bg-single

ว่าด้วย Fake News, Disinformation และ Propaganda/กาแฟดำ สุทธิชัย หยุ่น

17.08.2021

กาแฟดำ

สุทธิชัย หยุ่น

 

ว่าด้วย Fake News, Disinformation

และ Propaganda

 

“กระทรวงแห่งความจริง” ในนิยายเรื่อง 1984 ของ George Orwell คือกลไกของรัฐเผด็จการที่ต้องการให้รัฐบาลเป็นผู้ผูกขาด “ความจริง” แต่เพียงฝ่ายเดียว

เป็นสภาพการปกครองที่อะไรก็ตามที่ประชาชนเห็นเป็น “ความเท็จ” ถูกกำหนดให้เป็น “ความจริง” ของรัฐ

พอผมได้รับทราบเกี่ยวกับคำสั่งของนายกรัฐมนตรีประยุทธ์ จันทร์โอชา ที่ใช้อำนาจตาม พ.ร.ก.ฉุกเฉิน กรณีโควิด-19 เพื่ออ้างอำนาจในการจัดการทางกฎหมายกับผู้เผยแพร่ข้อมูลหรือข่าวสารที่ “อาจจะก่อให้ประชาชนเกิดความหวาดกลัว” ก็ทำให้ผมคิดถึง “กระทรวงแห่งความจริง” ในหนังสือคลาสสิคเล่มนี้

เพราะเรากำลังจะมีรัฐบาลที่มอบให้กระทรวงบางกระทรวงเป็นคนกำหนดว่าอะไรคือข้อมูลข่าวสารที่อาจทำให้เกิด “ความหวาดกลัว” แก่ประชาชน

ทั้งๆ ที่ข้อมูลที่ออกมาจากหน่วยราชการและรัฐบาลนั้นสร้างความตกใจ, หวาดกลัว และแตกตื่นให้กับประชาชนอยู่เนืองๆ

อีกทั้งรัฐบาลก็ได้ออกมาใช้คำว่า “fake news” ออกมาเป็นข้ออ้างที่จะเหมารวมความเห็นหรือข้อมูลที่วิพากษ์วิจารณ์การทำงานของเจ้าหน้าที่รัฐเป็น “ข่าวปลอม” เพื่อหาเหตุในการตั้งข้อหา, ข่มขู่และคุกคามการใช้สิทธิเสรีภาพในการแสดงออกของประชาชนตามครรลองปกติของระบอบประชาธิปไตย

รัฐบาลไม่ตระหนักว่าคำว่า Fake News นั้นมีความหมายที่แตกต่างไปจากการแสดงความเห็นที่แย้งหรือคัดค้านต่อต้านรัฐบาล

เมื่อตีความแบบครอบจักรวาลเพื่อจะเหวี่ยงแหไปกวาดเอาคนที่เห็นต่างมาอยู่ในกลุ่ม “ข่าวปลอม” แล้วก็ย่อมเป็นการขยับเข้าสู่การปิดปากประชาชนอย่างชัดเจน

และบังคับให้ประชาชนได้รับทราบข้อมูลของฝ่ายรัฐบาลแต่เพียงด้านเดียว

รัฐบาลจะต้องสำนักรู้ความแตกต่างของศัพท์แสงแห่งยุคสมัยที่เกี่ยวกับข่าวสารและข้อมูลที่มีความหมายแตกต่าง

มิใช่เหมาว่าอะไรที่สะท้อนไปทางลบต่อผู้มีอำนาจล้วนเข้าข่าย “กระทบความมั่นคงของรัฐ” หรือ “ละเมิดศีลธรรมอันดีของประชาชน” ทั้งสิ้น

ดังนั้น คำว่า Fake News ย่อมต่างจาก Misinformation และ Disinformation ตลอดไป Propaganda และ Lies

ผู้มีอำนาจจะไม่แยกแยะความหมายของคำเหล่านี้ เพราะมีเป้าหมายเพียงต้องการให้ประชาชนเชื่อตามแนวทางของรัฐบาล

จะเรียกมันเป็นข่าวลวง, ข่าวเท็จ, ข่าวหลอก, โฆษณาชวนเชื่อก็ตาม

และบ่อยครั้งรัฐบาลเองก็เป็นคนออกข่าวลวง, ข่าวเท็จ, ข่าวหลอกและโฆษณาชวนเชื่อ

หรือพูด “ความจริงเพียงครึ่งเดียว” (Half-truths) โดยอีกครึ่งหนึ่งเป็นความเท็จหรือข้อมูลบิดเบือนเพื่อบรรลุเป้าหมายทางการเมืองของตนเท่านั้น

ฮิตเลอร์เคยบอกว่าข้อเท็จจริงไม่สำคัญ อะไรก็ตามที่เราอยากจะให้คนอื่นเชื่อ ถ้าเราพูดซ้ำๆ เข้า เรื่องโกหกก็อาจกลายเป็น “เรื่องจริง” ของสังคม ณ จุดใดจุดหนึ่งได้

หมายความว่า “เรื่องโกหก” อาจกลายเป็น “เรื่องจริง” ได้หากพูดซ้ำบ่อยๆ และไม่มีใครสามารถจะแย้งได้

หรือตัวผู้นำเองพูดโกหกในเรื่องเดียวกันบ่อยจนกระทั่งตัวเองเชื่อเรื่องนั้นเอง

ผู้นำเผด็จการมักจะใช้วิธีเช่นนี้เป็นประจำเพื่อบรรลุเป้าหมายทางการเมืองของตนเอง

บ่อยครั้งก็เกิดกรณีที่ผู้นำบอกกับคนใกล้ชิดว่า “อย่าเอาความจริงมาทำให้ฉันสับสน”

หรือ Don’t confuse me with facts

แม้ฟังดูเหมือนจะย้อนแย้งอยู่ในตัว เพราะโดยปกติของอาจจะเชื่อว่าทุกคนล้วนอยากจะ “ข้อเท็จจริง” ที่สะท้อนสถานการณ์ที่เป็นจริงเพื่อจะได้ตัดสินใจไปในทางที่ถูกต้อง

แต่ในความคิดของผู้นำที่ไม่สนใจว่าความจริงเป็นอย่างไร ขอให้ได้สิ่งที่ต้องการก็พอ

เพราะ “ความจริง” อาจจะเป็นอุปสรรคสำหรับการดำเนินนโยบายที่ตนต้องการก็ได้

 

ดังนั้น “กระทรวงความจริง” หรือ Ministry of Truth ในนิยายสะท้อนภาวะสังคมการเมืองในยุคของ George Orwell นั้นจึงเป็นการตอกย้ำถึงจิตวิทยาของเผด็จการว่าพวกเขาต้องการ “ความจริง”

แต่ต้องเป็น “ความจริง” ที่ตอบสนองเป้าหมายของพวกเขาเท่านั้น

หรือพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือ “ความจริง” เป็นเพียงวาทกรรมที่นำมากล่าวอ้าง

แต่ในความเป็นจริงแล้ว ผู้นำที่บ้าอำนาจเพียงต้องการ “ป้าย” ที่เรียกว่า “ความจริง” มาบังหน้าเท่านั้น

เอาเข้าจริงๆ ทุกอย่างที่จะกำหนดให้ประชาชนต้องเชื่อตามตนนั่นแหละคือ “ความจริง” สำหรับผู้นำประเภทนี้

Misinformation แปลว่าข่าวสารหรือข้อมูลที่ไม่จริงและถูกเผยแพร่โดยไม่ว่าจะมีเจตนาที่จะให้ผู้รับสารเข้าใจผิดไปทางใดทางหนึ่งหรือไม่

Disinformation คือข้อมูลข่าวสารที่จงใจจะปล่อยออกไปเพื่อบิดเบือนหรือสร้างความเข้าใจไปในทางที่ผิด

Fake News ก็เป็น Disinformation ที่แฝงตัวในรูปแบบหนึ่ง

 

แต่ในยุคสมัยนี้คำว่า Fake News มีความหมายกว้างไกลกว่าเพียงแต่ “ข่าวสารไม่จริง” เท่านั้น

แต่ Fake News กลายเป็นคำที่มีความหมายทางการเมืองและสังคมที่กินความหลากหลายซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นเรื่องร่ายๆ ทั้งนั้น

บางคนบอกว่าคำว่า Fake News นั้นไม่ควรใช้แต่ต้นแล้วเพราะถ้าเป็น News ก็ไม่ควรจะมีคำว่า Fake นำหน้า

อีกนัยหนึ่งก็คือถ้ามันเป็น “ข่าว” มันก็ควรจะมีความหมายว่าได้มีการตรวจสอบแล้ว ต้องมีที่มาที่ไป

หากมันเป็นข้อมูลที่จงใจจะทำให้เข้าใจผิดหรือหลอกลวงผู้อื่นก็ไม่ควรจะเรียกมันว่า News

แต่ไปๆ มาๆ คำว่า Fake News ก็ปลิวว่อนไปทุกวงการ ถูกนำมาใช้อย่างกว้างขวางทั้งด้านบวกและลบจนเกิดความสับสนกันไปหมด

เช่นกรณีอดีตประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐที่ใช้คำว่า Fake News โจมตีสื่อที่วิพากษ์วิจารณ์หรือขุดคุ้ยความไม่ชอบมาพากลของเขาและรัฐบาลของเขา

ทรัมป์ถึงกับชี้นิ้วกลางวงแถลงข่าวที่ทำเนียบข่าวเรียกนักข่าวจาก CNN, News York Times, Washington Post ซึ่งเป็นสถาบันด้านสื่ออันยาวนานของสังคมอเมริกันว่าเป็น Fake News ด้วยซ้ำ

เป้าหมายของทรัมป์คือการ “ด้อยค่า” หรือ discredit ข่าวสารและบทวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของเขาและหันไปชื่นชมสำนักข่าวเช่น Fox News เป็นตัวอย่างของสื่อที่เขาเห็นว่าน่าเชื่อถือมากกว่า

ซ้ำร้าย ถึงจุดหนึ่งทรัมป์ถึงกับเรียกสื่อที่เขาไม่ชอบว่าเป็น “ศัตรูของประชาชน” (Enemy of the People) ด้วยซ้ำไป

กลายเป็นการผสมผสานของ Disinformation, Fake News และ Propaganda (โฆษณาชวนเชื่อ) มาเป็นเครื่องมือของนักการเมืองที่น่ากังวลเป็นอย่างยิ่ง

 

กลเม็ดทำนองเดียวกันนี้อาจจะกำลังเกิดในประเทศไทยเมื่อคนของรัฐบาลใช้คำว่า Fake News มาเป็นข้ออ้างเพื่อจะสกัดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ของประชาชนในภาวะวิกฤตการระบาดของโควิด-19

ภาษาทางการของรัฐบาลใช้คำว่า “ข่าวปลอม” ในลักษณะ “ครอบจักรวาล” เพื่อข่มขู่คุกคามผู้ที่ออกมาวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลที่เรียกว่า call out

นั่นคือการส่งเสียงของประชาชนในหลายๆ ส่วนที่สะท้อนความไม่พอใจกับการทำงานของประชาชน

“เสียง” ที่ส่งออกมานั้นคือการใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญในอันที่จะชี้ให้เห็นถึงความผิดพลาดของทางการ

แต่กลับถูกเหมาเป็น “ข่าวปลอม” ซึ่งเป็นคนละเรื่องโดยสิ้นเชิง

ยิ่งเมื่อใช้อำนาจตามพระราชกำหนดในภาวะฉุกเฉินกรณีโควิดมาเพื่อจะขู่ว่าใครออกข่าวหรือข้อมูลที่ “อาจจะทำให้เกิดความหวาดกลัวในหมู่ประชาชน” ด้วยแล้วก็ยิ่งเห็นได้ชัดว่าเป็นการจงใจจะสร้างความสับสนระหว่าง “การใช้สิทธิเสรีภาพ” ในการแสดงความเห็นต่อรัฐบาลกับสิ่งที่เรียกว่า Fake News

เพราะการจะจัดการกับ “ข่าวปลอม” หรือข้อมูลบิดเบือนที่เข้าข่ายละเมิดผู้อื่นหรือความมั่นคงของรัฐนั้นมีกฎหมายมากมายหลายฉบับที่สามารถใช้ได้อยู่แล้ว

แต่การใช้ “อำนาจพิเศษ” ในภาวะฉุกเฉินถึงขั้นจะเอาโทษทางอาญาและผิดช่องทางการใช้อินเตอร์เน็ตต่อผู้ที่เห็นต่างกับรัฐบาลนั้นย่อมเป็นการอ้าง Fake News เพื่อผลทางการเมืองอย่างจงใจของผู้มีอำนาจโดยแท้



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ | โลกกำลังเลี้ยวซ้าย หรือแค่เบื่อรัฐบาลเดิม?
ห้องเรียนเปลี่ยนไปเมื่อเอไอเข้ามา แล้วมนุษย์อยู่ตรงไหนในยุคเอไอครองโลก
ย้อนคดี ‘แอร์มีนา” เป๋าช้าง’ ซุกผง ออสซี่ปิดคดี พ้นผิด-ถูกลวงจ้างหิ้ว ไทยรับไม้ต่อ-ลุยแก๊งยา
เส้นทางสู่อัยการสูงสุดคนที่ 21 ของลูกไม้ใต้ต้น ‘โกวิท ศรีไพโรจน์’ ปณิธานจาก ‘อิฐทุกก้อน หินทุกเม็ด’
ช่างร้ายเหลือ ไร้ความปรานี ‘เจนเซน หวง’ สายลับจีนและสหรัฐอเมริกา
ถ้าจะไม่ให้ทุนเทา ยึดประเทศ…
สะเทือนทั่วโลก…เมื่อระบบไมโครซอฟต์ล่ม
ระบบ ‘โอตุนนู’ กับตำแหน่งเลขาฯ ยูเอ็น
‘ทรัมป์’ กับอาเซียนใน ‘ยุคเอไอ’
พลีชีพเพื่อ ส.ว. งัดข้ออำนาจศาล (จบ) อำนาจตัดสินชี้ขาดของ กกต. เหนือกว่าอำนาจศาลฎีกาหรือไม่?
รัฐบาล (สง) สารหนู
สมรภูมิ เวทีอินเตอร์ ‘ฮุน มาเนต’ แผนสูงใช้โลกกดดันไทยไทย ตอบโต้กัมพูชาไม่ยั้งเจรจา ดีกว่าสงคราม!