สังคมไทยมีเรื่องยาก แบบ “ลืมไม่ได้ จำไม่ลง” มากมายหลายเรื่อง
แต่ที่อยู่ในบรรยากาศตอนนี้
ขอยกสัก 2 เรื่อง เป็นตัวอย่าง
เรื่องแรก “พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร” ไปจับเข่าคุยกับ ดร.พินัย สิริเกียรติกุล อาจารย์คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
อันนำมาสู่รายงานพิเศษ เรื่อง “อาชญากรรมโดยรัฐ/ประชาชนต้อง ‘ขออนุญาตจำ’/’พินัย สิริเกียรติกุล’ ช่วยสแกน/ทำไมโมเดล ‘อนุสรณ์สถานไทย (ๆ)’ ไม่เวิร์ค” (หน้า 66-67)
ดร.พินัย เป็นผู้ชนะการประกวด ออกแบบอนุสรณ์สถานพฤษภาประชาธรรม (เหตุพฤษภาคม 2535)
สมควรเป็นเรื่องน่าภาคภูมิใจ
แต่เอาเข้าจริง ก็ไม่ได้อ”ภาคภูมิใจ” เต็มร้อย
เพราะเผชิญอุปสรรคต่างๆ มากมาย
ไม่ถูกสร้างตามแบบ
ส่วนหนึ่งกลายเป็นลานจอดรถในบางเวลาเสียด้วยซ้ำ
มีชะตาไม่ต่างจากอนุสรณ์สถาน 14 ตุลาคม 2516 และ 6 ตุลาคม 2519
ที่ ดร.พินัย ตั้งข้อสังเกตว่า เป็นอนุสรณ์สถานที่ระลึก “เหตุการณ์จากอาชญากรรมโดยรัฐ”
ดังนั้น จึงเป็นเรื่องที่สร้างความกระอักกระอ่วนแก่ “รัฐ” ในการผลักดันโครงการเหล่านี้
ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าเสียดายอย่างยิ่งของสังคมไทย
น่าเสียดายเมื่อเทียบกับเกาหลีใต้ ที่ปัจจุบันนี้ ก้าวหน้าในทุกด้าน ทั้งการเมือง เศรษฐกิจ สังคม
“พิธา ลิ้มเจริญรัตน์” พาไปสัมผัส National Museum of Korean Democracy ที่กรุงโซล (หน้า 17)
เป็นพิพิธภัณฑ์ ที่เชื่อมโยง เหตุการณ์จากอาชญากรรมโดยรัฐ เช่นกัน
แต่เกาหลีใต้ ไม่ปกปิดอดีตอันโหดร้าย
ตรงกันข้าม เลือกจะเล่าอย่างตรงไปตรงมา
เปลี่ยนให้กลายเป็น “พื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วม”
พิธาบอกว่า ผู้คนทั้งรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ที่เดินเข้ามาที่นี่
ไม่ใช่เพื่อหวาดกลัว แต่เพื่อจดจำ
และเพื่อสร้างพันธสัญญาร่วมกันว่าจะไม่ให้ประชาธิปไตยถูกพรากไปง่ายๆ อีกต่อไป
เรามีเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516, 6 ตุลาคม 2519, พฤษภาคม 2535, เมษายน-พฤษภาคม 2553
แต่เราไม่เคยทำให้เป็นความจดจำของสังคม
ตรงกันข้าม มีความพยายาม “ปิดแฟ้ม” ห้ามพูดถึง
อธิบายเพียงว่า “เรื่องที่ผ่านไปแล้ว”
หรือแม้กระทั่งบิดเบือนให้ความหมายเสียใหม่
ซึ่งน่าเสียดาย
อีกเรื่องยาก และเป็นภาวะ “ลืมไม่ได้ จำไม่ลง” คือ ปัญหาไทย-กัมพูชา
เรามีประวัติศาสตร์บาดหมาง มาตั้งแต่เขาพระวิหาร
และวันนี้ ก็ได้ปะทุความขัดแย้งเป็นปัญหาพรมแดนตลอดแนว
นำไปสู่ความรุนแรงถึงขั้น “สงคราม” ระหว่าง 2 ประเทศ
วันนี้ แม้จะ “หยุดยิง” ชั่วคราว
แต่สถานการณ์ก็คุกรุ่น พร้อมจะหวนคืนสู่ความรุนแรงได้ตลอดเวลา
ในท่ามกลาง ความร้อนระอุ แห่งความรู้สึก
สังคมไทยก็ต้องเผชิญเรื่องยาก สอดแทรกขึ้นมา
นั่นก็คือ กรณี MOU43 และ MOU44 ระหว่างไทย-กัมพูชา
ที่รัฐบาลนายอนุทิน ชาญวีรกูล ประกาศเป็นนโยบายที่จะทำให้ประชาชนลงประชามติ
ว่าจะยกเลิกหรือไม่ยกเลิก MOU ทั้ง 2 ฉบับหรือไม่
ต้องยอมรับว่านี่เป็นเรื่องยากสำหรับคนไทย
เพราะไม่อาจใช้ “ความรู้สึก” โดยเฉพาะ ความรู้สึก “ชาตินิยม” ตัดสินได้
จำเป็นต้องมีความรู้ มีข้อมูล ที่ครบถ้วน จึงจะสามารถใช้วิจารณญาณตัดสินได้
แต่ภายในเวลาที่จำกัด ประมาณ 4+3 เดือน ก่อนจะมีการเลือกตั้งพ่วงทำประชามติ
ไม่มั่นใจเลยว่าคนไทยจะเข้าใจ MOU43 และ MOU44 อย่างถ่องแท้
นี่จึงทำให้ “มติชนสุดสัปดาห์” ฉบับนี้ และฉบับหน้า
เปิดพื้นที่ ให้บทความพิเศษ “ผู้ช่วยศาสตราจารย์อัครพงษ์ ค่ำคูณ”
นักวิชาการ ที่มีภูมิลำเนาเป็นคน จ.ศรีสะเกษ และติดตามปัญหาข้อพิพาทระหว่างไทย-กัมพูชา ในประเด็นปราสาทพระวิหาร มาอย่างต่อเนื่องยาวนาน
ผ่านการศึกษา Southeast Asian Studies มาอย่างช่ำชอง
อาจารย์อัครพงษ์ จะมาช่วยให้มุมมอง และความรู้
ผ่านบทความพิเศษ “MOU43 และ MOU44 : เสียดินแดน เสียเปรียบ เสียความรู้สึก” (หน้า 22-23)
เป็นมุมมองที่อาจไม่เป็นที่พึงใจ ของฝ่าย “ตกขอบ” บางฝ่าย
แต่เราก็จำเป็นต้องมี “นักวิชาการ” ที่กล้ายืนต้านกระแส
ไม่ใช่เพราะไม่รักชาติ หรือเชียร์เขมร
แต่เมื่อเราต้องทำประชามติ ก็ต้อง “เปิดรับข้อมูล” อย่างเปิดกว้าง-รอบคอบ-รอบด้าน
ไม่ใช่หรือ
