bg-single

สนทนา โภคิน พลกุล มองอนาคตที่ ‘น่าห่วงมาก’ ประเทศที่สิ้นนิติรัฐ-นิติธรรม คนสิ้นหวังเศรษฐกิจ สังคม การเมือง ส่อกลียุค?

21.11.2026

MatiTalk | พิชญ์เดช แสงแก่นเพ็ชร์

โภคิน พลกุล อดีตประธานสภา สนทนากับ MatiTalk ถึงประเด็นการเมืองอันน่าห่วงใยและกังวล โดยเริ่มว่าคงไม่ต้องนิยามว่านิติรัฐ-นิติธรรมหมายความว่ายังไงให้ยืดยาวในทางวิชาการ เอาเพียงว่ามนุษย์ต่อสู้มานานไม่ต้องการอยู่ใต้อำเภอใจของผู้ปกครอง โดยพยายามสร้างหลักที่ว่ามันต้องมีมาตรฐานทางกฎหมาย ทุกคนอยู่ใต้สิ่งนี้อย่างเท่าเทียมกัน

หลักนิติรัฐ-นิติธรรมคือกฎหมายเป็นใหญ่ กฎหมายต้องมาจากประชาชน เป็นหลักที่คุ้มครองทุกคนและโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเรายอมรับว่าอำนาจอธิปไตยเป็นของประชาชน

แต่รัฐประหารในบ้านเราช่วง 90 กว่าปีมีนับครั้งไม่ถ้วน เขียนรัฐธรรมนูญเพื่อให้ตัวเองมีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาด

ที่บอกอำนาจอธิปไตยเป็นของประชาชนเป็นวาทกรรมโกหกไหม ผมว่าโกหกทั้งหมด พูดให้ดูดีดูสวย แต่ไม่ทำ คือไม่มีในหัวใจ จึงไม่คิดทำกันเลย

ตั้งแต่ผมเรียนที่มหาวิทยาลัยปารีสกลับมา จนถึงรับราชการมา เป็นนักการเมืองมา ผ่านมาเกือบ 50 ปี ผมนึกว่าทุกอย่างในประเทศนี้มันต้องดีขึ้น

แต่มันกลับเลวลง ถามว่าผมวัดจากอะไร ผมฟังที่ท่านประธานาธิบดีอับราฮัม ลินคอล์น นิยามอำนาจเป็นของประชาชน โดยประชาชน เพื่อประชาชน

แต่ถามว่าคำว่าเพื่อประชาชนคือการทำให้ชีวิตผู้คนมีความมั่นคงทุกช่วงวัยมีจริงหรือไม่ ถัดมา เราพูดถึงหลักเสรีภาพ เสมอภาค แล้วก็ภราดรภาพ แต่ว่าเราตีกันมา 20 ปี วันนี้เบียดเบียนกัน โกงกินกัน มีการรังแกกันเอาเปรียบกัน

เห็นหรือยังทั้งหมดมันเป็นเรื่องโกหกทั้งหมด วันนี้มีคนอยากรวย อยากได้ทางลัด อยากมีตำแหน่ง อยากมีหน้าตา

ทั้งหมดมันมาจากรากฐาน อำนาจนิยม บูชาตัวบุคคล

แล้วพวกคนยึดอำนาจที่มีคนเคยนึกว่าจะมาปัดเป่าสารทุกข์สุกดิบ จะมาแก้คอร์รัปชั่น แต่ไม่ใช่เลย มาทำเพื่อตัวเองทั้งนั้น

ยุคก่อนอาจจะมีการตั้งคนจากหลากหลายภาคส่วน ยุคนี้ก็ตั้งเพื่อน วปอ. เพื่อนร่วมเรียนชั้นต่างๆ ด้วยกัน ถ้าเป็นทหารก็ตั้งเพื่อนทหารด้วยกัน ไม่ได้มีความรู้ ก็เพื่อไปเสวยผลประโยชน์ทั้งนั้น โดยไม่อายประชาชนเลยว่าเขาจะรู้สึกอย่างไร วันนี้มันมาถึงขั้นนี้แล้ว

ผลของการอยู่ในอำนาจนิยมคือคนต้องการระบบอุปถัมภ์มากขึ้น ไม่งั้นจะถูกทอดทิ้ง

ที่บอกเราจะไม่ทอดทิ้งใครไว้ข้างหลัง วันนี้ทิ้งเพียบเลย คนที่ไม่อยากถูกทอดทิ้งก็วิ่งหาระบบอุปถัมภ์ วิ่งหาบ้านใหญ่ เพราะอย่างน้อยที่สุด เบื้องหน้ายังพอพึ่งพาอะไรได้บ้าง ยามทุกข์ยาก คนไม่มีที่พึ่งก็เข้าหาหนี้นอกระบบ บางคนหมดหนทางก็ต้องพัวพันเรื่องค้ามนุษย์

นี่คือชีวิตผู้คนทั่วไป ที่มันไม่เหลืออะไรให้เขาแล้ว

เหล่านี้คือผลผลิตที่เกิด โดยมี “รัฐราชการ” เป็นเครื่องมือ

พวกคุณใช้คำพูดกันสวยหรูว่า “ข้าราชการ” เป็น “ข้าของประชาชน” มันไม่จริงเลย ทั้งเอาเปรียบกดขี่ประชาชน หากไถได้ไถ เบียดเบียนได้เบียดเบียน

ลองไปถามผู้คนดูสิ ยุคก่อนๆ อาจยังมียางอาย วันนี้อะไรก็ได้ รับเงินสีเทาก็ได้ สีดำก็ได้ ขอให้ฉันได้สามารถใช้ทรัพยากรอันนี้ไปรักษาเสียงฉัน มาทำนโยบายเกทับกันหมดเลย โดยไม่ได้คำนึงเลยว่ามันคืออะไร เอาเงินแจกประชาชนแบบไม่มีปี่มีขลุ่ย คุณไม่ได้ให้ประชาชนตระหนักเลยว่าเขาต้องพัฒนาตัวเอง เขาต้องมีโอกาส เขาต้องเข้าถึงแหล่งเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำได้ ไม่ใช่มีแต่เจ้าสัว มันเป็นความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ

ขณะที่ความเหลื่อมล้ำทางความยุติธรรมก็เห็นคนอวดหรูอวดรวย เห็นคนทำชั่วได้ดีเต็มบ้านเมือง การบังคับใช้กฎหมายทำถูกแต่กลายเป็นผิด คนทำผิดกลายเป็นถูก มันหมดหวังแล้ว พอเราสิ้นหวังทางเศรษฐกิจ สังคมสิ้นหวังทางความยุติธรรม มันสิ้นหวังทางอารมณ์ อะไรก็เกิดขึ้นได้หมด

วันนี้สังคมเราก็เข้ามาคาบเกี่ยวตรงนี้สูงมาก ความสิ้นหวังทางอารมณ์มันเกิดขึ้น

ปัญหาก็คือเรายังมี “กันชน” ที่ยังพอไหวไหมใช้เวลาปรับปรุงแก้ไข

แต่ถ้าเราไม่ตระหนัก ไม่เห็น ไม่เสียสละ ไม่ยอมทำ ก็กลียุคเหมือนกันหมด

ตอนนี้มาตรฐานการบังคับใช้กฎหมายไม่มีเลย อย่างยุคอดีตนายกฯ ทักษิณ ชินวัตร ที่เขาทำไม่ผิดก็เยอะ แต่ก็เอาให้ผิดให้ได้ มี ป.ป.ช. มีการตั้ง คตส. เลือกคนเกลียดทักษิณเข้ามาเล่นงานโดยเฉพาะ ทำถึงขนาดนี้ มียุคไหนทำกันอย่างนี้บ้าง

ขณะนั้นทหารก็ทำตัวมายึดอำนาจก็ทำผิดกฎหมายอยู่แล้ว พอเข้ามาก็มาเสวยสุข ว่าคนอื่น ว่านักการเมืองว่าใช้ไม่ได้ไม่ดีสารพัดไปหมด สุดท้ายก็เอานักการเมืองไม่ดีมาร่วมงานอีก ถามว่าทั้งหมดมันก็คือเลอะเทอะ

พอมายุคพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ก็ยึดอำนาจ ทำอะไรก็ถูกหมดแล้ว ที่เผื่อกลัวว่าจะผิดก็เขียนในรัฐธรรมนูญทั้งฉบับชั่วคราว ฉบับปัจจุบันเลย บอกว่าที่ฉันทำมาทั้งหลายให้ชอบในรัฐธรรมนูญ ชอบด้วยกฎหมายหมด รัฐธรรมนูญมันการันตีไว้แล้ว ใครจะไปตีความว่าไม่ชอบ จะอาศัยอะไร นอกจากไปเขียนฉบับใหม่แล้วบอกฉบับเก่าไม่ชอบ ซึ่งเกิดขึ้นไม่ได้ จะแก้ฉบับนี้ยังแก้ไม่ได้เลย

ยุคนี้ก็เหมือนที่ตอนนั้นกล่าวหายุคของอดีตนายกฯ ทักษิณประเด็น “เสียงข้างมาก”

ตอนนั้นที่ผมมาเป็นประธานรัฐสภา ได้ถึง 377 เสียงจาก 500 เสียง ซึ่งต่อให้ทั้งสองสภารวม ส.ว.มี 700 เสียง เสียงก็ยังเกินกึ่งหนึ่งของ 2 สภาเลย ทำอะไรก็ได้หมด

แล้วรัฐธรรมนูญปี 2540 ที่เกิดจากความคิดอยากให้มีรัฐบาลเข้มแข็ง อยากให้การอภิปรายทำได้ไม่ใช่ง่าย คุณต้องมีเสียงถึงเท่านั้น แล้วปรากฏว่าฝ่ายค้านตอนนั้นได้ไม่ถึง 125 เสียง ก็อภิปรายไม่ได้ ซึ่งอดีตนายกฯ ทักษิณเขาจบโรงเรียนนายร้อยตำรวจ มีเพื่อนฝูงทั้งตำรวจทหารเยอะ เป็นเศรษฐีก็มี ก็มีเน็ตเวิร์ก มีเงิน และมีอำนาจทางการเมือง ก็เลยถูกมองว่านี่มันน่ากลัวยิ่งกว่ายึดอำนาจในอดีต

พอกลัวเลยต้องทำลาย พอทำลายเสร็จด้วยการยึดอำนาจ คนยึดอำนาจก็ไปไล่ดูเลยว่ามีใครผิดบ้าง ยุคนั้นคนยึดอำนาจถูกเสมอ ทำอะไรก็ถูก แต่ทักษิณถูกก็เป็นผิด ยุคนายกฯ ประยุทธ์ไม่ต้องพูด มันถูกหมด ลองไปดูมันจริงหรือไม่

พออยู่กันแบบนี้ ผมว่ามันไม่มีหลักอะไรแล้วบ้านเมืองนี้ เอาตามใจชอบ อยู่ที่ว่าใครใหญ่ ตอนนั้นไปห่วงว่าทักษิณจะไปกุมองค์กรอิสระ แต่ ณ วันนั้นมันไม่ง่าย วันนี้ถามว่าใครจะตั้งองค์กรอิสระ ก็วุฒิสภา แล้วถามว่าใครกุมวุฒิสภา ทำไมต้องกุม

เราต้องเข้าใจนะ กฎเกณฑ์ที่วางเอาไว้ คุณจะบังคับใช้อย่างเคร่งครัดก็ได้ หลวมๆ ก็ได้ หลับหูหลับตาไปเลยก็ได้ เพราะว่ากฎเกณฑ์มันไม่ได้เป็นตัวตัดสิน แต่คนเป็นตัวตัดสิน

ถึงบอกว่าคนที่อยู่ในกระบวนการยุติธรรมต้องไม่มีอคติ ไม่ใช่เฉพาะผู้พิพากษา มันต้องทั้งกระบวนการ ต้องไม่มีอคติ

ลองนึกภาพถ้าเราเจอคนที่ไม่รู้จักกันมาก่อนมาปรึกษาเรื่องต่างๆ จะถูกหรือผิด เราจะตอบได้ดีที่สุดเพราะไม่มีอคติ แต่ถ้ารู้จักแล้วบังเอิญใช้ความรู้สึกชอบ-ไม่ชอบมานำเมื่อไหร่ มันมีความรู้สึกว่าพวกกันถูก ถ้าไม่ใช่พวกมันก็ผิด รู้สึกหงุดหงิด เดี๋ยวมันได้ดีไปอิจฉามันอีก ตรงนี้ต่างหากที่มันเป็นตัวร้าย

ผมถึงมองว่าต้องไปแก้ตั้งแต่ระบบการศึกษาทั้งหมด

วันนี้ความรู้สึกของผู้คนในเรื่องความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคมเริ่มรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ

ความรู้สึกว่าในทางกฎหมายมันไม่เป็นธรรมมันแรงขึ้นเรื่อยๆ และมันกำลังลงไปสู่ข้างล่างมากขึ้น

สุดท้ายก็คือว่าความรู้สึกที่ว่านี้จะกลายเป็นอารมณ์ มันเกิดขึ้นหรือยัง มันอาจจะเกิดขึ้นแล้วบางส่วน แต่มันยังไม่ตกผลึก ถ้าไม่มีพรรคการเมืองที่เป็นแกนนำ ไม่มีผู้นำทางการเมืองที่เป็นนักปรัชญา บรรดาหัวหน้าพรรคการเมืองต้องเป็นนักคิด นักปรัชญา

ยกตัวอย่างถ้าเราจะบอกว่าหน้าที่ของผู้นำคือการเข้ามาดูแลคนไทยทุกคน ตั้งแต่ในครรภ์จนสูงวัยให้มีชีวิตที่มั่นคงและมีคุณภาพ

ถามว่าจะทำอย่างไร 1. อย่างสตรีที่มีครรภ์ เอาเงินไปเติมให้เขาให้นมบุตร ให้การดูแลต่างๆ ดีขึ้น เพื่อให้เด็กเกิดมาสมบูรณ์

2. เรียนหนังสือตั้งแต่เนิร์สเซอรี่จนจบปริญญาตรี “ฟรี” ในช่วงระยะเวลาประมาณ 18 ปี

3. ถ้าเราเสริมให้ SME ทุกคนมีโอกาสเข้าถึงแหล่งเงินทุน เข้าถึงองค์ความรู้ และอนาคตสร้างความเป็นครอบครัวให้กลับมา เกิดการทำมาหากินร่วมกัน บูรณาการความคิดทั้งครอบครัว เวลานั่งกินข้าวมาคุยกันว่าเราจะทำธุรกิจเราให้ดีขึ้นอย่างไร ไม่ใช่ต่างคนต่างเล่นโทรศัพท์

ถ้าสร้างตรงนี้ได้นี่ ผมเชื่อเลยว่าความขัดแย้งมันจะไม่ลาม

ที่มันลามเพราะว่าคนสิ้นหวัง พร้อมจะท้าทาย พร้อมจะทำอะไร

เราเห็นในยุโรปชัดเจน หรือเราดูที่เซอร์เบีย มีตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงให้เห็นแล้ว

อนาคตถ้าเดินให้ดีๆ ผมเชื่อว่า “พรรคคนรุ่นใหม่” จะชนะถล่มทลาย แล้วจะหยุดไม่อยู่

ชมคลิป



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

สนทนา โภคิน พลกุล มองอนาคตที่ ‘น่าห่วงมาก’ ประเทศที่สิ้นนิติรัฐ-นิติธรรม คนสิ้นหวังเศรษฐกิจ สังคม การเมือง ส่อกลียุค?
พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ | โลกกำลังเลี้ยวซ้าย หรือแค่เบื่อรัฐบาลเดิม?
ห้องเรียนเปลี่ยนไปเมื่อเอไอเข้ามา แล้วมนุษย์อยู่ตรงไหนในยุคเอไอครองโลก
ย้อนคดี ‘แอร์มีนา” เป๋าช้าง’ ซุกผง ออสซี่ปิดคดี พ้นผิด-ถูกลวงจ้างหิ้ว ไทยรับไม้ต่อ-ลุยแก๊งยา
เส้นทางสู่อัยการสูงสุดคนที่ 21 ของลูกไม้ใต้ต้น ‘โกวิท ศรีไพโรจน์’ ปณิธานจาก ‘อิฐทุกก้อน หินทุกเม็ด’
ช่างร้ายเหลือ ไร้ความปรานี ‘เจนเซน หวง’ สายลับจีนและสหรัฐอเมริกา
ถ้าจะไม่ให้ทุนเทา ยึดประเทศ…
สะเทือนทั่วโลก…เมื่อระบบไมโครซอฟต์ล่ม
ระบบ ‘โอตุนนู’ กับตำแหน่งเลขาฯ ยูเอ็น
‘ทรัมป์’ กับอาเซียนใน ‘ยุคเอไอ’
พลีชีพเพื่อ ส.ว. งัดข้ออำนาจศาล (จบ) อำนาจตัดสินชี้ขาดของ กกต. เหนือกว่าอำนาจศาลฎีกาหรือไม่?
รัฐบาล (สง) สารหนู