bg-single

มิสซิสซิปปี : มองไปสู่อนาคต โดยไม่ลืมอดีต

17.11.2026

เอกรินทร์ ต่วนศิริ

ย้อนกลับไปเมื่อปี ค.ศ. 2008 ผมมีโอกาสเดินทางไปเรียนรู้การเมืองการเลือกตั้งในสหรัฐอเมริกาเป็นครั้งแรกในชีวิต ขณะนั้นการแข่งขันภายในพรรคเดโมแครตระหว่างฮิลลารี คลินตัน (Hillary Clinton) กับบารัก โอบามา (Barack Obama) เพื่อเป็นตัวแทนพรรคลงสมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดีกำลังดำเนินไปอย่างเข้มข้น

การเดินทางครั้งนั้นพาผมไปรู้จักการเมืองอเมริกันในหลายแง่มุม ตั้งแต่หน่วยงานที่รับผิดชอบการจัดการเลือกตั้ง การทำงานของรัฐสภา พรรคการเมือง ไปจนถึงบรรดาผู้คนที่ออกมาช่วยผู้สมัครหาเสียง ผมเดินทางจากกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ไปยังเมืองรีโน (Reno) ในรัฐเนวาดา (Nevada) ทางตะวันตกของประเทศ และลงไปถึงรัฐมิสซิสซิปปี (Mississippi) ทางตอนใต้ แต่ละแห่งมีประวัติศาสตร์และบรรยากาศทางการเมืองผิดแผกกันไป

มีบทสนทนาหนึ่งที่มิสซิสซิปปีซึ่งผมยังจำได้จนถึงทุกวันนี้ ผู้คนที่นั่นพยายามอธิบายให้พวกเราฟังในทำนองว่า ในประเทศนี้ ไม่ว่าคุณจะมีสีผิวอะไร หรือนับถือศาสนาใด ทุกคนย่อมมีสิทธิทางการเมืองเท่าเทียมกัน

สำหรับคนหนุ่มอย่างผมในวันนั้น ถ้อยคำดังกล่าวน่าประทับใจไม่น้อย แต่เมื่อได้อ่านและเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของมิสซิสซิปปีมากขึ้นในเวลาต่อมา ผมจึงค่อยๆ เข้าใจว่า กว่าที่คนคนหนึ่งจะสามารถกล่าวถ้อยคำเรียบง่ายเช่นนั้นได้อย่างเต็มปากเต็มคำ มีผู้คนอีกกี่รุ่นที่ต้องต่อสู้ เจ็บปวด และสูญเสีย

ผมไม่ได้มีความเชี่ยวชาญเรื่องการเมืองสหรัฐอเมริกาเป็นพิเศษ แต่ด้วยความสนใจเรื่องการเมืองอัตลักษณ์ และความหลากหลายของผู้คนในสังคม จึงมักติดตามความเคลื่อนไหวทางการเมืองของประเทศต่าง ๆอยู่เสมอ โดยเฉพาะในบรรดาเมืองที่เคยมีโอกาสเดินทางไปเยือนมา

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาที่รัฐมิสซิสซิปปี เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 ก็เช่นกัน

Mississippi Goddam: เสียงของผู้คนที่ไม่อาจรอคอยความเสมอภาค

เมื่อเอ่ยถึงมิสซิสซิปปี ผมอดนึกถึงบทเพลง Mississippi Goddam ของนีนา ซิโมน (Nina Simone) ไม่ได้ เพราะเป็นบทเพลงที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวทางการเมืองของคนที่นั่น

ซิโมนเป็นนักร้องและนักเปียโนชาวแอฟริกันอเมริกัน ผู้ใช้ดนตรีเป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมือง เธอแต่งเพลงนี้ขึ้นภายหลังการลอบสังหารเมดการ์ เอเวอร์ส (Medgar Evers) นักต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองในมิสซิสซิปปี และเหตุระเบิดโบสถ์ในเมืองเบอร์มิงแฮม รัฐแอละแบมา ซึ่งคร่าชีวิตเด็กหญิงผิวดำสี่คนในปี 1963 เพลงนี้เผยแพร่ในปี 1964 มีท่วงทำนองค่อนข้างสนุกสนาน แต่เมื่อได้ฟังเนื้อร้อง เราจะสัมผัสถึงความโกรธ ความเจ็บปวด และความเหนื่อยหน่ายของผู้คนที่ถูกพร่ำบอกให้อดทนรอคอยความเสมอภาคครั้งแล้วครั้งเล่า

มีถ้อยคำหนึ่งในบทเพลงที่ผมชอบเป็นพิเศษ“All I want is equality” สิ่งเดียวที่ฉันต้องการคือความเสมอภาค

ความปรารถนาที่ดูจะเป็นเรื่องธรรมดาที่สุดเรื่องหนึ่งของมนุษย์ กลับเป็นสิ่งที่คนผิวดำในสหรัฐอเมริกาต้องต่อสู้กันมาหลายชั่วอายุคน

สำหรับผู้ที่มีสิทธิและเสรีภาพอยู่แล้ว การบอกให้คนอื่นอดทนรอคอยความเปลี่ยนแปลงคงไม่ใช่เรื่องยากนัก ทว่าสำหรับผู้ที่ต้องมีชีวิตอยู่กับความอยุติธรรม ทุกวันที่ผ่านไปคือส่วนหนึ่งของชีวิตที่เขาไม่มีวันเรียกคืนมาได้

บางทีความเจ็บปวดอย่างหนึ่งของการเป็นมนุษย์ อาจอยู่ตรงที่เราต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ของชีวิตต่อสู้เพื่อให้คนอื่นยอมรับว่า เราก็เป็นมนุษย์เช่นเดียวกับเขา

บทเพลงของนีนา ซิโมน จึงมีความหมายมากกว่าความไพเราะทางดนตรี มันบันทึกอารมณ์ความรู้สึกของยุคสมัย และเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การต่อสู้ของผู้คนที่เคยถูกปฏิเสธสิทธิในการกำหนดชะตากรรมของตนเองทางการเมือง

หกสิบกว่าปีผ่านไปนับจากวันที่บทเพลงนี้เผยแพร่ มิสซิสซิปปีมีเรื่องราวทางการเมืองอีกเรื่องหนึ่งให้เราได้เรียนรู้และขบคิด

ชัยชนะที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานอยู่เบื้องหลัง

หลังจากติดตามผลการนับคะแนนอยู่หลายวัน กระทั่งวันที่ 11 พฤศจิกายน ตามเวลาสหรัฐอเมริกา สำนักข่าว Associated Press (AP) ก็ประกาศว่า สกอตต์ โคลอม (Scott Colom) อัยการเขตวัย 43 ปี ผู้สมัครจากพรรคเดโมแครต เป็นฝ่ายชนะซินดี ไฮด์-สมิธ (Cindy Hyde-Smith) วุฒิสมาชิกจากพรรครีพับลิกัน

ผลคะแนน ณ เวลาที่ สำนักข่าว AP ประกาศผู้ชนะ มีดังนี้

  • Scott Colom (Democrat) 473,336 คะแนน หรือ 49.2%
  • Cindy Hyde-Smith (Republican) 468,667 คะแนน หรือ 48.7%
  • Ty Pinkins (Independent) 20,234 คะแนน หรือ 2.1%

โคลอมชนะด้วยคะแนนเพียง 4,669 คะแนน จากคะแนนเสียงทั้งหมดกว่า 960,000 คะแนน

หากพิจารณาเพียงตัวเลข นี่คือการเลือกตั้งที่ผู้สมัครสองคนแข่งขันกันอย่างสูสี แต่เมื่อวางผลการเลือกตั้งลงบนประวัติศาสตร์การเมืองของมิสซิสซิปปี คะแนนเสียงที่แตกต่างกันไม่ถึงห้าพันคะแนนกลับมีความหมายอยู่ไม่น้อย

ครั้งสุดท้ายที่ผู้สมัครจากพรรคเดโมแครตชนะการเลือกตั้งวุฒิสมาชิกในรัฐนี้ คือปี 1982 หรือเมื่อ 44 ปีที่แล้ว

ที่สำคัญ โคลอมกำลังจะเป็นวุฒิสมาชิกผิวดำคนแรกจากมิสซิสซิปปีในรอบ 145 ปี นับตั้งแต่แบลนช์ บรูซ (Blanche Bruce) สิ้นสุดการดำรงตำแหน่งในปี 1881

ในช่วงหลังสงครามกลางเมืองอเมริกา มิสซิสซิปปีเคยมีวุฒิสมาชิกผิวดำมาแล้วสองคน ได้แก่ ไฮแรม เรเวลส์ (Hiram Revels) และแบลนช์ บรูซ แต่ทั้งสองได้รับเลือกจากสภานิติบัญญัติของรัฐ ตามระบบการเลือกวุฒิสมาชิกในสมัยนั้น

โคลอมจึงเป็นชาวแอฟริกันอเมริกันคนแรกที่ได้รับเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชนในมิสซิสซิปปีให้ดำรงตำแหน่งวุฒิสมาชิกสหรัฐฯ

เมื่ออ่านข่าวนี้ ผมอดนึกถึงชาวแอฟริกันอเมริกันที่ได้พบเมื่อ 18 ปีก่อนไม่ได้

ระหว่างการมีสิทธิเลือกตั้งกับการมีโอกาสได้รับเลือกให้เป็นตัวแทนของประชาชนอย่างเสมอภาคกัน ดูเหมือนจะเป็นเรื่องที่อยู่ห่างกันเพียงก้าวเดียว แต่สำหรับคนบางกลุ่มแล้ว ระยะทางเพียงเท่านั้นกลับต้องใช้เวลาเดินทางกันนับร้อยปี

ประวัติศาสตร์การเมืองไม่ได้เดินเป็นเส้นตรง

มิสซิสซิปปีเป็นรัฐทางตอนใต้ของสหรัฐอเมริกา มีประชากรประมาณ 3 ล้านคน ในจำนวนนี้เป็นชาวแอฟริกันอเมริกันราวร้อยละ 37 ประวัติศาสตร์ของรัฐนี้ผูกพันอย่างลึกซึ้งกับเศรษฐกิจไร่ฝ้าย แรงงานทาส และการครอบงำทางการเมืองของชนชั้นนำผิวขาว

ที่น่าสนใจคือ รัฐที่เรารู้จักกันในวันนี้ว่าเป็นฐานที่มั่นของพรรครีพับลิกัน ครั้งหนึ่งเคยเป็นฐานที่มั่นของพรรคเดโมแครตมาก่อน

รัฐธรรมนูญของมิสซิสซิปปี ปี 1890 กำหนดเงื่อนไขหลายประการที่ถูกนำมาใช้กีดกันคนผิวดำออกจากระบบการเมือง ทั้งการเก็บภาษีเลือกตั้งและการทดสอบความรู้หนังสือ

ในปี 1964 ก่อนการประกาศใช้กฎหมายสิทธิเลือกตั้ง (Voting Rights Act) เพียงหนึ่งปี คนผิวดำที่มีคุณสมบัติเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งในมิสซิสซิปปี ลงทะเบียนเป็นผู้มีสิทธิเลือกตั้งเพียงร้อยละ 6.7

ลองนึกดูเถิดว่า ในสังคมที่มีประชากรผิวดำอยู่เป็นจำนวนมาก แต่คนเหล่านี้แทบไม่มีโอกาสกำหนดว่าใครจะเข้ามาปกครองพวกเขา การเลือกตั้งในสังคมเช่นนั้นจะมีความหมายอย่างไร และประชาธิปไตยที่กล่าวอ้างกันนั้นเป็นของใคร

ความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญเกิดขึ้นจากการต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองในทศวรรษ 1960 ผู้คนจำนวนมากออกมาทำงานการเมือง ช่วยกันลงทะเบียนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จัดตั้งองค์กร และเดินขบวนเรียกร้องให้สถาบันทางการเมืองปฏิบัติต่อพวกเขาอย่างเสมอภาค หลายคนต้องเผชิญกับการข่มขู่ การจับกุม และความรุนแรง บางคนต้องจ่ายด้วยชีวิตของตนเอง

เมื่อพรรคเดโมแครตในระดับชาติหันมาสนับสนุนสิทธิพลเมืองมากขึ้น ผู้เลือกตั้งผิวขาวฝ่ายอนุรักษนิยมจำนวนมากในภาคใต้ก็ค่อยๆ เคลื่อนตัวไปสนับสนุนพรรครีพับลิกัน ขณะที่ชาวแอฟริกันอเมริกันกลายเป็นฐานสนับสนุนสำคัญของพรรคเดโมแครต

ในทางรัฐศาสตร์ เราเรียกการเปลี่ยนแปลงฐานสนับสนุนของพรรคการเมืองเช่นนี้ว่า Party Realignment ซึ่งในกรณีของภาคใต้สหรัฐอเมริกา ใช้เวลาหลายทศวรรษกว่าจะก่อตัวเป็นภูมิทัศน์การเมืองอย่างที่เห็นกันในปัจจุบัน

ในปี 2008 ซึ่งเป็นปีที่ผมเดินทางไปสหรัฐอเมริกา โอบามาชนะการเลือกตั้งขั้นต้นของพรรคเดโมแครตในมิสซิสซิปปี แต่เมื่อถึงการเลือกตั้งประธานาธิบดีในเดือนพฤศจิกายน ผู้ชนะในรัฐนี้กลับเป็นจอห์น แมคเคน (John McCain) จากพรรครีพับลิกัน

กระทั่งการเลือกตั้งประธานาธิบดีปี 2024 โดนัลด์ ทรัมป์ ยังได้รับคะแนนเสียงในมิสซิสซิปปีสูงถึงร้อยละ 60.9 ขณะที่คามาลา แฮร์ริส ได้รับเพียงร้อยละ 38

แต่เพียงสองปีต่อมา ผู้สมัครผิวดำจากพรรคเดโมแครตกลับสามารถเอาชนะวุฒิสมาชิกจากพรรครีพับลิกันได้ในรัฐเดียวกัน

ประวัติศาสตร์การเมืองเป็นเช่นนี้เอง มีทั้งช่วงเวลาที่สังคมก้าวไปข้างหน้า หวนกลับไปสู่อดีต และบางคราวก็พาเราไปสู่จุดที่ไม่มีใครคาดคิดมาก่อน

เมื่อประชาชนมีอิสระที่จะเลือกต่างไปจากเดิม

มีข้อมูลชุดหนึ่งที่ผมสนใจเป็นพิเศษ คือผลการเลือกตั้งวุฒิสมาชิกที่นั่งเดียวกันเมื่อปี 2020 เปรียบเทียบกับการเลือกตั้งครั้งล่าสุด

ในการเลือกตั้งปี 2020 ไฮด์-สมิธ ได้รับคะแนนเสียง 709,539 คะแนน ขณะที่ไมค์ เอสปี (Mike Espy) ผู้สมัครจากพรรคเดโมแครตได้รับ 578,806 คะแนน

มาถึงการเลือกตั้งปี 2026 โคลอมได้รับคะแนนเสียงน้อยกว่าเอสปีเมื่อหกปีก่อนกว่าหนึ่งแสนคะแนน แต่กลับเป็นฝ่ายชนะ เพราะคะแนนของไฮด์-สมิธลดลงมากกว่าสองแสนสี่หมื่นคะแนน

แน่นอนว่า การเลือกตั้งปี 2020 เกิดขึ้นพร้อมกับการเลือกตั้งประธานาธิบดี จำนวนผู้มาใช้สิทธิจึงสูงกว่าการเลือกตั้งกลางเทอม แต่คำถามที่น่าสนใจคือ เหตุใดคะแนนเสียงของทั้งสองพรรคจึงลดลงในระดับที่แตกต่างกันมาก

เวลาพรรคการเมืองที่เคยชนะกลับพ่ายแพ้ เรามักสนใจว่าประชาชนเปลี่ยนใจไปเลือกพรรคไหน จนอาจมองข้ามคนที่ตัดสินใจไม่ออกไปเลือกตั้ง

คนเหล่านี้บางส่วนอาจยังมีความเชื่อทางการเมืองเหมือนเดิม เพียงแต่ไม่รู้สึกว่ามีเหตุผลมากพอที่จะออกไปสนับสนุนพรรคที่ตนเคยเลือก

อย่างไรก็ดี ข้อมูลคะแนนรวมยังไม่อาจบอกเราได้ว่า ผู้เลือกตั้งคนใดเปลี่ยนใจ คนใดอยู่บ้าน หรือมีผู้เลือกตั้งกลุ่มใหม่เข้ามาแทนที่คนกลุ่มเดิม คงต้องอาศัยข้อมูลที่ละเอียดกว่านี้ในการอธิบาย

ผมเองยังไม่แน่ใจว่าเราจะเรียกสิ่งที่เกิดขึ้นในมิสซิสซิปปีครั้งนี้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนขั้วทางการเมืองรอบใหม่ได้หรือไม่ คงต้องติดตามผลการเลือกตั้งกันต่อไปอีกหลายครั้ง

แต่อย่างน้อย การเลือกตั้งครั้งนี้ทำให้ผมกลับมาขบคิดถึงสิ่งที่เราเรียกกันจนติดปากว่า ‘ฐานที่มั่นทางการเมือง’

เอาเข้าจริงแล้ว สิ่งที่พรรคการเมืองเรียกว่าฐานเสียงนั้นคือผู้คนที่มีชีวิต มีความคิด และมีประสบการณ์ของตนเอง ความผูกพันที่มีต่อพรรคการเมืองอาจสั่งสมกันมาหลายชั่วอายุคน แต่ชีวิตของคนรุ่นลูกก็ใช่ว่าจะดำเนินไปเหมือนชีวิตของคนรุ่นพ่อแม่เสียทั้งหมด

เมื่อชีวิตเปลี่ยนไป ความปรารถนาทางการเมืองย่อมมีโอกาสเปลี่ยนไปด้วย

พรรคการเมืองอาจครองพื้นที่แห่งหนึ่งมาเป็นเวลาหลายสิบปี แต่ไม่มีพรรคการเมืองใดเป็นเจ้าของเสียงของประชาชนตลอดไป

ความแตกต่างกับความหวังที่จะมีชีวิตที่ดีร่วมกัน

อีกเรื่องหนึ่งที่ผมสนใจคือ วิธีการหาเสียงของโคลอม ในรัฐที่ประวัติศาสตร์เรื่องเชื้อชาติมีน้ำหนักทางการเมืองสูงมาก ผู้สมัครผิวดำคนนี้กลับให้น้ำหนักกับปัญหาค่าครองชีพ ค่าแรง และการเข้าถึงบริการสาธารณสุข โดยเฉพาะความอยู่รอดของโรงพยาบาลในพื้นที่ชนบท

มิสซิสซิปปีเป็นรัฐที่มีรายได้ครัวเรือนค่อนข้างต่ำและมีอัตราความยากจนสูงเมื่อเปรียบเทียบกับรัฐอื่นๆ ในสหรัฐอเมริกา

สำหรับคนที่สนใจศึกษาเรื่องการเมืองอัตลักษณ์อย่างผม ประเด็นนี้ชวนให้คิดว่า ผู้คนที่มีสีผิวต่างกัน เติบโตมากับประวัติศาสตร์คนละชุด และอาจมีความเชื่อทางการเมืองแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ก็มีโอกาสเผชิญความทุกข์ยากบางอย่างในชีวิตคล้ายคลึงกัน

คนผิวขาวที่มีรายได้ไม่พอเลี้ยงครอบครัว กับคนผิวดำที่กังวลว่าตนเองจะไม่มีเงินรักษาพยาบาล อาจมีความปรารถนาต่อบ้านเมืองบางอย่างร่วมกัน แม้ต่างฝ่ายจะมองโลกผ่านประสบการณ์ชีวิตที่ไม่เหมือนกันก็ตาม

กระนั้น การมีความทุกข์ยากร่วมกันก็ไม่ได้ทำให้ผู้คนมีจุดยืนทางการเมืองร่วมกันโดยอัตโนมัติ ประวัติศาสตร์ของมิสซิสซิปปีเองก็เป็นหลักฐานในเรื่องนี้

โจทย์สำคัญของการทำงานการเมืองจึงอยู่ที่ว่า เราจะทำให้ผู้คนมองเห็นความทุกข์ร้อนของคนอื่นได้อย่างไร โดยเฉพาะความทุกข์ร้อนของคนที่เคยถูกสอนให้มองว่าเป็นคนละพวกกับตน

ภายหลังชัยชนะ โคลอมยังกล่าวถึงเมดการ์ เอเวอร์ส นักต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองผู้ถูกลอบสังหารเมื่อปี 1963 คนเดียวกับที่การเสียชีวิตของเขาเป็นส่วนหนึ่งของแรงผลักดันให้นีนา ซิโมนแต่งเพลง Mississippi Goddam เมื่อหกสิบกว่าปีก่อน

ในขณะเดียวกัน เขาก็แสดงเจตนารมณ์ที่จะเป็นตัวแทนของประชาชนทุกคนในมิสซิสซิปปี

ผมคิดว่าเรื่องนี้มีความหมายอยู่ไม่น้อยสำหรับการเมืองในสังคมที่มีความหลากหลาย

เราสามารถรักษาความทรงจำของบรรพบุรุษ ตระหนักถึงความอยุติธรรมที่เกิดขึ้นในอดีต และยังคงปรารถนาที่จะมีอนาคตร่วมกับผู้คนที่มีประวัติศาสตร์แตกต่างจากเราได้

ความเสมอภาคไม่จำเป็นต้องทำให้มนุษย์เหมือนกันหมด เพียงแต่ความแตกต่างระหว่างเราต้องไม่กลายเป็นเหตุผลที่ทำให้ชีวิตของคนหนึ่งมีคุณค่าน้อยกว่าชีวิตของอีกคนหนึ่ง

หันกลับมามองบ้านเมืองของเรา

เมื่อพิจารณาประวัติศาสตร์การเมืองของมิสซิสซิปปี ผมอดหันกลับมามองบ้านเมืองของเราไม่ได้

แน่นอนว่า ประวัติศาสตร์ของสังคมไทยกับสังคมอเมริกันแตกต่างกันมาก การนำประสบการณ์ของสังคมหนึ่งมาอธิบายอีกสังคมหนึ่งอย่างตรงไปตรงมาอาจทำให้เรามองข้ามเงื่อนไขสำคัญของทั้งสองแห่ง

แต่มีบางเรื่องที่มนุษย์ไม่ว่าจะอยู่ ณ มุมใดของโลก พอจะเข้าใจความรู้สึกของกันและกันได้

ความเจ็บปวดจากการไม่ได้รับความเป็นธรรม ความรู้สึกเมื่อเสียงของตนไม่มีความหมายในบ้านเมืองที่ตนอาศัยอยู่ ตลอดจนความปรารถนาที่จะมีชีวิตอย่างคนที่มีศักดิ์ศรีทัดเทียมกับผู้อื่น คงไม่ใช่เรื่องที่จำกัดอยู่เฉพาะชนชาติใดชนชาติหนึ่ง

สำหรับผมที่ใช้ชีวิตและทำงานอยู่ในจังหวัดชายแดนภาคใต้มาเป็นเวลานาน ความเสมอภาคมีความหมายมากกว่าการมีสิทธิที่รับรองไว้ในกฎหมาย หากหมายถึงการที่คนคนหนึ่งสามารถดำรงชีวิตอย่างภาคภูมิในความเป็นตัวเอง และมีที่ทางในบ้านเมืองนี้โดยไม่ต้องคอยพิสูจน์ว่าตนสมควรได้รับการยอมรับจากใคร

เหตุใดเราจึงต้องละทิ้งภาษา ศาสนา หรือความทรงจำของบรรพบุรุษ เพื่อแลกกับการเป็นพลเมืองที่เสมอหน้ากับคนอื่น ทั้งที่ความแตกต่างเหล่านี้ไม่น่าจะเป็นอุปสรรคต่อการอยู่ร่วมกันในบ้านเมืองเดียวกัน

ผมคิดว่านี่เป็นคำถามที่เกี่ยวข้องกับอนาคตของสังคมไทยทั้งสังคม มิใช่เฉพาะผู้คนในจังหวัดชายแดนภาคใต้

หลายปีมานี้ บ้านเมืองของเราผ่านเหตุการณ์ทางการเมืองมามากพอที่จะทำให้ผู้คนจำนวนไม่น้อยรู้สึกเหนื่อยหน่าย แม้จะผิดหวังกับสถาบันทางการเมือง แต่คนจำนวนมากก็ยังออกไปใช้สิทธิลงคะแนนเพื่อให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ขณะที่อีกหลายคนเริ่มสงสัยว่าสิ่งที่ตนเคยเชื่อและร่วมกันต่อสู้มานั้นยังมีความหมายอยู่หรือไม่

ยิ่งเมื่อมองสภาพบ้านเมืองในวันนี้ผ่านแนวคิดเรื่อง “การยึดรัฐ” (State Capture) ที่สฤณี อาชวานันทกุล นำมาใช้อธิบายการเมืองไทย เราก็ยิ่งเห็นว่าการเปลี่ยนแปลงบ้านเมืองให้เป็นไปตามเจตจำนงของประชาชนเป็นเรื่องยากเพียงใด เมื่อกลไกและสถาบันของรัฐตกอยู่ใต้อิทธิพลของกลุ่มอำนาจและผลประโยชน์เพียงไม่กี่กลุ่ม

ในสภาพเช่นนี้ ผมเข้าใจดีว่าเหตุใดหลายคนจึงเริ่มหมดหวังกับบ้านเมือง แต่ขณะเดียวกันก็อดคิดไม่ได้ว่า หากแม้แต่ผู้คนที่ปรารถนาจะเห็นสังคมที่ดีกว่านี้พากันหมดหวังเสียแล้ว เราจะเหลืออะไรไว้ให้คนรุ่นหลังได้เดินหน้าต่อไป

ผมเข้าใจความรู้สึกเช่นนั้นดี ใครเล่าจะมีกำลังใจอยู่ได้ตลอดเวลา เมื่อสิ่งที่ร่วมกันสร้างขึ้นด้วยความหวังต้องถูกทำลายลงครั้งแล้วครั้งเล่า

แต่เมื่อมองชีวิตของผู้คนที่ต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองในมิสซิสซิปปี ผมก็อดคิดไม่ได้ว่า หากคนรุ่นก่อนยอมรับว่าสิ่งที่ตนเผชิญอยู่เป็นสภาพอันไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ คนรุ่นหลังจะมีโอกาสได้ใช้ชีวิตอย่างที่เป็นอยู่ในวันนี้หรือไม่

มีผู้คนมากมายในประวัติศาสตร์ที่จากโลกนี้ไปโดยไม่ได้เห็นสังคมอย่างที่ตนปรารถนา ทว่าสิ่งที่พวกเขาได้ลงมือทำกลับกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่ดีขึ้นของคนรุ่นหลัง

ความหวังในทางการเมืองจึงอาจไม่จำเป็นต้องตั้งอยู่บนความมั่นใจว่าเราจะเป็นฝ่ายชนะ หากอยู่ที่การเห็นว่ามีบางสิ่งบางอย่างในชีวิตและในสังคมที่ควรค่าแก่การลงแรง แม้จะยังมองไม่เห็นว่าผลของมันจะปรากฏขึ้นเมื่อใดก็ตาม

ด้วยเหตุนี้ ผมจึงยังเชื่อในความหมายของการต่อสู้ด้วยสันติวิธี

ผมไม่คิดว่าสันติวิธีคือการขอให้ผู้ถูกกระทำอดทนต่อความอยุติธรรม หรือให้ผู้คนสงบปากสงบคำเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยของบ้านเมืองตามความหมายของผู้มีอำนาจ

ตรงกันข้าม การยืนยันความจริง การตั้งคำถามต่ออำนาจ และการร่วมกันทวงคืนสิทธิของประชาชน ล้วนเป็นการกระทำที่ต้องอาศัยความกล้าหาญอยู่ไม่น้อย

แต่ในระหว่างที่เราต่อสู้กับความอยุติธรรมนั้น เราจะรักษาความเป็นมนุษย์ของตัวเองไว้ได้อย่างไร เราจะไม่ยอมให้ความโกรธแค้นที่มีเหตุอันชอบธรรม กลายเป็นเหตุผลในการปฏิเสธความเป็นมนุษย์ของคนอื่นได้หรือไม่

สำหรับผม นี่เป็นโจทย์ที่ยากยิ่งของการทำงานการเมือง

หากจุดหมายปลายทางของเราคือสังคมที่มนุษย์มีศักดิ์ศรีเสมอกัน วิธีการที่เราใช้เดินทางไปสู่จุดหมายนั้นก็ควรมีความหมายสอดคล้องกับสังคมที่เราอยากเห็น

บ้านเมืองที่เป็นธรรมคงมิได้เกิดขึ้นจากการที่ฝ่ายหนึ่งสามารถกำจัดอีกฝ่ายหนึ่งออกไปจนหมดสิ้น หากต้องอาศัยความสามารถของผู้คนที่จะอยู่ร่วมกันได้โดยไม่มีใครต้องตกเป็นเบี้ยล่างของใคร

เรื่องเช่นนี้อาจต้องใช้เวลา และบางทีอาจยาวนานกว่าชีวิตของเราด้วยซ้ำ

มองไปสู่อนาคต โดยไม่ลืมอดีต

ขณะที่เขียนบทความนี้ ผมกลับไปค้นดูภาพถ่ายเก่าเมื่อครั้งเดินทางไปมิสซิสซิปปีเมื่อ 18 ปีก่อน

มีอยู่ภาพหนึ่งที่ผมยืนอยู่หน้าสำนักงานใหญ่พรรคเดโมแครต บนป้ายมีข้อความว่า

“A New Beginning, A New Day”การเริ่มต้นใหม่ วันใหม่

และมีข้อความ “Looking to the Future… Mindful of the Past” มองไปสู่อนาคต โดยไม่ลืมอดีต

วันนั้นผมเป็นคนหนุ่มที่เดินทางไปเรียนรู้การเมืองของประเทศอื่น เวลาล่วงเลยมาเกือบสองทศวรรษ ผมยังคงทำงานและศึกษาการเมืองการเลือกตั้งอยู่เช่นเดิม ยิ่งศึกษาก็ยิ่งพบว่ามีอีกมากที่เราไม่เข้าใจเกี่ยวกับชีวิตของผู้คนและความเปลี่ยนแปลงของสังคม

ผมนึกถึงนีนา ซิโมน ผู้ร้องเพลงเรียกร้องความเสมอภาคเมื่อปี 1964 นึกถึงชาวแอฟริกันอเมริกันที่ได้พบเมื่อปี 2008 และผู้คนในมิสซิสซิปปีที่เพิ่งเดินเข้าคูหาเลือกตั้งเมื่อไม่กี่วันมานี้

คนเหล่านี้มีชีวิตอยู่ต่างยุคต่างสมัย หลายคนไม่เคยรู้จักกัน แต่สิ่งที่คนรุ่นหนึ่งเคยทำไว้ได้กลายมาเป็นเงื่อนไขในการดำรงชีวิตของคนอีกรุ่นหนึ่ง

แน่นอนว่า ชัยชนะของผู้สมัครผิวดำคนหนึ่งยังไม่อาจบอกได้ว่าสังคมอเมริกันก้าวพ้นปัญหาการแบ่งแยกเชื้อชาติแล้ว และเรายังต้องติดตามกันต่อไปว่า ชัยชนะทางการเมืองครั้งนี้จะช่วยเปลี่ยนแปลงชีวิตของประชาชนในมิสซิสซิปปีได้มากน้อยเพียงใด

แต่อย่างน้อย มันก็ทำให้เราเห็นว่า อดีตที่ยาวนานเพียงใดก็มิได้มีอำนาจกำหนดอนาคตของมนุษย์ไปเสียทั้งหมด

ผมอยากมองบ้านเมืองของเราด้วยสายตาเช่นนั้นเหมือนกัน

แม้จะมีเรื่องให้ผิดหวังอยู่มาก แต่ในสังคมนี้ก็ยังมีผู้คนอีกไม่น้อยที่อุทิศเวลาและเรี่ยวแรงของตนให้กับการสร้างบ้านเมืองที่เป็นธรรมขึ้น ทั้งในที่ที่ผู้คนมองเห็นและในที่ที่แทบไม่มีใครรับรู้

บางคนอาจไม่ได้เรียกสิ่งที่ตนทำว่าเป็นการต่อสู้ทางการเมืองด้วยซ้ำ แต่ผมเชื่อว่าการกระทำของพวกเขามีความหมายต่ออนาคตของสังคม

เมื่อมาถึงวัยหนึ่งของชีวิต ผมเริ่มคิดว่า เราคงไม่มีโอกาสได้เห็นบ้านเมืองเปลี่ยนแปลงไปในทุกเรื่องที่เราปรารถนา และชีวิตคนเราก็ไม่ได้ยืนยาวพอที่จะรอให้ความใฝ่ฝันทุกอย่างเป็นจริง

แต่นั่นคงไม่ใช่เหตุผลที่เราจะเลิกใฝ่ฝันถึงสังคมที่ดีกว่านี้

บางที ความรับผิดชอบของคนรุ่นเราอาจอยู่ที่การไม่ทิ้งภาระให้คนรุ่นต่อไปต้องกลับมาเริ่มต้นการต่อสู้เพื่อสิ่งเดิมๆ จากจุดที่เราเคยเริ่มต้น

อย่างน้อยที่สุด เราน่าจะช่วยกันทำให้พวกเขามีชีวิตที่ไม่ต้องสิ้นเปลืองวันเวลาไปกับการพิสูจน์ว่าตนเองก็มีคุณค่าความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกับคนอื่น

บ้านเมืองนี้ยังมีวันพรุ่งนี้ และวันพรุ่งนี้ก็ไม่ได้เป็นสมบัติของผู้มีอำนาจในวันนี้แต่เพียงฝ่ายเดียว

ตราบใดที่เรายังมีความหวังในเพื่อนมนุษย์ ยังเห็นความทุกข์ของผู้อื่นเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของเรา และยังไม่ยอมจำนนต่อความอยุติธรรม ผมคิดว่าเราก็ยังมีเหตุผลที่จะทำงานเพื่อความเปลี่ยนแปลงกันต่อไป

แม้ในท้ายที่สุด คนที่ได้เห็นแสงสว่างของวันใหม่อาจไม่ใช่พวกเราก็ตาม



เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต

เดนตายในผ้าเหลือง | ตกเป็นผู้ต้องสงสัยในคดีสวรรคต
มิสซิสซิปปี : มองไปสู่อนาคต โดยไม่ลืมอดีต
นักเขียนนอนกี่โมง
เปิดโปงคนมีสี ตั้งบริษัท รปภ. เฝ้าฐานสแกมเมอร์
33 ปี ชีวิตสีกากี พล.ต.ต.ปวีณ พงศ์สิรินทร์ (202)
ดินแดง ราชปรารภ แนวสกัด ดินแดง ราชปรารภ ทหาร กับ เสื้อแดง ใครเริ่ม?
E-DUANG | ปัญหา ภัย จากขยะ สารพิษ ปัญหา ในทาง “ยุทธศาสตร์”
วัตสัน ประเทศไทย คว้า 2 รางวัลใหญ่ Asian Experience Awards 2026
“สุริยะ” สั่งตรวจผลกระทบสารหนูแม่น้ำสายต่อห่วงโซ่อาหาร หนุนระบบตรวจสอบย้อนกลับสินค้าเกษตร
“สุดารัตน์” ชี้ 3 ปัจจัย ที่จะเปลี่ยนแปลงการเมืองได้ หลังการอภิปรายไม่ไว้วางใจ คือ ข้อมูลของฝ่ายค้าน, การลงมติของพรรคร่วมรัฐบาล, การดำเนินคดีผู้ทุจริตหลังการอภิปราย
‘เด่นคุณ’ กับ รักครั้งใหม่
ไฟใต้ก่อนสิ้นปี ! | สุรชาติ บำรุงสุข