ธงทอง จันทรางศุ : อินฟลูฯ-ทนาย กับขั้วหัวใจที่เจ็บแปลบ ๆ

คอลัมน์ หลังลับแล มีอรุณรุ่ง

สองสามวันมานี้ ข่าวเกี่ยวกับเรื่องมูลนิธิการกุศลแห่งหนึ่งที่มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้จักกันดี กำลังมีปัญหาที่ต้องตรวจสอบว่า การใช้เงินของมูลนิธิเป็นไปถูกต้องตามวัตถุประสงค์และตามระเบียบกติกาของมูลนิธิหรือไม่ เพราะมีความคลางแคลงใจตามกระแสข่าวว่า อาจมีการยักย้ายถ่ายเทเงินของมูลนิธิที่ได้จากการบริจาคไปเป็นประโยชน์ส่วนตัวของผู้บริหารมูลนิธิบางคน

เรื่องนี้จะเป็นความจริงความเท็จหรือครึ่งๆ กลางๆ อย่างไร ในขณะนี้ผมก็เหมือนกับคนทั้งหลายในประเทศนี้ที่ยังไม่รู้จะออกหัวออกก้อยอย่างไร ต้องรอคอยฟังข่าวจากผู้มีอำนาจหน้าที่โดยตรงต่อไป

ถึงแม้เรื่องยังเดินหน้ามาได้เพียงแค่นี้ แต่ผมก็มีข้อคิดหรือความสนใจเกิดขึ้นในหัวใจบางเรื่องที่อยากจะขอปรารภฝากท่านทั้งหลายให้ช่วยคิดไว้ในที่นี้

เรื่องแรก ตามรายงานในเวลานี้อย่างน้อยผมแน่ใจว่ามีเงินที่มีผู้บริจาคให้มูลนิธิด้วยเจตนาดี ให้ผู้บริหารนำไปช่วยเหลือคนเดือดร้อนด้วยเรื่องราวต่างๆ อย่างน้อยเป็นเงินหลายสิบล้าน และตัวเลขอาจจะไปไกลถึงหลายร้อยล้าน หรือเหยียบพันล้านบาทเลยก็ได้

ไม่ว่าตัวเลขจริงจะเป็นตัวเลขไหนก็แล้วแต่ เรื่องนี้เป็นแนวโน้มที่น่าสนใจสำหรับสังคมไทย แต่ก่อนแต่ไรมา การบริจาคให้มูลนิธิหรือให้วัดวาอารามต่างๆ โรงพยาบาลทั้งหลาย หรือโรงเรียนอะไรก็แล้วแต่ การบริจาคทำได้ไม่ง่ายนัก เพราะระบบไม่ได้เอื้อเฟื้อให้ทำได้รวดเร็ว โดยทั่วไปแล้วผู้บริจาคก็ต้องเดินทางไปจนถึงสถานที่ซึ่งเป็นที่ตั้งของมูลนิธิหรือหน่วยงานนั้น แล้วควักเงินออกจากกระเป๋าสดๆ มอบให้เจ้าหน้าที่ของผู้บริจาคนำไปดำเนินการต่อไป

ถ้าไม่ใช้วิธีเดินไปบริจาคอย่างที่ว่า ก็ต้องใช้วิธีการเขียนจดหมายนำแล้วส่งเช็คไปให้ ซึ่งวิธีนี้ก็ไม่ค่อยมีใครเขาทำกัน เพราะต้องใช้ความพยายามเต็มที

แต่มาถึงสมัยนี้แล้วอะไรก็ง่ายไปหมด เบื้องต้นเริ่มแต่ข้อมูลข่าวสารว่ามีใครทำอะไรที่เป็นการกุศลที่ไหน เรานั่งอยู่กับบ้านก็มีช่องทางให้รับรู้ได้ทั้งวัน ขอให้ขยันใช้สื่อออนไลน์เข้าเถิด Facebook เอย LINE เอย YouTube เอย Tiktok เอย และอีกสารพัดช่องทางล้วนแต่นำข้อมูลข่าวสารที่จูงใจให้เราเกิดศรัทธาปสาทะอยากจะบริจาคเพื่อการกุศลขึ้นมาไม่เว้นชั่วโมงเลยทีเดียว

วิธีการบริจาคนั้นเราก็ไม่ต้องขยับตัวลุกจากเก้าอี้ไปไหน ขอให้ขยันขยับนิ้วเข้าไว้ เพราะเราสามารถโอนเงินไปยังที่หมายปลายทางได้ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งนาที

ถ้าองค์กรหรือสถานที่รับบริจาคเป็นหน่วยงานที่ผู้บริจาคได้ประโยชน์ในการลดหย่อนภาษีเงินได้ กรมสรรพากรก็อำนวยความสะดวกให้กับวิธีบริจาคโดยการโอนเงินเข้าบัญชีธนาคารระหว่างต้นทางปลายทางอย่างนี้ และกรมสรรพากรจะเก็บข้อมูลนี้ไว้ในระบบ และนำไปใช้เป็นข้อมูลในการคำนวณภาษีตอนต้นปีต่อไป

โดยเราไม่ต้องลำบากสะสมใบอนุโมทนาบัตรอีกต่อไปแล้ว

ด้วยปัจจัยสองประการ คือความสะดวกในการรับรู้ข้อมูลที่วิ่งมาหาเราจนถึงตัว และความสะดวกในวิธีบริจาคที่อยู่เพียงแค่ปลายนิ้ว ทำให้ตัวเลขจำนวนเงินที่มีผู้บริจาคเพื่อการกุศลสำหรับองค์กรที่มีชื่อเสียงหรือมีบุคคลผู้มีชื่อเสียงเข้าไปเกี่ยวข้องจึงมีมากเกินกว่าที่เราคุ้นเคยกันมาจากเดิม

คำว่า “บุคคลผู้มีชื่อเสียง” ในที่นี้สำคัญมาก และเห็นจะตรงกันกับคำว่า อินฟลูฯ หรือ influencer ในภาษาอังกฤษ อันมีความหมายว่าเป็นบุคคลที่สังคมให้ความสนใจและมีอิทธิพลต่อความรู้สึกนึกคิดของคนอื่นในสังคมเดียวกัน

ผู้เป็นอินฟลูฯ เป็นบุคคลผู้น่าเลื่อมใส มีจิตใจทำดีที่ควรยึดถือเป็นแบบอย่าง และโดยมากต้องเป็นคนที่ใช้สื่อเป็น อันหมายความว่า ขยันปรากฏหน้าและเรื่องตามสื่อต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นสื่อออนไลน์หรือสื่อแบบดั้งเดิมก็ตาม และไม่ว่าจะเป็นข้อมูลข่าวสารที่ผลิตขึ้นเอง หรือพออยู่ในฐานะอินฟลูฯ แล้ว ใครขยับตัวนิดเดียวก็มีสื่อมาทำเป็นข่าวแล้วก็ตาม

ปรากฏการณ์นี้มาคู่กันกับโลกยุคใหม่ที่ข้อมูลข่าวสารไปมาหาสู่กันได้รวดเร็ว ลองนึกดูว่าเมืองไทยเมื่อ 50 ปีก่อนมีใครเป็นอินฟลูฯ ได้ง่ายๆ แบบนี้หรือครับ

โทรทัศน์เมื่อตอนผมเป็นเด็กตัวเล็กมีเพียงแค่สองช่อง และใครอย่าได้พูดถึงเรื่องอินเตอร์เน็ตขึ้นมาเลยทีเดียว เพราะโลกสมัยนั้นยังไม่มีอินเตอร์เน็ตและสื่อออนไลน์

อินฟลูฯ ครั้งนั้นจึงไม่มี และเมื่อมีขึ้นมาในยุคสมัยนี้แล้วก็เหมือนกับของอีกหลายอย่างที่เป็นดาบสองคม คือมีทั้งคุณและโทษ เราได้รับรู้มาหลายกรณีแล้วว่า อินฟลูฯ บางคนพอได้รับความยกย่องนับถือมากและมีเงินทองไหลมาเทมาด้วยศรัทธาเชื่อว่าจะเป็นต้นทางนำเงินของผู้บริจาคไปทำบุญ ลงท้ายก็ดีแตก ติดคุกติดตะรางไปหลายรายแล้ว และในวันข้างหน้าจะมีอีกกี่รายก็ยังไม่รู้

พวกเราคนไทยคงต้องเตือนสติกันเองแล้วว่า เวลาเห็นอินฟลูฯ ชวนไปทำโน่นทำนี่ เราต้องตรึกตรองให้รอบคอบ ช่องทางการทำบุญทำกุศลของเมืองไทยมีมาก เรามีทางเลือกครับ เลือกให้ถูกทางหน่อยแล้วกัน

ส่วนตัวผม ผมไม่วางใจสนิทกับองค์กรหรือมูลนิธิสมาคมที่มีลักษณะเป็นการส่วนบุคคลหรือครอบงำโดยบุคคล เพราะคนเราจะวางใจได้ว่าดีหรือไม่ดีแค่ไหน ต้องดูกันยาวๆ ครับ องค์กรการกุศลที่เพิ่งตั้งมาได้ไม่กี่ปียังมีโอกาสที่จะกลายพันธุ์ไปได้มาก

พูดก็พูดเถิดครับ แม้กระทั่งการบริจาคด้วยความศรัทธาต่อหลวงพ่อหลวงพี่รูปใดก็แล้วแต่ที่มีลักษณะฮือฮาเป็นการเฉพาะกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโน้มไปในทางศักดิ์สิทธิ์มีฤทธิ์มีเดชประกอบด้วย ผมเองก็ยั้งคิดอยู่เหมือนกันว่าจะทำบุญผ่านช่องทางหลวงพี่หลวงพ่อนั้นดีหรือไม่

ประเด็นที่สองนอกจากเรื่องของอินฟลูฯ กับองค์กรการกุศลต่างๆ แล้ว สิ่งที่ผมสังเกตเห็นในช่วงสี่ห้าปีที่ผ่านมาคือ มีทนายหลายคนเอาจริงเอาจังเหลือเกินกับการนำประเด็นเรื่องอินฟลูฯ หรือข่าวที่ฮือฮาทางสังคมแบบนี้ทำนองนี้ไปเป็นประเด็นในการทำงาน

มองในแง่ดี ทนายเหล่านั้นล้วนมีจิตอาสา อยากทำงานเพื่อช่วยคนที่เป็นผู้เสียเปรียบในสังคมให้รอดพ้นภัยอันตราย แต่ในทางตรงกันข้าม เป็นไปได้หรือไม่ที่การจับประเด็นไปขยายผลเช่นนี้ ทนายผู้เกี่ยวข้องก็ได้ประโยชน์ทางอ้อม คือเป็นโอกาสที่จะได้ออกสื่อ เป็นที่คุ้นหน้าคุ้นตาของประชาชนผู้อาจเข้ามาใช้บริการวิชาชีพทนายความภายหลังก็เป็นได้

ถ้าเป็นประการหลังนี้ ย่อมแปลความได้ว่าการทำงานตามประเด็นฮือฮาของทนายความบางท่าน และตามแบบจิกกัดไม่ปล่อยเสียด้วย แท้จริงแล้วคือการโฆษณาตัวเองแบบเสียเงินน้อยได้บุญมากนั้นแล

เวลาที่ผมดูรายงานข่าวเรื่องการปฏิบัติภารกิจของทนายผู้ใส่ใจในเรื่องทำนองนี้เป็นพิเศษ ดูข่าวแล้วเหมือนดูรายการโชว์อย่างไรก็ไม่รู้ ถ้าว่ากันตามภาษาปัจจุบันดูเหมือนจะต้องเรียกว่าเป็นการ “หาแสง” แบบหนึ่ง

ไหนๆ ก็พูดเรื่องนี้มายาวกว่าพอสมควรแล้ว การหาแสงข้างต้นจะสนุกยิ่งขึ้นถ้าได้ไปออกรายการโทรทัศน์ซึ่งมีหลายช่อง และสไตล์ของรายการก็ถึงพริกถึงขิงเป็นอันมาก บ่อยครั้งที่นำผู้เป็นคู่กรณีมาเผชิญหน้ากันอยู่ในรายการ แล้วมีทนายเป็นลูกคู่หรือคอยช่วยซักถาม

ผมไม่ทราบเหมือนกันว่าการไปออกรายการโทรทัศน์แบบนี้ใครได้ใครเสียบ้าง และนำไปสู่ความรู้ที่แท้จริงเพียงใด และถ้าจะให้ประเสริฐเลิศผลก็ต้องถามต่อไปว่า ลักษณะรายการเช่นนี้นำไปสู่ปลายทางว่าอะไร

หรือเป็นเพียงแค่เพื่อประโยชน์ทางการตลาดของใครคนหนึ่งหรือหลายคนเท่านั้น?

เมืองไทยของเราและสังคมไทยของเราพบกับเรื่องเหล่านี้อยู่ไม่เว้นวัน อินฟลูฯ เกิดและดับไปต่อหน้าต่อตาเราหลายรายแล้ว ประสบการณ์เหล่านี้น่าจะเตือนตัวเราเองได้ว่า อย่าไปหลงเชื่อใครง่ายๆ บุญกุศลนั้นยิ่งทำยิ่งดีครับ แต่ต้องถูกที่ถูกทางด้วย

เมื่อไปรู้ภายหลังว่าเงินทำบุญที่เราบริจาคหรืออุทิศไปได้ถูกนำไปใช้เพื่อประโยชน์ส่วนตัวของใครก็ตามที แต่ไม่ตรงกับวัตถุประสงค์ของการบริจาคของเราแน่นอน

มันเจ็บไปถึงขั้วหัวใจครับ

เหมือนอย่างที่หลายคนรู้สึกเจ็บแปลบๆ อยู่ในหัวใจเวลานี้