บทความพิเศษ | อิสราชัย จงภัทรนิชพันธ์
เปิดโปงคนมีสี
ตั้งบริษัท รปภ.
เฝ้าฐานสแกมเมอร์
ปฏิเสธไม่ได้แล้วว่า “สแกมมิ่ง” (Scamming) จัดเป็นอาชญากรรมข้ามชาติที่ได้ยกระดับเป็นภัยคุกคามทางเศรษฐกิจและความมั่นคงระดับโลก ที่ทำมูลค่าจากการหลอกอย่างแนบเนียนหลายหมื่นล้านดอลลาร์ต่อปี และบางกรณีตัวเลขอาจสูงถึงหลัก “ร้อยล้านเหรียญสหรัฐ” ผ่านฐานก่ออาชญากรรมข้ามชาติในหลายประเทศ
ฐานสแกมเมอร์ที่ถูกจับตาเป็นพิเศษจากสื่อ องค์กรระหว่างประเทศ และหน่วยปราบปรามอาชญากรรม อยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รอบๆ ไทย ทั้งเมียนมา และกัมพูชา
ก่อนหน้านี้ อัลจาซีราได้ตีแผ่รังสแกมเมอร์ของเจ้าพ่อจีนเทาอย่างเติ้ง พีปิง ที่เปิดธุรกิจบังหน้าในพื้นที่โครงการ “ลองเบย์” และ “ดาราซากร” บนเกาะกงของกัมพูชา
และไอไอเอสเอส (International Institute for Strategic Studies-IISS) องค์กรวิจัยด้านความมั่นคง เปิดรายงานชี้เป้า 4 พื้นที่เสี่ยงสูงสุดที่เชื่อมโยงกับแก๊งต้มตุ๋นและอาชญากรรมไซเบอร์ ได้แก่ สามเหลี่ยมทองคำ และเมียวดีของเมียนมา กับที่ปอยเปตและสีหนุวิลล์ของกัมพูชา
ทำให้เกิดคำถามต่างๆ มากมาย และหนึ่งในคำถามนั้นคือ ผลประโยชน์มหาศาลเช่นนี้ มีหรือที่เจ้าหน้าที่รัฐหรือผู้มีอำนาจจะไม่ได้ผลประโยชน์ แม้จะมีความพยายามของรัฐบาลเข้าปราบปรามรังอาชญากรรม แต่พอติดตามหลายครั้งกลับไม่หมดไปจริง อีกทั้งยังกระจายตัวและขยายโครงข่ายลึกขึ้น
ยิ่งไปกว่านั้น ยังได้คนมีสีช่วยปกป้อง มีส่วนรู้เห็นและยังทารุณกรรมต่อเหยื่อที่ถูกหลอกทำงานด้วย

ข้อสงสัยที่ว่า อาชญากรรมข้ามชาติ ตัวแสดงของรัฐ และผลประโยชน์ต่างตอบแทนเชื่อมโยงกันยังไง
แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล องค์กรสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ ได้เปิดเผยผ่านรายงานชิ้นล่าสุดในชื่อ “Official Business” (ธุรกิจอย่างเป็นทางการ) เมื่อวันที่ 29 ตุลาคมที่ผ่านมา
โดยทีมนักวิจัยระดับภูมิภาคของแอมเนสตี้ที่ติดตามเรื่องนี้ ได้เข้าถึงข้อมูลสำคัญจนสามารถปะติดปะต่อไปสู่ข้อค้นพบที่ว่า
“เจ้าหน้าที่รัฐระดับสูงและผู้มีอิทธิพลในกัมพูชามีส่วนได้เสียผ่านการตั้งบริษัทรักษาความปลอดภัยอย่างลับๆ ในการปกป้องฐานสแกมเมอร์หลายแห่งในกัมพูชา และให้เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเหล่านี้กระทำความรุนแรงอย่างทารุณต่อเหยื่อที่ถูกหลอกให้ทำงานกับแก๊งสแกมเมอร์”
แอกเนส คาลามาร์ด เลขาธิการใหญ่ แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ซึ่งมีภารกิจนัดพบตัวแทนรัฐบาลไทยและได้ร่วมงานเปิดตัวรายงานฉบับนี้ กล่าวว่า แอมเนสตี้ทำรายงานเกี่ยวกับสแกมเมอร์ในกัมพูชามาแล้ว 2 ครั้ง
ครั้งแรก เมื่อมิถุนายน 2568 เกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนในฐานสแกมเมอร์
ครั้งที่สอง เมื่อไม่กี่เดือนก่อนที่ชี้ว่า การปราบปรามอาชญากรรมสแกมเมอร์ของรัฐบาลกัมพูชาทำไมถึงล้มเหลวในการนำตัวผู้บงการมารับผิดชอบและปกป้องเหยื่อที่ถูกหลอกหลายพันคน
รายงานระบุว่า ทีมวิจัยแอมเนสตี้ได้เข้าสำรวจฐานสแกมเมอร์กว่า 86 แห่งในกัมพูชา สัมภาษณ์ผู้รอดชีวิตกว่า 150 คน แกะรอยตำแหน่งที่ตั้งผ่านบัญชีโซเชียลมีเดียกว่า 200 บัญชี วิดีโอและภาพกว่า 25,000 โพสต์ สิ่งที่พบคือ มีบริษัทรักษาความปลอดภัย 5 แห่งเข้าดูแลฐานสแกมเมอร์
ได้แก่ 1) Leap Somnang Security ดูแล 15 แห่ง 2) Security Response ดูแล 5 แห่ง 3) ZD Security ดูแล 2 แห่ง ซึ่งตั้งอยู่ใน Long Bay 4) Dara Security ดูแล 2 แห่ง ที่ตั้งอยู่ในสีหนุวิลล์ และ 5) Best Security ดูแล 1 แห่ง
โดยตั้งแต่ธันวาคม 2564 ถึง มิถุนายน 2569 แอมเนสตี้สามารถยืนยันความเชื่อมโยงของบุคคลที่อยู่ในกองทัพกัมพูชา (อาร์ซีเอเอฟ) และตำรวจกัมพูชาว่า เกี่ยวข้องกับฐานสแกมเมอร์ไม่เพียงทำงานรักษาความปลอดภัย แต่ยังนั่งคุมบริษัท จัดหา ฝึกฝน และควบคุม รปภ. โดยอย่างน้อยสามารถระบุตัวตนได้แล้ว 3 คน
โดย 2 คนเป็นนายทหารกองทัพกัมพูชา และอีกคนเป็นรองผู้กำกับการตำรวจ (ที่ต่อมามีส่วนร่วมปราบปรามฐานสแกม)
แอกเนสกล่าวอีกว่า รายงานยังให้รายละเอียดในส่วนของการกระทำเข้าข่ายการค้ามนุษย์ เช่น ควบคุมสอดแนมติดตาม ใช้กำลังข่มเหง หรือนำตัวลงโทษหรือทรมานในห้องปิด โดยเหยื่อในฐานสแกมเมอร์ไม่ใช่แค่ผู้ใหญ่ เด็กยังถูกลงโทษด้วย อีกทั้งแก่นของระบบคือ มีการซื้อ ขาย และส่งต่อเหยื่อไปมาระหว่างฐานสแกมเมอร์ การกระทำเหล่านี้แน่นอนว่าละเมิดกฎหมายอาญาระหว่างประเทศ และละเมิดหลักสิทธิมนุษยชน
“สิ่งที่เราถามหาคืออะไร? เราอยากเรียกร้องให้ 1) รัฐบาลกัมพูชาปฏิบัติดูแลเหยื่อที่ถูกหลอกใช้ในฐานะ “เหยื่อ” ไม่ใช่ “อาชญากร” 2) สอบสวนบุคคลในกองทัพและตำรวจกัมพูชาที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ และ 3) ตรวจสอบบริษัทรักษาความปลอดภัยเอกชนเหล่านี้ พร้อมทั้งดำเนินการระงับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของบริษัทดังกล่าว ควบคู่ไปกับการเอาผิดกับบุคคลที่เกี่ยวข้องด้วย” แอกเนสกล่าว



มอนต์เซ เฟอร์เรอร์ ผู้อำนวยการภูมิภาคร่วมประจำเอเชียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ของแอมเนสตี้ และผู้ร่วมวิจัยงานชิ้นนี้ กล่าวถึงส่วนที่น่าสนใจว่า เมื่อเจาะรายละเอียดของบริษัทรักษาความปลอดภัยเหล่านั้น ยังได้พบผู้บริหารบริษัทซึ่งมีชื่อปรากฏในสื่อมาแล้ว เช่น Leap Somnang Security เคยมีอดีตผู้อำนวยการ 2 คนนั้นคือ Lan Jianping และ Chen Jun ซึ่งเชื่อมโยงกับ Panda Commercial Bank และ Huione Group ซึ่งเราทราบดีว่า Huione โดนคดีฟอกเงินและสนับสนุนอาชญากรรมสแกมเมอร์ หรือบริษัท ZD Security เคยมีอดีตผู้อำนวยบริหาร 3 คน
คนแรกคือ ยิม เลียก (Yim Leak) ลูกชายของยิม ไซ ลี อดีตรองนายกรัฐมนตรีกัมพูชา (ล่าสุดยิม เลียก ถูกทางการไทยออกหมายจับแล้ว) คนที่สอง เตี้ง พีปิง (Deng Pibing) ที่ปรากฏตัวในรายงานพิเศษของอัลจาซีรา และคนที่สาม Soy Sotheary
สิ่งที่เราเห็นคือ บริษัทเหล่านี้เชื่อมโยงไปยังนักการเมืองและนักธุรกิจชั้นนำของกัมพูชา และสิ่งที่ถูกรายงานล้วนมีจุดเริ่มต้นจากภาพบนโซเชียลมีเดียที่คนพัวพันไปลงรูปเซลฟี่ทั้งในเครื่องแบบทหาร/ตำรวจ และชุด รปภ.ในเวลาเดียวกัน โดยที่พวกเขาเชื่อว่า
จะไม่มีทางถูกตรวจพบแน่
ขณะที่คุณจารุวัฒน์ จิณห์มรรคา รองประธานมูลนิธิอิมมานูเอล เล่าถึงประสบการณ์ช่วยเหลือเหยื่อที่ถูกหลอกทำงานในฐานสแกมมิ่งว่า จากการช่วยเหลือหลายกรณี ผู้เสียหายที่ได้รับการช่วยเหลือรอดพ้นออกมา มักถูกเจ้าหน้าที่รัฐตีตราว่า เป็นผู้สมัครใจกระทำผิด ซึ่งปัญหาเราวนลูปซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนมาหยุดในช่วงพฤษภาคมปีนี้ ส่วนคนที่กลับมาก็กำลังสู้คดี ผู้เสียหายเหล่านี้ไม่ได้เป็นผู้สนับสนุน แต่ถูกบังคับให้กระทำผิด ในมุมมองของเจ้าหน้าที่ อาจตั้งข้อหาเร็วเกินไป ซึ่งทำให้ผู้เสียหายจำนวนมากเข้าเรือนจำ และบางส่วนที่มูลนิธิช่วยสู้ก็มีการยกฟ้อง ถ้ามองตัวกฎหมายเอง ถ้าเขาไม่ได้กระทำผิดโดยตัวเขาเอง ก็ไม่ต้องถูกจับ
เมื่อถามถึงต้นตอที่ถูกด่วนตัดสินความผิดนั้น เกิดจากระบบของไทยที่เป็น “ระบบกล่าวหา” หรือไม่ คุณจารุวัฒน์กล่าวว่า ก็เป็นส่วนหนึ่ง ทำให้เจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจเด็ดขาด น่าจะเป็นประเด็นหนึ่ง แต่ตนมองว่ายังมีระบบช่วย ต้องบรรจุการคัดแยกให้เป็นข้อบังคับในกฎหมาย ทราบว่าตอนนี้มีการร่างกฎหมายเพิ่มเติมแต่ยังไม่เสร็จ ถ้าเสร็จแล้วระบบคัดกรองจะถูกต้อง ใช้หลักการให้ถูก ดูว่าต้องเข้าองค์ประกอบก่อน
ส่วนเรื่องความร่วมมือระหว่างไทยกับกัมพูชา คุณจารุวัฒน์กล่าวว่า อยากเห็นตรงนี้ เพราะรัฐบาลต้องสนใจคนของเขา คนไทยถูกหลอกไป หรือฝั่งกัมพูชาที่มีเหยื่อจากหลายชาติ ทั้งสองต้องเปิดใจ
ต้องจับตัวการและช่วยเหลือเหยื่อที่ถูกหลอกให้ได้
