รัฐประศาสนศาสตร์ DPU เปิดเวทีเสวนาปรัชญาสังคมศาสตร์ บูรณาการองค์ความรู้สู่การวิเคราะห์นโยบายสาธารณะ

เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2569 คณะรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (DPU) โดยหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (รัฐประศาสนศาสตร์) จัดการเรียนการสอนในรูปแบบเวทีเสวนาวิชาการ เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจเชิงลึกด้านปรัชญาสังคมศาสตร์ โดยได้รับเกียรติจาก ศ.ดร.ไชยันต์ ไชยพร จากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ดร.วันฉัตร สุวรรณกิตติ รองเลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้และประสบการณ์เชิงนโยบายแก่ผู้เรียน

การบรรยายมุ่งเน้นการทำความเข้าใจรากฐานทางความคิดของปรัชญาวิทยาศาสตร์ ซึ่งมีอิทธิพลต่อการศึกษาทางสังคมศาสตร์ โดยเฉพาะแนวคิดหลักอย่างประจักษ์นิยม (Empiricism) และปฏิฐานนิยม (Positivism) ที่เป็นกรอบสำคัญในการสร้างองค์ความรู้และการออกแบบงานวิจัย ตลอดจนการวิเคราะห์นโยบายสาธารณะในบริบทภาครัฐ ทั้งในระดับแผนยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ และแผนพัฒนาระดับพื้นที่

ศ.ดร.ไชยันต์ ไชยพร ได้อธิบายถึงแนวคิดประจักษ์นิยมของ Francis Bacon ที่มองว่าความรู้และความจริงต้องสามารถพิสูจน์ได้ผ่านประสาทสัมผัสและการสังเกต โดยเมื่อข้อมูลหรือข้อค้นพบสามารถถูกทดสอบซ้ำและให้ผลลัพธ์สอดคล้องกัน จึงจะถือเป็นความจริงในเชิงปฏิฐานนิยมที่สามารถตรวจสอบความถูกต้องได้ นอกจากนี้ยังได้เชื่อมโยงให้เห็นถึงอิทธิพลของแนวคิดดังกล่าวต่อการพัฒนางานวิจัยในสาขาสังคมศาสตร์ อาทิ รัฐศาสตร์ รัฐประศาสนศาสตร์ และการบริหารธุรกิจ รวมถึงการแลกเปลี่ยนมุมมองกับแนวคิดร่วมสมัยของนักปรัชญาอย่าง Paul Feyerabend ที่เสนอความหลากหลายของความจริง และตั้งคำถามต่อวิธีวิทยาทางวิทยาศาสตร์แบบดั้งเดิม

ในขณะเดียวกัน ดร.วันฉัตร สุวรรณกิตติ ได้สะท้อนการนำแนวคิดเชิงประจักษ์ไปใช้จริงในกระบวนการวางแผนและกำหนดนโยบายของประเทศ โดยอธิบายถึงความเชื่อมโยงของแผนระดับต่าง ๆ ตั้งแต่แผนยุทธศาสตร์ชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ไปจนถึงแผนระดับจังหวัดและกลุ่มจังหวัด ซึ่งล้วนต้องอาศัยข้อมูลเชิงประจักษ์ในการวิเคราะห์และตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม ยังชี้ให้เห็นข้อจำกัดของข้อมูลเชิงประจักษ์ที่ไม่สามารถสะท้อนความจริงได้ทั้งหมด จึงจำเป็นต้องใช้เครื่องมืออื่นร่วมด้วย เช่น การวิเคราะห์ฉากทัศน์ (Scenarios) เพื่อประเมินผลกระทบในสถานการณ์ที่มีความไม่แน่นอน

ดร.วันฉัตร ยังยกตัวอย่างประเด็นสำคัญที่ภาครัฐกำลังเผชิญ อาทิ อัตราการเกิดที่ลดลง การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ปัญหาความโดดเดี่ยวของผู้สูงวัย การจัดเก็บภาษี ภาวะโลกร้อน ปัญหาการหลอกลวงทางออนไลน์ และการคอร์รัปชัน ซึ่งล้วนต้องอาศัยข้อมูลเชิงประจักษ์ประกอบการตัดสินใจเชิงนโยบาย พร้อมทั้งสรุปคุณลักษณะสำคัญของข้อมูลเชิงประจักษ์ 7 ประการ และชี้ให้เห็นถึงศักยภาพในการนำประเด็นเหล่านี้ไปพัฒนาเป็นหัวข้อดุษฎีนิพนธ์ในระดับปริญญาเอก

การเรียนการสอนครั้งนี้จัดในรูปแบบการสนทนาแลกเปลี่ยน (Dialogue) เปิดพื้นที่ให้นักศึกษาระดับปริญญาเอก ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารจากหลากหลายภาคส่วน อาทิ รองผู้ว่าราชการจังหวัด นายกเทศมนตรี ผู้บริหารองค์กร ผู้พิพากษา นักธุรกิจ ปลัดอำเภอ และอาจารย์ ได้ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและซักถามอย่างเข้มข้น โดยนักศึกษาส่วนใหญ่มีส่วนร่วมในการตั้งคำถามและอภิปรายอย่างลึกซึ้ง สะท้อนถึงการเชื่อมโยงองค์ความรู้เชิงทฤษฎีกับประสบการณ์จริงในระดับนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในการนี้ รองศาสตราจารย์ ดร.วลัยพร รัตนเศรษฐ คณบดีและรักษาการผู้อำนวยการหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (รัฐประศาสนศาสตร์) ในฐานะอาจารย์ผู้สอนรายวิชาปรัชญาทางสังคมศาสตร์กับการวิเคราะห์และวิธีการดำเนินการวิจัยทางรัฐประศาสนศาสตร์ พร้อมด้วย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิภวานี เผือกบัวขาว และ ดร.กฤตติกา เศวตอมรกุล ได้ร่วมให้การต้อนรับและเข้าร่วมกิจกรรมตลอดทั้งวัน เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้เชิงลึกและพัฒนาศักยภาพผู้นำภาครัฐในอนาคตอย่างรอบด้าน