
บทความพิเศษ | ศิโรตม์ คล้ามไพบูลย์
https://www.facebook.com/sirote.klampaiboon/
ช้างตายไม่มีวันเอาใบบัวปิดได้มิด
หลายสัปดาห์แล้วที่ผมเดินทางไปมหาวิทยาลัยขอนแก่นเพื่อสอนหนังสือหัวข้อรัฐธรรมนูญกับประชาธิปไตย ข้อดีของการสอนคือการได้กลับไปอ่านหนังสือ, ได้คิดเรื่องมโนทัศน์ทางการเมืองประเภทต่างๆ และได้คุยกับคนอายุ 20 ซึ่งคือคนรุ่นที่จะเป็นประชาชนกลุ่มที่กระตือรือร้นที่สุดของประเทศต่อไป
โดยทั่วไปแล้วคนมักคิดถึงรัฐธรรมนูญกับประชาธิปไตยบนความคิดว่าจะใช้รัฐธรรมนูญเพื่อสร้างประชาธิปไตยอย่างไร หรือไม่อย่างนั้นก็คือรัฐธรรมนูญไทยเป็นหรือไม่เป็นประชาธิปไตยตรงไหนบ้าง
แต่ผมเห็นว่าวิธีมองแค่นี้ผิด ยิ่งไปกว่านั้นคือวิธีนี้อาจไม่เป็นประโยชน์ในแง่กระตุ้นความคิดของใคร
เราออกแบบรัฐธรรมนูญให้เป็นหรือไม่เป็นประชาธิปไตยได้ แต่รัฐธรรมนูญ “สร้าง” ประชาธิปไตยไม่ได้ ถ้าในสังคมนั้นไม่มีพื้นฐานประชาธิปไตยเลย เพราะรัฐธรรมนูญคือกฎหมายสูงสุดที่แต่ละสังคมเขียนขึ้น แต่ประชาธิปไตยคือความสัมพันธ์ทางอำนาจระหว่างคนกลุ่มต่างๆ ซึ่งไม่มีใครเขียนได้แม้แต่นิดเดียว
รัฐธรรมนูญ 2560 คือตัวอย่างรัฐธรรมนูญที่ไม่เป็นประชาธิปไตยงขั้นเป็น “ปฏิปักษ์ประชาธิปไตย” แต่เมื่อรัฐธรรมนูญแบบนี้เกิดขึ้นเพราะสังคมไทยถูกปกครองด้วยเผด็จการทหารตั้งแต่คุณประยุทธ์ จันทร์โอชา รัฐประหารปี 2557 อำนาจในสังคมที่บิดเบี้ยวจึงให้กำเนิดรัฐธรรมนูญที่บิดเบึ้ยวเพื่อจรรโลงอำนาจที่บิดเบี้ยวไว้ต่อไป
ประชาธิปไตยคือระบอบการปกครองที่เชื่อว่าทุกคนเท่าเทียม และความเท่าเทียมที่ว่านั้นหมายถึงความเท่ากันจริงๆ ไม่ใช่เป็นแค่ความเสมอภาคทางกฎหมายแบบทหาร, คุณทักษิณ ชินวัตร, คุณชวน หลีกภัย และนักการเมืองห่วยๆ ชอบพูด เพราะนั่นทำให้ประชาธิปไตยหมายถึงแค่เด็กไทยที่อยากเรียนเตรียมมีโอกาสสอบเตรียมทุกคน
ประชาธิปไตยวางอยู่บนหลักการความเท่ากัน ระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยจึงเน้นการตรวจสอบและควบคุมอำนาจรัฐอย่างที่สุด ผลคือประเทศประชาธิปไตยไม่ว่าจะแบบรัฐสภาหรือประธานาธิบดี ล้วนไม่ปล่อยให้ผู้นำหรือรัฐบาลมีอำนาจที่ตรวจสอบไม่ได้เลย
สังคมไทยชอบพูดถึงหลักนิติธรรมโดยไม่พูดชัดๆ ว่าหมายถึงอะไร
เหตุผลง่ายๆ คือนิติธรรมหมายถึงการปกครองโดยกฎหมาย (Rule of Law) ขณะที่สังคมไทยเน้นการปกครอง “ด้วย” กฎหมาย (Rule By Law) ซึ่งต่อให้เผด็จการพม่าหรือยุค พล.อ.ประยุทธ์ที่ไม่มีหลักนิติธรรมก็ใช้กฎหมายปกครองประเทศได้เช่นกัน
ในสังคมที่กฎหมายเป็นใหญ่และปกครองโดยกฎหมายจริงๆ ไม่ใช่ใช้กฎหมายเป็นเครื่องมือ ผู้มีอำนาจทุกคนต้องอยู่ภายใต้กฎหมายจนเกิดระบบการเมืองที่ไม่มีใครเป็นเทวดาซึ่งทุกคนแตะต้องไม่ได้
รวมทั้งไม่มีบุคคลหรือองค์กรไหนเป็นเหมือน “ช้างในห้องที่ห้ามพูดถึง” จนประชาชนมีหน้าที่เสียภาษีอย่างเดียว
ผมพูดเรื่องนี้ยืดยาวเพราะอยากย้ำว่าประชาธิปไตยไม่ใช่แค่มีเลือกตั้ง เพราะถ้าประชาธิปไตยหมายความแค่นั้น ประเทศไทยยุคคุณประยุทธ์เป็นนายกฯ ปี 2562 และ พล.อ.สุจินดา คราประยูร เป็นนายกฯ ปี 2535 ก็เป็นประชาธิปไตย เพราะมีเลือกตั้งและ ส.ส.เป็นคนเลือกนายกฯ ทั้งที่ทั้งคู่ยึดอำนาจและเขียนกติกาให้ตัวเองเป็นนายกฯ คนเดียว
ถึงที่สุดแล้ว หลักการปกครองโดยกฎหมายหรือ Rule of Law มีแกนกลางที่การควบคุมอำนาจรัฐ รัฐบาลที่ปกครอง “ด้วย” กฎหมายหรือประธานสภาที่อ้างว่าทำตามกฎหมาย จึงอาจไม่ได้ปกครองโดยกฎหมายก็ได้ หากการใช้กฎหมายไม่ได้มุ่งควบคุมอำนาจรัฐเท่ากับการทำให้อำนาจรัฐอยู่เหนือการควบคุม
เพื่อที่ประชาธิปไตยรัฐสภาจะควบคุมอำนาจรัฐไม่ให้กลายเป็น “ช้างในห้องที่ถูกพูดถึง” กระบวนการอภิปรายไม่ไว้วางใจ, ตั้งกระทู้, ตั้งญัตติ หรือกรรมาธิการจึงเป็น “เครื่องมือ” ที่ระบอบประชาธิปไตยทั่วโลกกำหนดไว้เพื่อควบคุมอำนาจรัฐและรัฐบาลตลอดเวลา
ผมทราบดีว่าทั้งหมดนี้คือความรู้รัฐศาสตร์ระดับ 101 ที่ทุกคนไม่ควรต้องเสียค่าเน็ตค่าไฟอ่านเลย
แต่ผมต้องการเตือนไม่ให้ทุกคนลืมว่า “วาทกรรม” ที่รัฐบาลทำเพื่อไม่ให้พรรคฝ่ายค้านอภิปรายซักฟอกคุณแพทองธาร ชินวัตร นั้น ไม่ใช่เป็นแค่เรื่องชิงไหวชิงพริบว่าใครชนะใครแพ้ หากคือการทำลายการตรวจสอบรัฐบาล
คุณทักษิณมีบทบาทบริหารประเทศหรือไม่ เป็นเรื่องที่คนไทยรู้กัน
และต่อให้เป็นคนที่สนใจแต่ข่าวลำไย ไหทองคำ การที่คุณทักษิณประกาศนโยบายบ่อนพนัน, บอกวิธีแจกเงิน, เคาะพรรคไหนควรไล่พ้นรัฐบาล, เข้าประชุมที่ปรึกษานายกฯ ฯลฯ ล้วนเป็นเรื่องประเจิดประเจ้อจนไม่มีทางปฏิเสธได้เลย
กองเชียร์รัฐบาลอ้างว่าคุณทักษิณยุ่งกับเพื่อไทยก็เหมือนคุณพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ และคุณธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ยุ่งกับพรรคประชาชน แต่คำอธิบายเรื่องนี้เป็น “วาทกรรม” เพื่อล้มการอภิปราย เพราะคนเรียนสังคมศาสตร์ทุกคนย่อมรู้ว่าหลักพื้นฐานของการเปรียบเทียบคือต้องเปรียบเทียบสิ่งที่เทียบกันได้ด้วยมาตรฐานเดียวกัน (Commensurability)
เพื่อไทยไม่ใช่องค์กรสาธารณะเช่นเดียวกับพรรคประชาชน คุณทักษิณ, คุณธนาธร และคุณพิธาจะยุ่งกับพรรคหรือไม่จึงไม่ใช่ “ประเด็นสาธารณะ” ที่สังคมต้องสนใจ พรรคจะยุ่งกับใครและใครยุ่งกับพรรคเป็นปัญหาระดับสมาคมต้มเลือดหมูเอาใครเป็นนายกฯ เว้นแต่คณะรัฐประหารดันเขียนกฎหมายไว้เท่านั้นเอง
อย่างไรก็ตาม บทบาทของบุคคลต่อพรรคเปรียบเทียบไม่ได้ (Incommensurability) กับการที่คุณทักษิณมีบทบาทต่อรัฐบาล เพราะรัฐบาลเป็นองค์กรสาธารณะ ใช้งบประมาณสาธารณะ บริหารกิจการสาธารณะซึ่งล้วนแต่กระทบประโยชน์สาธารณะทางใดจนเป็น “ประเด็นสาธารณะ” ที่ต้องตรวจสอบได้ตลอดเวลา
ส.ส.รัฐบาลบางคนพูดแบบอันธพาลว่าใครจะยอมให้พ่อถูกด่าในสภา ปัญหาคือไม่มีใครพูดถึงคุณทักษิณเพียงเพราะเป็นพ่อคุณแพทองธาร
แต่เพราะคุณทักษิณเป็นบุคคลที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดนโยบายรัฐบาลซึ่งประชาชนตรวจสอบไม่ได้
ซึ่งทั้งหมดนี้คือการทำลายหลักการควบคุมและตรวจสอบอำนาจรัฐโดยตรง
รัฐบาลนี้ถูกวิจารณ์ว่าเข้าสู่อำนาจด้วย “ดีลลับ” ซ้ำคุณทักษิณก็พูดในที่สาธารณะว่ากลับมามีอำนาจอีกครั้งเพราะอะไร เช่นเดียวกับการพูดในที่รโหฐานกับคนหลายกลุ่มด้วยคำพูดที่โจ่งแจ้งกว่าบนเวทีปราศรัยเยอะ ทั้งคุณทักษิณ, “ดีลลับ” และรัฐบาลชุดนี้จึงเป็นสัญลักษณ์ของการใช้อำนาจที่อยู่เหนือประชาชนโดยตรง
เมื่ออำนาจรัฐเป็นเรื่องตรวจสอบไม่ได้ สภาที่ควรเป็นกลไกตรวจสอบก็กลายเป็นกลไกทำลายการตรวจสอบไปหมด คุณแพทองธารเป็นนายกฯ ที่ชัดเจนอยู่แล้วว่าไม่ยอมรับการตรวจสอบผ่านกระทู้หรือญัตติ ส.ส.เช่นเดียวกับคุณทักษิณ, คุณยิ่งลักษณ์ ชินวัตร และคุณเศรษฐา ทวีสิน และตอนนี้แม้การอภิปรายก็ยังถูกขัดขวางเลย
กรณีประธานสภาสั่งให้แก้ญัตติ ไม่งั้นจะไม่ให้อภิปรายไม่ไว้วางใจก็เช่นเดียวกัน เมื่ออำนาจรัฐตอนนี้เป็นเรื่องที่โดยภาพใหญ่ตรวจสอบไม่ได้ ประธานสภาซึ่งไม่มีอำนาจสั่งแก้ญัตติก็ทำเรื่องที่ไม่มีอำนาจขึ้นด้วยการขู่ไม่บรรจุญัตติยิ่งขึ้นไปอีก
ผลก็คือการตรวจสอบที่อ่อนแออยู่แล้วยิ่งถูกทำลายลงโดยประธานสภาเอง
“ดีลลับ” เป็นเรื่องของการเข้าสู่อำนาจโดยข้อตกลงของชนชั้นนำที่ไม่สนผลการเลือกตั้งของประชาชน
และเมื่อการตั้งรัฐบาลเริ่มต้นด้วย “ดีลลับ” การจรรโลงอำนาจรัฐบาลก็เต็มไปด้วยบทบาทตัวละครที่อยู่ใน “ดีลลับ” จนอำนาจรัฐกลายเป็นสัญลักษณ์ของชนชั้นนำมากกว่าจะเป็นตัวแทนของประชาชนจริงๆ
รัฐบาลแพทองธารเป็นเครื่องมือให้ชนชั้นนำที่ร่วมกัน “ดีลลับ” มีอำนาจต่อไป และการทำให้คุณแพทองธารเป็นรัฐบาลต่อไป คุณทักษิณคือกลไกสำคัญในระบอบนี้มากที่สุด
การไม่ยอมให้ตรวจสอบคุณทักษิณจึงเป็นภาพสะท้อนของการปกครองในระบอบดีลลับที่ยิ่งนานจะยิ่งแยกขาดจากประชาชน
ไม่ว่ารัฐบาลจะล้มการตรวจสอบรัฐบาลได้หรือไม่ การอภิปรายรัฐบาลได้เริ่มต้นไปแล้วนอกสภาโดนการทำงานของพรรคประชาชนด้านต่างๆ เช่น ตรวจสอบประกันสังคม, ทุจริตยา, ทลายคอลเซ็นเตอร์, แฉส่วยสติ๊กเกอร์, เปิดโปงจีนเทา ฯลฯ
จนคำถามว่ารัฐบาลหายไปไหนและทำอะไร ยิ่งนานยิ่งดังขึ้นทุกวัน
การเมืองคือการต่อสู้เพื่อชนะใจประชาชน ตราบใดที่รัฐบาลคิดว่าการเมืองคือการเอาชนะทุกฝ่ายโดยทำทุกทาง ตราบนั้นรัฐบาลก็มีความเสี่ยงที่จะไม่ชนะเลือกตั้งและไม่มีโอกาสเป็นรัฐบาลที่ประชาชนยอมรับได้อีกเลย
ช้างตายในห้อง ต่อให้ขนใบบัวทั้งจักรวาลก็ปิดไม่มิด
https://twitter.com/matichonweekly/status/1552197630306177024
เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต
