วิถี พัฒนาการ ความรักของวัลยา ไปสู่ “ปีศาจ”

ขณะที่หนังสือ “จินตนิยมกับอัตถนิยม” คือ งานในเชิงบทความ งานในเชิงทฤษฎี ความคิด “ความรักของวัลยา” และ “ปีศาจ” คืองานในเชิงนวนิยาย

เป็นการประสาน “ทฤษฎี” เข้ากับ “การปฏิบัติ”

ความน่าสนใจอยู่ตรงที่กระบวนการนำเสนอ ไม่ว่า วัลยา ไม่ว่า ยง อยู่บางยาง ไม่ว่าการนำเสนอ สาย สีมา รัชนี หรือ กิ่งเทียน เข้ามา

อาจมีกลิ่นอายของชีวิต อาจมีกลิ่นอายของการเปลี่ยนแปลง

แต่แทบไม่มีศัพท์แสงใดดำเนินไปเหมือนกับที่นักเขียนร่วมสมัยอื่นๆ พยายามแสดงออกไม่ว่าจะผ่านชื่อเรื่องอย่าง นนทิยา กลิ่นดินปืน และ มาร์ก เลนิน ของ อ.อุดากร

ไม่ว่าจะด้วยการให้ พ.อ. คนหนึ่งเปล่ง “อนุศาสน์” ออกมาว่า

“การปฏิวัติไม่ใช่การกินเลี้ยง ไม่ใช่การแต่งความเรียง ไม่ใช่การเย็บปักถักร้อย หากแต่เป็นการลุกขึ้นมาของประชาชน”

ดังที่ปรากฏใน “เขาตะโกนหานายกรัฐมนตรี” โดย อิศรา อมันตกุล

ตรงกันข้าม เสนีย์ เสาวพงศ์ นำเสนอรูปการณ์ในทางความคิดของวัตถุนิยมประวัติศาสตร์ ความคิดในแบบวัตถุนิยมวิภาษ อย่างเข้มข้น

ขอให้พิจารณาจากแต่ละประโยค แต่ละบรรทัด

ชีวิตเป็นของไม่หยุดนิ่งอยู่กับที่ วันเก่าๆ ที่ดีแสนดีไม่มีวันจะกลับมาอีก แต่วันใหม่ที่ดีกว่าย่อมจะมาถึงได้วันหนึ่ง เพราะชีวิตย่อมวิวัฒน์ไปสู่ความสมบูรณ์และดีงามอย่างแน่นอน

ข้าพเจ้าได้พบบุคคลหลายคน ชีวิตของเขาเป็นเรื่องที่น่าสนใจ

และเมื่อมองในส่วนรวมๆ แล้วมันทำให้ได้ภาพคิดที่แสดงให้เห็นความคลี่คลายของชีวิตในทางปัญญาและทางจิตใจในยุคที่ท่านและข้าพเจ้ามีชีวิตอยู่

ในบรรดาปรากฏการณ์ธรรมชาติทั้งหลาย ชีวิตเป็นของสวยงามที่สุด และชีวิตที่น่าพิสมัยที่สุดคือชีวิตในวัยหนุ่มสาว เพราะอนาคตได้เปิดประตูกว้าง และความเป็นไปได้มีอยู่อย่างไพศาล และท่านก็รู้ นักเขียนย่อมสนใจในความงาม และเมื่อเป็นดังนั้นเขาจะละเลยต่อชีวิตเสียหาได้ไม่

เราอยู่ในครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 แล้ว แต่ยังมีผู้ชายเป็นอันมากมีความคิดเหมือนในสมัยกลาง ถือว่าผู้หญิงเป็นอะไรบางอย่างที่ต่ำต้อยกว่า และถือว่าเมียของเขาคนเดียวหรือหลายคนก็แล้วแต่ เป็นสมบัติส่วนตัวอย่างหนึ่ง และไม่มีสิทธิอิสระที่จะทำอะไรได้

แต่ทุกวันนี้เป็นชั่วโมงอันสำคัญของการตั้งต้นอันยิ่งใหญ่

การก่อเกิดและจำเริญขึ้นของอุดมคติใหม่ ซึ่งจะทลายบานประตูที่ปิดสนิทมาตั้งแต่เดิมนั้นให้เปิดกว้างออกสำหรับมวลมนุษยชาติ

ความรักเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เคลื่อนไหว ทรรศนะของชีวิตของบุคคลย่อมเปลี่ยนแปลงไป

และถ้าหากว่าความรักนั้นไม่สามารถจะปรับตัวของมันให้เคลื่อนไหวไปทันกับความเปลี่ยนแปลงของชีวิตมันก็ย่อมต้องสลายไป

ไม่ว่าจะเป็น “ความรักของวัลยา” ไม่ว่าจะเป็น “ปีศาจ” จึงไม่เพียงแต่เป็นการปรากฏตัวขึ้นของชีวิตอย่างใหม่ หากที่สำคัญก็คือ การปรากฏตัวพร้อมกับความคิดอย่างใหม่

อาจมิได้เป็นเรื่องใหม่หากมองผ่านกระบวนการแห่ง “โลก”

แต่กล่าวสำหรับสังคมไทย ตัวละครในแบบวัลยา ตัวละครในแบบ ยง อยู่บางยาง ตัวละครในแบบของเรอเนสะท้อนลักษณะใหม่ สะท้อนให้เห็น “ความงาม” ใน “มิติ” ใหม่

ชีวิตของ ยง อยู่บางยาง ถือได้ว่าเป็นปฏิมาอย่างใหม่ในการนำเสนอตัวละคร ไม่เพียงแต่เป็นภาพสะท้อนของผู้ใช้แรงงานซึ่งถูกมองว่าต่ำต้อย ด้อยค่า หากแต่ยังทะยานไปสู่ภาพของตัวละครอันเป็นตัวแทนแห่งชนชั้นกรรมาชีพ

ยิ่งเมื่อมาปรากฏใน “ปีศาจ” ความคิดและการต่อสู้ก็ได้รับการแปรไปสู่ปฏิบัติการที่เป็นจริง

ถามว่ากระบวนการทางความคิดของวัลยาก็ดี ของ ยง อยู่บางยาง ก็ดี ของ สาย สีมา และของรัชนีมีพื้นฐานมาจาก ณ ที่ใด

1 มาจากการต่อสู้ทางความคิดในทางสากล ขณะเดียวกัน 1 มาจากการต่อสู้ทางความคิดในสภาพความเป็นจริงอันดำรงอยู่อย่างยาวนานภายในสังคมไทย

เพียงแต่ เสนีย์ เสาวพงศ์ มองและวิเคราะห์ออกมาด้วย “แว่น” อย่างใหม่

โดยรูปการณ์แล้วเริ่มต้นในแบบ “จินตนิยมใหม่” และวิถีดำเนินไปคือความพยายามก้าวไปสู่ “อัตถนิยมใหม่”