จาก ‘เนเน่’ ถึง ‘วอลเลย์บอลหญิงไทย’ ‘Geopolitics’ มุมกลับ | ปราปต์ บุนปาน

ของดีมีอยู่ | ปราปต์ บุนปาน

ความสำเร็จของ “เนเน่ รอยัล” (รัตติกานต์ อำลอย) นักร้อง-มือกีตาร์หญิงวัย 16 ปี จากจังหวัดภูเก็ต ในรายการอเมริกา’ส ก็อต ทาเลนต์ 2026

มาถึงความสำเร็จของ “ทีมวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทย” ที่เพิ่งคว้าแชมป์เอเชียเป็นสมัยที่ 4 โดยเอาชนะทีมจีนชาติเจ้าภาพได้ในรอบชิงชนะเลิศ ส่งผลให้ทีมวอลเลย์ฯ สาวไทยคว้าตั๋วไปแข่งขันโอลิมปิกรอบสุดท้าย (ที่ลอสแอนเจลิสในปี 2028) ได้เป็นหนแรกในประวัติศาสตร์

นับเป็น “ความสำเร็จระดับโลก” ของตัวแทนประเทศไทยที่เกิดขึ้นได้ไม่ง่ายและไม่บ่อยนัก จึงไม่แปลกอะไรที่คนไทยส่วนใหญ่จะพลอยตื่นเต้นดีใจกับความสำเร็จดังกล่าวโดยพร้อมหน้ากัน

ความสำเร็จข้างต้นช่วยยืนยันว่า ประเทศไทยยังมีความสัมพันธ์กับโลก (เราไม่ได้ดำรงอยู่อย่างโดดเดี่ยว) และมีตำแหน่งแห่งที่ที่ได้รับการยอมรับในประชาคมนานาชาติ

แต่คำถามต่อเนื่องก็คือ เราควรประเมิน “ปุ่มทอง” ของเนเน่ และ “ตั๋วโอลิมปิก” ของทีมวอลเลย์บอลหญิงไทยด้วยกรอบคิดแบบไหนดี?

หากใช้กรอบคิดเรื่อง “ซอฟต์เพาเวอร์” คำถามที่เกิดขึ้นตามมาทันทีคือ สตรีไทยเหล่านี้สามารถสร้างอิทธิพลต่อโลกทั้งใบ หรือมี “อำนาจโน้มนำ” ชาติมหาอำนาจ ตลอดจนผู้คนในหลายพื้นที่ทั่วโลกได้หรือยัง?

คำตอบมีอยู่ว่า พวกเธอยังมิได้มีพลานุภาพถึงขนาดนั้น

และเอาเข้าจริง แม้ความสำเร็จระดับอินเตอร์ของเนเน่และทีมวอลเลย์ฯ หญิง จะเรียกเสียงชื่นชมจากคนต่างชาติบางส่วนได้ แต่ปฏิกิริยาสำคัญใหญ่หลวงที่เห็นภาพชัดเจนกว่า ก็คือการที่คนไทยจำนวนมหาศาลรู้สึกภาคภูมิใจ (ชาตินิยมด้านบวก) ว่าตัวแทนของพวกเราก็พอมี “ที่ทางในระดับโลก” อยู่บ้าง

ดังนั้น ถ้าจะมองว่าความสำเร็จสองวาระนี้เป็น “ซอฟต์เพาเวอร์” นี่ก็เป็น “อำนาจโน้มนำ” ที่ทำงานกับคนไทยด้วยกันเอง

ไปๆ มาๆ การนำเรื่องราวของเนเน่และวอลเลย์บอลหญิงไปวางลงบนแผนที่ “ภูมิรัฐศาสตร์โลก” กลับได้ผลลัพธ์ “มุมกลับ” ที่สนุกและน่าสนใจกว่า

ประการแรก การที่เนเน่ไปสร้างผลงานเป็นที่ประจักษ์ชัดในรายการเกมโชว์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกา และการที่ทีมวอลเลย์บอลหญิงทีมชาติไทยสามารถตีตั๋วไปโอลิมปิกที่แอลเอ ผ่านการคว้าชัยชนะที่เมืองจีนนั้น คือการปักหมุดธงชาติไทยผืนเล็กๆ ลงบนแผนที่โลก ณ ประเทศที่เป็นสองขั้วตรงข้ามใหญ่ของภูมิรัฐศาสตร์โลกร่วมสมัยพอดี

ประการถัดมา อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จเหล่านั้นดูจะมิใช่ “ความสำเร็จของรัฐไทย”

กรณี “เนเน่ รอยัล” นี่คือผลสำเร็จจากความเพียรพยายามของปัจเจกบุคคลและครอบครัว หรือหากมองมุมกว้างขึ้นอีกนิด นี่ก็เป็นความสำเร็จอันผลิดอกออกผลมาจากวัฒนธรรม-ระบบนิเวศของ “พื้นที่เฉพาะพิเศษ”

เพราะเนเน่เติบโตมาใน “เมืองท่องเที่ยวนานาชาติ” ที่มีสภาพเป็น “ชุมชนฝรั่ง” หรือ “ชุมชนที่มีการปะทะประสานทางวัฒนธรรม” อย่างภูเก็ต จึงไม่แปลกที่เธอจะซึมซับรับฟังบทเพลงฝรั่งรุ่นพ่อแม่ แล้วฝึกฝนพัฒนาฝีมือการเล่นดนตรีจนเก่งกาจ

หากพิจารณาเชิงพื้นที่ โอกาสแบบนี้ก็มีอยู่ไม่มากนักในประเทศไทย อาจมีแค่ “เมืองเชียงใหม่” เท่านั้น ซึ่งเป็น “พื้นที่เฉพาะพิเศษ” ลักษณะเดียวกับภูเก็ต และเคยก่อร่างสร้างสรรค์ศิลปินผู้มีความสามารถมีอัตลักษณ์เฉพาะตนขึ้นมาแล้วอย่างมากมาย

ขณะเดียวกัน แม้สมาคมกีฬาวอลเลย์บอลแห่งประเทศไทยจะถูกวางรากฐานมาด้วยวัฒนธรรมของระบบข้าราชการในกระทรวงมหาดไทย ทว่า ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา ทีมวอลเลย์บอลหญิงไทยก็มีทั้งช่วงเวลาแห่งความรุ่งโรจน์และร่วงโรยภายใต้โครงสร้างการบริหารจัดการดังกล่าว

หลังจากชวดโอกาสไปโอลิมปิกรอบสุดท้ายหลายครั้ง ผลงานของทีมไทยก็ค่อยๆ ตกต่ำลง จนต้องกลับมาตั้งต้นสร้างนักกีฬา รีเซ็ตระบบทีม ปลุกขวัญกำลังใจกันใหม่

รวมทั้งมีการเสริมทีมงานผู้ฝึกสอนต่างชาติที่มีองค์ความรู้ด้านสถิติและวิทยาศาสตร์การกีฬาที่ทันสมัย และมีการส่งนักกีฬาออกไปตระเวนหาประสบการณ์ตามลีกต่างประเทศ โดยเฉพาะที่ญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ตลอดจนในทวีปยุโรป

รวมๆ แล้ว “ความสำเร็จทะลุเพดาน” ของทีมวอลเลย์ฯ หญิงไทย ณ ปี 2569 จึงเป็นผลลัพธ์จากการเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของโลกอย่างแข็งขัน หรือการอัพเดตตัวเองให้เท่าทันโลก พอๆ กับ (หรืออาจจะมากกว่า) ระบบการบริหารจัดการภายในที่คงสภาพเดิมมาเกินทศวรรษ

ประการสุดท้าย ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของเนเน่และชัยชนะของทีมวอลเลย์บอลหญิงไทยยังมิได้บ่งชี้ว่าประเทศไทยทั้งระบบมีศักยภาพสูงพอจะต่อรองถ่วงดุลกับมหาอำนาจโลก

ความภาคภูมิใจเหล่านี้บ่งบอกแค่ว่า พวกเราพอจะมีประสิทธิภาพด้านไหน ซึ่งถ้านับรวม “จีโน่-อาฒยา ฐิติกุล” และ “ลิซ่า-ลลิษา มโนบาล” เข้าไปด้วย ก็อาจจะเอาไปคุยได้ว่า ประเทศไทยเรานั้นมี “ผู้หญิงรุ่นใหม่” ที่มีความสามารถสูงทางด้านวัฒนธรรม (บันเทิง) และการกีฬา

กระนั้นก็ดี หากขยับขยายความสำเร็จ-ชัยชนะข้างต้นไปสู่มิติเศรษฐกิจ โอกาสของประเทศไทยก็ดูจะยังเขยิบไปไม่พ้นจาก “ภาคบริการ” โดยยังมองไม่เห็นโอกาสใหม่ๆ ทางด้าน “เทคโนโลยี” และ “ภาคการผลิต” ที่เด่นชัดนัก