใหญ่โตมาก ยาว 152 เมตร กว้าง 123 เมตร สูง 24 เมตร จุคนได้มากกว่า 2 หมื่นคน และยังคงสภาพอัฒจันทร์กลางแจ้งโรมันที่สมบูรณ์ที่สุดในโลก เป็นสถานที่จัดแสดงโอเปร่าและคอนเสิร์ตระดับโลกในฤดูร้อนมาตั้งแต่ปี 2456 รวมๆ แล้วมากกว่า 100 ฤดูกาล
เมื่อเดือนมิถุนายนปีที่แล้ว พล.ต.ธนพล ภักดีภูมิ ประธานสภามวยโลก มวยไทย นำทีมนักมวยไทยจากทั่วโลก 1,600 คนไปเปิดศึกมวยไทยกลางอัฒจันทร์โรมัน พร้อมกับร้องเพลงชาติไทยดังกึกก้องเมืองเวโรนา ฉลองความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-อิตาลี 157 ปี
สถานที่อีกแห่งที่น่าไปเยือนคือบ้านของจูเลียต เกี่ยวข้องกับบทละครอมตะ โรมิโอกับจูเลียตของ “วิลเลียม เชกสเปียร์” แล้วเดินไปสัมผัสบรรยากาศผู้คนร้านรวงแถวๆ ปิอัซซา เดลเลแอร์เบ, ปิอัซซา เดย์ ชิญโญรี และย่านประวัติศาสตร์ จากนั้นเลาะกำแพงกั้นแม่น้ำแอดิเจฝั่งตรงข้าม จะเห็นภาพมุมกว้างของเมืองเวโรนาที่สวยงาม

“พาร์มา” เป็นอีกเมืองของอิตาลีที่มีแผนรับมือน้ำท่วมและเก็บน้ำไว้ใช้ยามหน้าแล้งระดับเมกะโปรเจ็กต์ตั้งแต่ปี 2531 หรือ 38 ปีที่แล้ว หลังเกิดน้ำท่วมใหญ่ระดับอุทกภัยเนื่องจากมีฝนตกหนัก พายุถล่ม บริเวณเทือกเขาแอเพนไนส์ (Apennines) ต้นน้ำของแม่น้ำพาร์มาตอนเหนือของอิตาลี มวลน้ำจากเทือกเขาสูงไหลลงมารวมตัวก่อนถึงเมืองพาร์มาราว 4 กิโลเมตร จากนั้นพุ่งทะลักใส่เมืองพาร์มาอย่างรวดเร็วรุนแรง
แม้มวลน้ำไม่ได้ล้นทะลักเข้าทำลายเขตเมืองชั้นในซึ่งเป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์เหมือนเมื่ออดีต แต่ที่ประชุมสภาเทศมนตรีเมืองพาร์มาเห็นว่า แผนป้องกันน้ำท่วมในระดับเมกะโปรเจ็กต์มีความจำเป็นต้องทำอย่างเร่งด่วน เพื่อความปลอดภัยของเมืองในระยะยาว
แผนป้องกันดังกล่าวได้เชิญชวนผู้เชี่ยวชาญและวิศวกรด้านชลศาสตร์มาร่วมกันคิดแนวทางชะลอน้ำไม่ให้ไหลบ่าทะลักท่วมเมืองพาร์มา โดยใช้พื้นที่ลุ่มน้ำตอนบนเป็นแอ่งหน่วงน้ำขนาดใหญ่ราว 1.5 ตารางกิโลเมตร และสร้างเขื่อนพร้อมอาคารควบคุมน้ำสูง 24 เมตร ทำแนวกั้นดินยาวอีกหลายกิโลเมตร เพื่อกักเก็บและหน่วงน้ำในฤดูน้ำหลากอีกราวๆ 14 ล้านลูกบาศก์เมตร
แผนป้องกันดังกล่าวใช้เวลาสร้างอยู่นานกว่า 10 ปี ถึงกระนั้น ก็ไม่สามารถรับมือกับพลังมวลน้ำได้ เพราะมหาอุทกภัยในเดือนตุลาคม ปี 2557 มาจากสภาพอากาศแปรปรวนผิดปกติ ฝนตกหนักต่อเนื่องบนเทือกเขาสูงซึ่งเป็นพื้นที่ต้นน้ำแม่น้ำบาร์กันซา เป็นแม่น้ำอีกสายที่มาบรรจบกับแม่น้ำพาร์มา
มวลน้ำอันเชี่ยวกรากปนดินโคลนท่อนซุงโหมทะลักใส่เมืองพาร์มา ระบบป้องกันน้ำท่วมที่ทำไว้ไม่สามารถต้านทานพลังอันมหาศาลของมวลน้ำก้อนใหญ่ น้ำเอ่อล้นคันกั้นน้ำ พังทลายสะพานโบราณ อย่างเช่นปอนเต้ เดลล่า เนเวตต้า (Ponte della Navetta) ที่สร้างขึ้นเมื่อศตวรรษที่ 12 กระแสน้ำอันเชี่ยวกรากยังทะลุทะลวงใส่เขตชั้นในของเมืองพาร์มา ความเสียหายจากเหตุการณ์ในครั้งนั้นราว 100 ล้านยูโร หรือประมาณ 3,800 ล้านบาท
สภาเทศมนตรีเมืองพาร์มาลงความเห็นว่า มีความจำเป็นต้องสร้างแก้มลิงรับน้ำจากแม่น้ำบาร์กันซา เพื่อเสริมความแข็งแกร่งป้องกันน้ำท่วมซ้ำซาก แผนนี้เริ่มต้นเมื่อปี 2564 เริ่มจากก่อสร้างทางน้ำล้นและพื้นที่กักเก็บน้ำ สามารถรับน้ำได้สูงสุด 4.7 ล้านลูกบาศก์เมตร คาดว่าในปี 2570 โครงการจะแล้วเสร็จ สามารถสกัดน้ำทะลักเข้าเมืองพาร์มาและเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้งได้อย่างมีประสิทธิภาพ
พาร์มาเป็นเมืองที่ทุกคนได้ยินชื่อแล้วคงจะต้องนึกถึงแฮมพาร์มา (Prosciutto di Parma) ที่มีชื่อเสียงระดับโลก ขั้นตอนการผลิตแฮมพาร์มาเป็นภูมิปัญญาดั้งเดิมของชาวพาร์มา เริ่มจากการเลือกเฉพาะขาหมูหลังของหมูพันธุ์ดีที่เลี้ยงในพื้นที่ตอนเหนือของอิตาลี
ขาหมูที่ได้รับคัดเลือกให้ทำแฮมต้องมีอายุและน้ำหนักตามมาตรฐานของเมืองพาร์มา เมื่อเลือกแล้ว ช่างทำแฮม (salatore) นำขาหมูมาตัดแต่งขึ้นรูปให้ดูดีก่อนทาเกลือบนเนื้อหมู แยกเป็นส่วนหนังใช้เกลือชื้น เนื้อแดงใช้เกลือแห้ง เอาไปเก็บในห้องควบคุมอุณหภูมิความชื้นต่ำ ราว 1-4 องศาเซลเซียส ให้เกลือดูดซับความชื้นและถนอมเนื้อ 7 วัน เอามาล้างเกลือออก ทาเกลือซ้ำอีกรอบ 2 นำไปเก็บต่ออีก 2 สัปดาห์เศษ
เมื่อครบกำหนดเวลาหมักเกลือ นำขาหมูมาล้างทำความสะอาดด้วยน้ำอุ่น นำไปแขวนที่ห้องควบคุมอีก 3 เดือน ให้เกลือซึมกระจายตัวไปทั่วทั้งชิ้นเนื้ออย่างสมดุล ก่อนนำไปผึ่งลมให้แห้ง ต้องเป็นลมธรรมชาติที่พัดผ่านหุบเขาและป่าสนของเมืองพาร์มา กระบวนการผึ่งลมใช้เวลาราว 3-4 เดือน จนผิวภายนอกแห้งสนิท
ช่างทำแฮมนำไขมันหมูผสมกับเกลือ พริกไทย และแป้งข้าวเจ้ามาทาเคลือบปิดบริเวณส่วนที่เป็นเนื้อแดง ไม่ให้เนื้อแห้งและป้องกันแมลง แล้วนำไปบ่มทดสอบคุณภาพ กระบวนทั้งหมดนี้ใช้เวลาราว 1 ปี หรือปีครึ่ง ถ้าผ่านการตรวจสอบคุณภาพจะประทับตรารูปมงกุฎ 5 แฉก เป็นสัญลักษณ์รับรองแฮมพาร์มาแท้ๆ
ใครไปเมืองพาร์มาจะเห็นขาหมูแขวนขายตามตู้กระจกของร้านค้า ร้านอาหารทั่วเมือง สั่งมากินพร้อมไวน์แดงและชีสพาร์เมชาโน เรจจาโน ลงตัวอย่างสุดๆ เพราะชีสเนื้อแข็งผ่านการบ่มนาน รสชาติเข้มข้น เค็มกลมกล่อม มีผลึกเกลือกรุบๆ หรือที่เรียกว่า amino acid crystals แทรกอยู่ เมื่อดื่มกับไวน์แดงอย่างบรูเนลโล ดิ มอนตัลซิโน ที่มีแทนนินเด่นเข้ม ช่วยเพิ่มรสชาติไวน์อร่อยลิ้น
จิบไวน์ กินแฮมและพิซซ่าหน้าแฮมพาร์มาจนได้อารมณ์สมฤดีแล้ว เดินทอดน่องชมมหาวิหารแห่งพาร์มา สร้างในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11 โดดเด่นด้วยภาพจิตรกรรมฝาผนังบนโดมด้านในที่มีชื่อว่า The Assumption of the Virgin ผลงานอันลือเลี่องของ “อันโตนีโอ อัลเลกรี ดา กอร์เรจโจ” จิตรกรเอกของอิตาลีในยุคเรอแนซ็องส์ตอนปลาย ท่ามกลางอากาศเย็นๆ ในเดือนตุลาคม
สัปดาห์หน้าเราข้ามฝั่งไปยังเมืองเวนิส เมืองที่มีโอกาสเสี่ยงสูงจะจมใต้ทะเลเอเดรียติกในปลายศตวรรษที่ 21 ถ้าโลกใบนี้ยังร้อนสุดขีดเหมือนที่เป็นอยู่ ไปดูกันว่ารัฐบาลอิตาลีมีแผนป้องกันไม่ให้น้ำทะเลหนุนสูงทะลักท่วมใส่เมืองเวนิสอย่างฉับพลันได้อย่างไร
