ถ้าเราติดตามข่าวความมั่นคงแล้ว จะเห็นได้ชัดว่า ปัญหาความรุนแรงในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ยังคงเป็นโจทย์ความมั่นคงสำคัญที่ท้าทายรัฐบาลปัจจุบัน ไม่แตกต่างจากที่รัฐบาลอื่นได้เผชิญมา โดยเฉพาะหลังจากการก่อความรุนแรงชุดใหญ่ในเดือนสิงหาคมที่ผ่านมาแล้ว การก่อเหตุของ BRN ยังคงเกิดต่อเนื่อง
นอกจากนี้ ขยายออกนอกพื้นที่อย่างน่ากังวลไปยังสตูลและสงขลา โดยเฉพาะในกรณีของสตูลที่ไม่ใช่พื้นที่ที่มีปัญหาความรุนแรงมาก่อนแต่อย่างใด
ข้อสังเกตเบื้องต้น
สภาวะของปัญหาความรุนแรงเช่นที่ปรากฏนั้น ชวนให้เราอาจตั้งข้อสังเกตจากเหตุการณ์ในภาคใต้ได้ดังนี้
1) การก่อเหตุความรุนแรงยังคงเป็นเครื่องมือหลักของการต่อต้านรัฐ และในอีกด้าน เป็นการแสดงออกให้เห็นถึงพลังของกลุ่มในการก่อเหตุ เพื่อที่จะสะท้อนให้เห็นว่า รัฐไม่สามารถหยุดยั้งความรุนแรงของพวกเขาได้
2) ความรุนแรงเป็นเครื่องมือทั้งในการต่อรองและต่อสู้กับรัฐในอีกแบบ เพราะในปัจจุบันมีข้อเสนอว่า การเจรจาควรมีกลุ่มก่อความไม่สงบมากกว่ากลุ่ม BRN เพียงกลุ่มเดียวหรือไม่ เช่น ควรดึงกลุ่มอื่นๆ เข้ามาร่วมเพิ่มเติมในการเจรจาอีกไหม
3) ความรุนแรงเป็นการแสดงออกเพื่อสร้างภาพ ที่จะถูกนำมาใช้ในการโฆษณาทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นภาพสำหรับแหล่งทุนทั้งภายในและภายนอก หรือเป็นภาพส่งต่อให้แก่บรรดาผู้สนับสนุนความคิดสุดโต่งในบ้าน
4) การเจรจาระหว่างรัฐบาลไทยกับกลุ่มแบ่งแยกดินแดน BRN ในปัจจุบัน ยังไม่เห็นความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม แต่ก็มีความชัดเจนที่มีผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่จากมาเลเซียแล้ว ซึ่งจะทำให้โต๊ะเจรจามีความชัดเจนขึ้น
5) ในกระบวนการเจรจานี้ มีการกล่าวถึงบทบาทของอินโดนีเซียมากขึ้น และเริ่มมีข้อเสนอให้ดึงอินโดนีเซียเข้ามาเป็นผู้อำนวยความสะดวกร่วมอีกประเทศหนึ่ง อันจะทำให้การเจรจาปัญหาภาคใต้ในอนาคตอาจขยายเป็นแบบ “4 ฝ่าย” คือ ไทย-มาเลเซีย-อินโดนีเซีย-BRN
6) เราอาจจะต้องยอมรับความจริงว่า การเจรจาที่เกิดขึ้นแทบไม่มีผลในการลดทอนความรุนแรงจากการก่อเหตุของกลุ่ม BRN เพราะกลุ่มติดอาวุธมีทิศทางแยกระหว่างการก่อเหตุกับการเจรจา หรือกลุ่มก่อความไม่สงบที่ต่อต้านรัฐทั่วโลก มีแนวคิดที่แทบไม่แตกต่างกันคือ “คุยไป – ยิงไป”
7) ในช่วงที่ผ่านมา บทบาทของนักการเมืองอย่างอาจารย์วันนอร์ เป็นประเด็นที่น่าติดตาม ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางไปมาเลเซียและอินโดนีเซียในเรื่องของปัญหาภาคใต้ หรือการให้คำปรึกษาโดยตรงกับนายกฯ ในการแก้ปัญหาภาคใต้ ซึ่งจะทำให้บทบาทของพรรคประชาชาติมีมากขึ้นในเรื่องเช่นนี้
8) บทบาทอาจารย์วันนอร์ สะท้อนให้เห็นถึง ความแนบแน่นที่เพิ่มมากขึ้นระหว่างพรรคภูมิใจไทยและพรรคประชาชาติ ซึ่งทำให้เกิดคำถามในทางการเมืองว่า พรรคประชาชาติจะเป็นพรรคสีน้ำเงินในอนาคตหรือไม่
9) บทบาทของพรรคการเมืองบางพรรค นักการเมืองบางคน หรือกลุ่มประชาสังคมบางกลุ่ม ในการสนับสนุนการทำงานของกลุ่ม BRN หรือแสดงบทบาทเป็น “แนวร่วม BRN” นั้น ยังคงเป็นประเด็นด้านความมั่นคงที่สำคัญ และประเด็นนี้ได้กลายเป็นช่องทางของการทำงานการเมืองของ BRN ในเวทีต่างๆ
10) กลุ่มก่อความไม่สงบยังคงอาศัยช่องทางในการสร้างความได้เปรียบทางการเมือง เช่น การเคลื่อนงานการเมืองผ่านช่องทางกฎหมายบางฉบับ และหวังว่า กฎหมายบางฉบับจะช่วยให้เกิด “ความคุ้มครอง” ทางกฎหมายแก่ผู้ถูกจับกุมในคดีการก่อการร้ายในภาคใต้
11) ปัญหาของพี่น้องชาวพุทธ ที่วันนี้มีสถานะเป็น “พลเมืองชั้น 2” ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ยังไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควรจากรัฐบาล รัฐบาลอาจต้องยอมรับว่า วันนี้ชุมชนชาวพุทธเป็นเป้าหมายในการผลักดันคนออกจากพื้นที่ เพื่อสอดรับกับแนวคิดสุโต่งของกลุ่มแบ่งแยกดินแดนที่ไม่เชื่อเรื่อง “พหุวัฒนธรรม” ของพื้นที่
12) การดูแลสวัสดิการของเจ้าหน้าที่ที่ทำงานในพื้นที่ เป็นประเด็นที่อยากขอให้รัฐบาลให้ความสำคัญ เพราะเจ้าหน้าที่เหล่านี้ทำงานด้วย “ความเสี่ยง” ในทุกด้าน และเป็นความเสี่ยงที่พวกเขาทำหน้าที่ในการต่อสู้กับการใช้ความรุนแรงในการแบ่งแยกดินแดนของ BRN
13) ปัญหาพื้นฐานสำคัญอีกประการคือ การขาด “รองนายกฯ ความมั่นคง” ที่เข้ามารับผิดชอบงานภาคใต้ในเชิงนโยบายจริงๆ ไม่ใช่มีแบบ “รองความมั่นคงจำเป็น” ที่ไม่สามารถขับเคลื่อนนโยบายภาคใต้ได้ในทางปฏิบัติ หรือไม่สามารถที่จะแสดงบทบาทเป็นผู้ควบคุมในการนำเอานโยบายของรัฐบาลไปสู่การปฎิบัติในพื้นที่
14) รัฐบาลต้องระมัดระวังที่จะไม่สร้าง “ระบบราชการซ้อนระบบราชการ” เพราะการกระทำเช่นนั้น จะยิ่งทำให้งานภาคใต้กลายเป็น “ระบบราชการขนาดใหญ่” ที่แก้ปัญหาอะไรไม่ได้
อนาคต
สุดท้ายนี้ ปัญหาการก่อความไม่สงบในภาคใต้ยังจะคงอยู่เป็นความท้าทายต่อการจัดการของรัฐบาลนายกฯ อนุทินต่อไป และไม่ว่ารัฐบาลจะชอบหรือไม่ก็ตาม เรื่องใต้จะเป็นปัญหาการต่อสู้ที่ “แหลมคม” มากขึ้นในปีหน้าอย่างแน่นอน … รัฐบาลเตรียมตัวรอได้เลยครับ !
