ต่างประเทศ
ความเคลื่อนไหวในองค์การระหว่างประเทศที่ทรงอิทธิพลอย่างสหประชาชาติ (ยูเอ็น) ในเวลานี้น่าสนใจจับตามองอย่างยิ่ง
หนึ่งนั้นเนื่องจากเหลือระยะเวลาเพียงไม่ถึง 7 สัปดาห์แล้วที่วาระการดำรงตำแหน่งของเลขาธิการสหประชาชาติคนปัจจุบันอย่างนายอันโตนิโอ กูแตร์เรส ต้องสิ้นสุดลงเมื่อครบวาระ 10 ปี
อีกหนึ่งก็คือ คณะมนตรีความมั่นคงแห่งยูเอ็น (ยูเอ็นเอสซี) จัดหยั่งเสียงลับๆ มาแล้ว 8 ครั้ง กระนั้นก็ยังไม่มีใครที่เข้าเค้าว่าจะดำรงตำแหน่งนี้แทนแต่อย่างใด
คนวงในยูเอ็นบอกว่า นับตั้งแต่ 30 กรกฎาคม ชาติที่เป็นสมาชิกคณะมนตรีความมั่นคง 15 ชาติ ประชุมร่วมกันมา 8 ครั้งแล้วเป็นการลับ เพื่อหาผู้เหมาะสมมาดำรงตำแหน่งสำคัญนี้สืบต่อไป
แน่นอน มีบ้างบางคนได้รับคะแนนสนับสนุนนำหน้าผู้อื่น แต่จนแล้วจนรอดก็ยังไม่มีใครได้รับการสนับสนุนเป็นฉันทมติแต่อย่างใด
แดเนียล ฟอร์ติ หัวหน้าฝ่ายกิจการยูเอ็นขององค์กรวิชาการพลเรือนอย่างอินเตอร์เนชั่นแนล ไครซิส กรุ๊ป บอกว่า การชะลอช้าเช่นนี้ไม่ใช่เรื่องปกติ เพราะเทียบกับการคัดเลือกที่ผ่านๆ มาแล้ว ถือว่าสิ่งที่เกิดขึ้นไม่เป็นไปตาม “มาตรฐานของยูเอ็น” เพราะที่ผ่านมาบรรดาสมาชิกคณะมนตรีความมั่นคงตัดสินใจกันค่อนข้างรวดเร็ว
ตัวอย่างเช่น กรณีของนายบัน คีมุน หรือแม้แต่กระทั่งตัวนายกูแตร์เรสเองก็ได้รับการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการในเดือนตุลาคมด้วยกันทั้งคู่ แม้ว่าจะเคยมีอยู่บ้างก่อนหน้านี้ที่ตำแหน่งเลขาฯ ยูเอ็นต่อรองกันยืดเยื้อไปจนถึงกลางเดือนธันวาคมถึงได้ดำรงตำแหน่ง
การประชุมครั้งล่าสุดเมื่อ 5 พฤศจิกายน ผลปรากฏว่า นางรีเบกกา กรินสแปน แห่งคอสตาริกา ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นหัวหน้าสำนักงานการค้าและพัฒนา ได้รับคะแนน “เห็นด้วย” 12 เสียง “ไม่เห็นด้วย” เพียง 3 เสียง
อันดับรองลงมาคือ ราฟาเอล กรอสซี ผู้อำนวยการองค์การปรมาณูระหว่างประเทศ (ไอเออีเอ) ได้รับคะแนน “เห็นด้วย” 9 เสียง ต่อด้วย แคโรลิน โรดริเกซ-เบอร์เคตต์ ทูตประจำยูเอ็นของกายอานา ได้รับ 8 คะแนนเสียง “เห็นด้วย”
คนสุดท้ายคือ ลานา นุสเซอิเบห์ ได้คะแนนเห็นด้วย 6 เสียง กับ “ไม่มีความเห็น” อีก 2 เสียง
แต่การได้คะแนนเสียงเป็นอันดับหนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าจะชนะได้ตำแหน่งนี้ไป
คำถามที่ชี้ขาดในเรื่องนี้ก็คือ คะแนนเสียง “ไม่เห็นด้วย” ที่ได้รับนั้นมีที่มาจากประเทศที่เป็นสมาชิกถาวรของยูเอ็นเอสซีอยู่บ้างหรือไม่
เพราะประเทศอย่างจีน, ฝรั่งเศส, รัสเซีย, สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกามีสิทธิ์ “วีโต้” ที่สามารถออกเสียงสกัดผู้สมัครรายหนึ่งรายใดก็ได้ ตามมาตรา 97 ของกฎบัตรสหประชาชาติ
สมาชิกสมัชชาสหประชาชาติ 193 ประเทศเป็นผู้แต่งตั้งเลขาฯ ยูเอ็น “ตามข้อเสนอของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ” ในทางปฏิบัติ คนที่จะตัดสินชี้ขาดในเรื่องนี้หนีไม่พ้น “ยูเอ็นเอสซี”
นั่นหมายความว่าผู้สมัครที่ได้รับชัยชนะจำเป็นจะต้องได้เสียงสนับสนุนอย่างน้อย 9 เสียง โดยไม่มีชาติใดวีโต้เลยแม้แต่ชาติเดียว
เพื่อให้ได้รับรู้ถึงข้อเท็จจริงเรื่องนี้ คณะมนตรีฯ ใช้การหยั่งเสียงอย่างไม่เป็นทางการเพื่อบ่งชี้ว่าใครคือผู้ชนะ โดยแยกบัตรลงคะแนนออกเป็น “เห็นด้วย” “ไม่เห็นด้วย” และ “ไม่มีความเห็น”
และถึงแม้จะไม่มีการประกาศผลคะแนนอย่างเป็นทางการ แต่ผลลัพธ์ก็จะรั่วไหลออกมาให้ได้รับรู้กันภายในไม่กี่นาที
ระบบที่ว่านี้ถูกคิดค้นขึ้นในปี 1981 เพื่อแก้ปัญหาการเลือกตั้งครั้งที่ได้ชื่อว่าเลวร้ายที่สุดในประวัติศาสตร์ของยูเอ็น
เมื่อเลขาธิการเคิร์ท วัลด์ไฮม์ แห่งออสเตรีย พยายามจะดำรงตำแหน่งเป็นสมัยที่สาม ในขณะที่ซาลิม อาเหม็ด ซาลิม ชาวแทนซาเนีย ได้รับเสียงสนับสนุนจากชาติแอฟริกาทั้งหมด ในขณะที่จีนวีโต้วัลด์ไฮม์ครั้งแล้วครั้งเล่า ส่วนสหรัฐอเมริกาก็สกัดซาลิมเต็มกำลังเช่นกัน
คณะมนตรีความมั่นคงต้องลงมติกันถึง 16 ครั้ง กินเวลานานหลายสัปดาห์ โดยที่ไม่มีการชี้ขาดใดๆ ออกมา
ต่อมาในเดือนธันวาคมปีนั้น โอลารา โอตุนนู ผู้แทนถาวรของยูกันดาก้าว ขึ้นดำรงตำแหน่งประธานยูเอ็นเอสซี เขาพยายามโน้มน้าวเกลี้ยกล่อมให้ผู้สมัครทั้งสองถอนตัวออกจากการแข่งขัน พร้อมกันนั้นก็ปรับระบบการหยั่งเสียง เพื่อหาใครสักคน ใครก็ได้ที่บรรดามหาอำนาจไม่วีโต้
ภายในไม่กี่วัน ยูเอ็นเอสซีก็มีมติเลือก ฮาเวียร์ เปเรซ เดอ เควลยาร์ ตัวแทนของเปูขึ้นเป็นเลขาธิการสหประชาชาติคนใหม่
วิธีการดังกล่าวเป็นที่รู้จักกันไปทั่วในชื่อ “สูตรของโอตุนนู”
45 ปีต่อมา โอตุนนู กลายเป็นผู้สมัครชิงตำแหน่งนี้กับเขาด้วย ต้องผ่านการประเมินตามระบบที่เขาเป็นผู้สร้างขึ้นเอง
กระบวนการเลือกตั้งมีการปรับเปลี่ยน ในปี 1991 ยูเอ็นเอสซีเลือกใช้บัตรสี แทนชาติสมาชิก โดยบัตรสีแดง แทน 5 ชาติสมาชิกถาวร สีขาว 10 ใบแทนสมาชิกสมทบของยูเอ็นเอสซี
ส่วนบัตร “ไม่มีความเห็น” นั่นเพิ่งมีการเพิ่มเติมเข้าไปในภายหลัง
แต่การหยั่งเสียงในปีนี้ ซึ่งทำกันขึ้นเมื่อ 16 ตุลาคมที่ผ่านมา แสดงให้เห็นว่า ไม่มีผู้สมัครคนไหนได้รับการสนับสนุนจากสมาชิกถาวรของยูเอ็นเอสซีครบถ้วนทั้ง 5 ประเทศ กรินสแปน, กรอสซี่ และ โรดริเกซ-เบอร์เกตต์ ต่างก็ได้รับคะแนน “ไม่เห็นด้วย” จากบัตรสีแดงคนละ 2 ใบเท่าๆ กัน
สถานการณ์แสดงให้เห็นว่า ยูเอ็นเอสซีตกอยู่ในสภาพแตกแยกมากกว่าครั้งไหนในรอบหลายทศวรรษ
รัสเซียกับชาติตะวันตกยังคงขัดแย้งกันเรื่องยูเครน
ในขณะที่วอชิงตัน ตัดทอนเงินสนับสนุนยูเอ็นมานานปีต่อเนื่องกัน และอยากได้ผู้นำยูเอ็นคนใหม่ที่จะควบคุมค่าใช้จ่ายและมุ่งเน้นแต่เรื่องสันติกาพและความมั่นคงเท่านั้น
แม้จะมีเสียงเรียกร้องจากบรรดารัฐบาลชาติต่างๆ รวมทั้งภาคประชาสังคม ให้กระบวนการเลือกเลขาฯยูเอ็นมีความโปร่งใสมากขึ้น
แดเนียล ฟอร์ติ เชื่อว่า ทั้งหมดยังคงขึ้นอยู่กับคณะมนตรีความมั่นคง เพราะมีแต่ชาติสมาชิกถาวรของยูเอ็นเอสซีเท่านั้นที่ยังมีสิทธิวีโต้อยู่ในเวลานี้
แต่เขาเชื่อว่า ผลการหยั่งเสียงเพียงครั้งหรือสองครั้งไม่น่าจะมีนัยสำคัญมากมาย หรือจะหมายความว่า การเลือกตั้งจะติดขัดนิ่งตายอีกครั้ง เพราะเชื่อว่าบรรดามหาอำนาจก็กำลังเจรจาต่อรองและแลกเปลี่ยนทัศนะกันอยู่ตลอดเวลา แม้แต่ในตอนนี้
และเช่นกันการไม่มีเสียงคัดค้านจากสมาชิกถาวร (บัตรแดง) ก็ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นผู้ชนะเสมอไป
ในอดีตก็เคยมีตัวอย่างให้เห็น อย่างกรณีของ โคฟี อันนัน ถูกสกัดจากฝรั่งเศสซ้ำแล้วซ้ำอีก จนสามารถ “ต่อรอง” กับทางการฝรั่งเศสได้สำเร็จ
กรินสแปน ใช้เวลาเดือนเศษที่ผ่านมา ล็อบบี้บรรดาสมาชิกยูเอ็นเอสซี โดยเฉพาะชาติสมาชิกถาวรทั้งห้า
แต่นั่นก็ไม่ได้เป็นการการันตีว่าเธอจะเป็นผู้ชนะแต่อย่างใด เพราะยังคงมีการเจรจาและต่อรองกันสดๆ มาจนถึงขณะนี้
ฟอร์ติบอกว่า การหยั่งเสียงรอบที่เก้า ซึ่งคาดกันว่าจะมีการนำเอาบัตรแดงกลับมาใช้อีกครั้ง ถูกเลื่อนออกไปอีก หลังจากสมาชิกเรียกร้องขอเวลาให้มากขึ้นกว่าเดิม
ในส่วนของผู้สมัครก็มีการเปลี่ยนแปลง อาทิ มิเชลล์ บาร์เชเลต อดีตประธานาธิบดีชิลี ถอนตัวออกจากการแข่งขัน
ในขณะที่ แมคกี้ ซอลล์ อดีตประธานาธิบดีเซเนกัล ก็ถอนตัวออกไปเช่นกันเมื่อ 17 ตุลาคมที่ผ่านมา หนึ่งวันหลังจากมีการหยั่งเสียงโดยใช้ “บัตรแดง” โดยอ้างว่า ผลการหยั่งเสียงชี้ไปในทิศทางที่จะให้ผู้สมัครจากละตินอเมริกา เป็นผู้ชนะ
ส่วน นุสเซอิเบห์ สมัครเข้าร่วมแมื่ 21 ตุลาคม จนทำให้การหยั่งเสียงต้องล่าช้าออกไปนานราวหนึ่งสัปดาห์
เช่นเดียวกับ เฟริดุน ชิเนียลืโอกลู เลขาธิการองค์การความร่วมมือและความมั่นคงแห่งยุโรป ปรากฏตัวเป็นครั้งแรกในการโหวตรอบที่แปด ทำให้ยังมีเสียงเล่าลือกันว่า อาจจะยังมีผู้สมัครอีกหลายคนที่จะสมัครในช่วงท้ายๆ
ภายนอกยูเอ็นเอสซี บรรดาสมาชิกยูเอ็นชาติอื่นๆ ก็มีวาระเป็นของตนเองเช่นกัน อย่างเช่นการชี้ว่า ครั้งนี้หากให้เป็นไปตามรูปแบบการหมุนเวียนประธานกันอย่างไม่เป็นทางการ ก็ควรเป็นวาระที่ตัวแทนจากละตินอเมริกาจะขึ้นนั่งตำแหน่งสูงสุดนี้
ในขณะที่อีกฝ่ายหนึ่งซึ่งมีไม่น้อยเช่นกัน ต้องการให้ยูเอ็นหาผู้นำสตรีให้ได้ในคราวนี้ หลังจากอยู่ภายใต้การนำของผู้ชายมานานร่วม 80 ปีเข้าไปแล้ว
