คุยกับทูต | ออร์นา ซากิฟ อิสราเอลกับศาลอาญาระหว่างประเทศ

คุยกับทูต | ออร์นา ซากิฟ

อิสราเอลกับศาลอาญาระหว่างประเทศ

เมื่อคณะผู้พิพากษา 3 คนของศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ที่กรุงเฮก เนเธอร์แลนด์ ในวันพฤหัสบดีที่ 21 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ลงมติเสียงเอกฉันท์อนุญาตหมายจับนายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล, นายโยอาฟ กัลแลนต์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของอิสราเอล และนายโมฮัมเหม็ด เดอิฟ ผู้บัญชาการของกลุ่มฮามาส (ซึ่งข่าวว่าถูกกองทัพอิสราเอลสังหารไปแล้ว) เป็น 3 ผู้ต้องหาในคดีความผิดต่อมนุษยชาติและต่อการก่อสงครามอาชญากรรมในเขตฉนวนกาซา

ก่อให้เกิดปฏิกิริยาตอบโต้อย่างรุนแรงจากกลุ่มผู้นำอิสราเอลจากทุกฟากฝั่งทางการเมือง

ในทางกลับกัน การออกหมายจับดังกล่าวได้รับการตอบรับอย่างดีจากกลุ่มฮามาส กลุ่มปาเลสไตน์อิสลามิกญิฮาด (Palestinian Islamic Jihad) รวมถึงพลเมืองทั่วไปในกาซา

ออร์นา ซากิฟ (Ms. Orna Sagiv) เอกอัครราชทูตอิสราเอลประจำประเทศไทย

ทั้งนี้ อิสราเอลไม่ได้เป็นสมาชิก ICC และผู้ที่ถูกหมายจับทั้งสองไม่ได้จะถูกดำเนินคดีโดยทันที แต่อาจมีความเสี่ยงหากเดินทางไปต่างประเทศ

ประธานาธิบดีไอแซ็ก เฮอร์ซอก ของอิสราเอลเรียกมันว่าเป็น “วันที่มืดมิดสำหรับความยุติธรรมและมนุษยชาติ” โดยระบุว่าการตัดสินใจของศาลอาญาระหว่างประเทศนี้เป็น “การเลือกข้างการก่อการร้ายและความชั่วช้าเหนือประชาธิปไตยและเสรีภาพ”

เอกอัครราชทูตอิสราเอลประจำประเทศไทย ออร์นา ซากิฟ (Ms. Orna Sagiv) โต้ศาลอาญาระหว่างประเทศ โดยตั้งเป็นคำถามว่า

“ความยุติธรรมที่แท้จริงหรือเป็นเพียงการเมืองที่มีเลศนัย เข็มทิศไม่เที่ยงของศาลอาญาระหว่างประเทศ”

ระบุว่า เมื่อ พ.ศ.2541 (1998) ที่มีการตราพระราชบัญญัติศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ผู้พิพากษา เอลี นาธาน (Eli Nathan) ผู้แทนอิสราเอล ซึ่งเป็นผู้รอดชีวิตจากเหตุการณ์การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวและเป็นผู้เปี่ยมด้วยมนุษยธรรม ได้แสดงถึงการมองโลกในแง่ดีและความกังวลต่ออนาคตของ ICC ที่เขาหวังว่าจะบรรลุภารกิจที่จะยุติการนิรโทษกรรมสำหรับอาชญากรรมที่ร้ายแรงที่สุด

แต่ทว่า หลังจากเห็นกระบวนการร่างที่มีประเด็นทางการเมืองและมีบทบัญญัติซึ่งเพ่งเล็งไปยังอิสราเอล ผู้พิพากษานาธานเกรงว่าเป้าหมายของ ICC จะบิดเบือนไปเพื่อจุดประสงค์ทางการเมือง

เขายอมรับว่าแม้อิสราเอลจะไม่สามารถเข้าร่วมสถาบันดังกล่าวที่มีผลประโยชน์ทางการเมืองแอบแฝงอยู่ได้ แต่ก็ยังคงหวังว่า ICC จะบรรลุเป้าหมายได้ในที่สุด

ปัจจุบัน เวลาผ่านไปแล้วกว่า 25 ปี ดูเหมือนว่าความกังวลของท่านผู้พิพากษาจะกลายเป็นจริง การตัดสินใจของศาลอาญาระหว่างประเทศในการออกหมายจับนายกรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีกลาโหมของอิสราเอล ร่วมกับผู้นำกลุ่มฮามาส (ซึ่งมีรายงานว่าเสียชีวิตแล้ว) แทนที่จะได้งดโทษ กลับกลายเป็นการตัดสินใจที่เข้าทางกลุ่มก่อการร้ายซึ่งโหดเหี้ยม

เบนจามิน เนทันยาฮู (Benjamin Netanyahu) นายกรัฐมนตรีอิสราเอล

การที่กลุ่มฮามาสยินดีกับการตัดสินใจดังกล่าว แสดงให้เห็นถึงคำตัดสินที่ไม่เท่าเทียมกันระหว่างกระทำอันโหดร้ายของกลุ่มผู้ก่อการร้ายฮามาสเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2566 (2023) และความพยายามของอิสราเอลในการป้องกันตนเอง

เรื่องนี้น่าวิตกเป็นอย่างยิ่งเพราะ ICC ได้ตั้งข้อกล่าวหาอิสราเอลว่าจงใจโจมตีพลเรือน แต่ไม่ได้ตั้งข้อกล่าวหาเดียวกันต่อกลุ่มฮามาส ซึ่งยังคงยิงจรวดใส่อิสราเอลอย่างต่อเนื่องหลังจากการสังหารหมู่เมื่อเดือนตุลาคม

นอกจากนั้น กลุ่มฮามาสยังได้ก่ออาชญากรรมสงครามถึงสองประเด็น นั่นคือ การโจมตีพลเรือนชาวอิสราเอล และการใช้ตัวประกันชาวอิสราเอลและพลเรือนชาวปาเลสไตน์เป็นโล่มนุษย์

ยิ่งไปกว่านั้น หมายจับดังกล่าวยังมองข้ามหลักการสำคัญของการเกื้อกูลกันในธรรมนูญของศาล ซึ่งระบุว่าศาลอาญาระหว่างประเทศสามารถแทรกแซงได้เฉพาะเมื่อศาลท้องถิ่นไม่สามารถหรือไม่เต็มใจที่จะดำเนินคดี

ในเรื่องนี้เห็นได้ชัดเจนว่า กลุ่มฮามาสไม่มีเจตนาจะสอบสวนอาชญากรรมของตนเอง ทั้งนี้ ฮามาสมองว่าการเสียชีวิตของพลเรือนทุกคน ไม่ว่าจะเป็นชาวปาเลสไตน์หรือชาวอิสราเอล ล้วนเป็นความสำเร็จ

ในทางตรงกันข้าม อิสราเอลมีระบบกฎหมายที่เข้มแข็งและเป็นที่ยอมรับ ซึ่งแสดงให้เห็นว่า อิสราเอลเต็มใจ พร้อมกับมีความสามารถในการสอบสวนและดำเนินคดี ในกรณีของการละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศ

อันที่จริงแล้ว การยึดมั่นในหลักนิติธรรมของอิสราเอลได้รับคำชมเชยจากอัยการศาลอาญาระหว่างประเทศ เมื่อครั้งที่ไปเยือนอิสราเอลหลังจากเกิดเหตุการณ์สังหารหมู่เมื่อวันที่ 7 ตุลาคมปีที่แล้ว

หัวหน้ากลุ่มฮามาส ยาห์ยา ซินวาร์ (Yahya Sinwar) ภาพ: AP Photo/Adel Hana, File

เขาตั้งข้อสังเกตว่า ทนายความอิสราเอลเข้ารับการฝึกอบรมเพื่อให้คำแนะนำต่อบรรดาผู้บัญชาการทางทหาร ทั้งยังมีกรอบกฎหมายที่ชัดเจนเพื่อให้แน่ใจว่าจะปฏิบัติตามกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศอย่างเคร่งครัด

อีกประการหนึ่ง ข้อกล่าวหาที่มีต่ออิสราเอลแสดงให้เห็นถึงความไม่สอดคล้องกับความเป็นจริงอย่างเห็นได้ชัด นั่นคือ ICC กล่าวโทษว่าอิสราเอลจงใจทำให้ประชากรในฉนวนกาซาต้องอดอยากด้วย “การปิดล้อมอย่างเบ็ดเสร็จ”

แต่กลับไม่กล่าวถึง อาหาร เวชภัณฑ์ และความช่วยเหลืออื่นๆ กว่าหนึ่งล้านตัน ที่ส่งเข้าไปยังฉนวนกาซาอย่างต่อเนื่อง

ในขณะเดียวกัน กลุ่มฮามาสยังคงจับตัวประกันไว้ โจมตีอิสราเอลด้วยขีปนาวุธ และปล้นสะดมสิ่งของบรรเทาทุกข์

ออร์นา ซากิฟ (Ms. Orna Sagiv) เอกอัครราชทูตอิสราเอลประจำประเทศไทย

การตัดสินใจของอัยการที่ขอหมายจับผู้นำอิสราเอล ทำให้เกิดข้อกังวลเพิ่มขึ้นเรื่องความเป็นกลางของศาล เขาส่งหลักฐานไปยัง “คณะผู้เชี่ยวชาญที่เป็นกลาง” แต่การรักษาความลับของหลักฐานและกระบวนการคัดเลือกยังเป็นที่น่าเคลือบแคลง

ด้วยเหตุว่า คณะผู้เชี่ยวชาญประกอบด้วยบุคคลที่เคยแสดงอคติต่ออิสราเอลมาก่อนแล้วอย่างเปิดเผย นอกจากนั้น ยังมีสมาชิกอีกหลายคนที่ขาดความเชี่ยวชาญด้านกิจการทหาร หรือกฎหมายแห่งความขัดแย้งว่าด้วยอาวุธ

จึงส่งผลให้คณะผู้เชี่ยวชาญดังกล่าว ไม่มีข้อมูลและความสามารถเพียงพอ ที่จะประเมินการปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลในมุมมองทางกฎหมายและยุทธศาสตร์อย่างมืออาชีพได้

จอห์น สเปนเซอร์ หัวหน้าศูนย์ศึกษาสงครามที่เวสต์พอยต์ ชี้ให้เห็นว่า ความพยายามของอิสราเอลในการลดอันตรายต่อพลเรือน เป็นสิ่งที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เขาตั้งข้อสังเกตว่า

“ผมไม่เคยเห็นกองทัพที่ใช้มาตรการดังกล่าวเพื่อดูแลพลเรือนของศัตรูเช่นนี้มาก่อนเลย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขณะที่กำลังต่อสู้กับศัตรูที่อยู่ในอาคารเดียวกัน ผมเห็นว่าอิสราเอลใช้มาตรการป้องกันอันตรายต่อพลเรือนมากกว่ากองทัพใดๆ ในประวัติศาสตร์”

ดังนั้น การวิเคราะห์ของสเปนเซอร์จึงยืนยันว่า อิสราเอลมีหลักการที่เลี่ยงมิให้เกิดอันตรายต่อพลเรือน มากกว่ามาตรการของกองทหารใดๆ ที่เคยมีมา

ในการประชุมศาลอาญาระหว่างประเทศเมื่อ พ.ศ.2541 (1998) ผู้พิพากษานาธานแสดงความกังวลว่า ศาลอาจกลายเป็น “เพียงอีกเวทีหนึ่งซึ่งเปิดโอกาสให้กลุ่มประเทศที่ไม่มีความรับผิดชอบ มาใช้อำนาจทางการเมืองได้ตามอำเภอใจ”

“เป็นเรื่องน่าเศร้าที่การตัดสินใจล่าสุดของ ICC ทำให้ความกังวลของผู้พิพากษานาธานใกล้ความเป็นจริงยิ่งขึ้น”

อิสราเอลรู้สึกผิดหวังที่ดูเหมือนทั่วโลกจะลืมหรือไม่ก็มองข้ามความโหดร้ายที่ฮามาสได้ก่อขึ้นในวันที่ 7 ตุลาคมปีก่อนไปแล้ว •

รายงานพิเศษ | ชนัดดา ชินะโยธิน

Chanadda Jinayodhin

สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj

— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022