โลกทรรศน์ | อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์
ความขัดแย้งไทย-กัมพูชา
จากแว่นของสหรัฐอเมริกาและจีน
ขณะนี้ความขัดแย้งไทย-กัมพูชาอยู่ช่วงที่ลดความตึงเครียดและการเผชิญหน้าทางทหารและการใช้อาวุธ
ความสัมพันธ์ระหว่าง 2 ประเทศนี้ไม่ใช่แค่ประเด็นพื้นที่อ้างสิทธิ์เท่านั้น เรื่องที่สลับซับซ้อนแต่ก่อปัญหามากมายและกว้างขวางสู่ระดับภูมิภาคและระดับโลก สำหรับความขัดแย้งระหว่าง 2 ประเทศในปัจจุบัน แน่นอนมีประเด็นมากมายและหลากหลาย อันมองได้ทั้งจากไทยและกัมพูชา
ยังมีมุมมอง แนวคิด นโยบายจากภายนอกโดยเฉพาะสหรัฐอเมริกาและจีน ซึ่งเป็นชาติมหาอำนาจภายนอก แต่มีความเกี่ยวพันกับทั้งสองประเทศและภูมิภาคนี้อย่างมาก
บทความสั้นๆ นี้ เพียงทดลองหยิบยกบางประเด็นขึ้นมาเท่านั้น
สถานะความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชา
น่าสนใจความขัดแย้งชายแดนระหว่างไทย ซึ่งทหารถูกฝึกฝนจากสหรัฐอเมริกา กับกัมพูชาชาติที่ได้รับอาวุธโดยความช่วยเหลือของจีน มีผลออกมาที่น่าประหลาดใจ
เมื่อพนมเปญถอยและกำลังนำเอาความทรยศหลักหลังมาใช้ต่อสู้ หลังทหารกัมพูชาตาย 1 คน และทั้ง 2 ฝ่ายผลักดันทหารของพวกเขาเข้าไปในพื้นที่ความขัดแย้ง 3 เหลี่ยมมรกต
กล่าวอย่างคร่าวๆ การต่อสู้ด้วยอาวุธเผชิญหน้ากัน ยังจุดประเด็นคำถามเรื่องรัฐบาลผสมพลเรือนที่เปราะบางของไทย และความสามารถของไทยในการควบคุมทหารการเมือง ในเวลาที่พวกเขาไม่พอใจก่อการรัฐประหาร
ในขณะที่ชาวบ้านลงไปในหลุมลบภัยอย่างรวดเร็ว คนเดินทางหลายพันคนต้องค่อยๆ ออกจากบริเวณที่ผู้คนวุ่นวายในช่วงปิดด่านชั่วคราว
ไทยนั้นประกาศในวันอาทิตย์ที่ 8 มิถุนายน ว่า กำลังทหารกัมพูชาตกลงถอนตัวออกจากพื้นที่ก่อนการเผชิญหน้ากัน และทำข้อตกลงอื่นๆ กัมพูชาตกลงกลบสนามเพลาะ ปรับพื้นที่ให้กลับสู่สภาพเดิม
กองทัพบกไทยเปิดเผยภาพของสนามเพลาะความยาว 650 เมตรที่ขุดโดยทหารกัมพูชาในพื้นที่ขัดแย้ง
กระทรวงกลาโหมกัมพูชาประกาศเมื่อ 10 มิถุนายน ผู้บัญชาการทหารกัมพูชาและไทยได้ตกลง ปรับตำแหน่งของกองกำลังตามบริเวณชายแดนเพื่อลดความตึงเครียด และหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้า
อดีตนายกรัฐมนตรี ฮุน เซน กล่าวว่า ผมถามต่อสาธารณะถึงความจริงใจ รัฐบาลกำลังทำงานเพื่อแก้ไขความขัดแย้งนี้ ผ่านวิธีการทางสันติ ซึ่งเป็นเพียงหนทางเดียวที่หลีกเลี่ยงความรุนแรง และรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับประเทศเพื่อนบ้านของเรา…
กัมพูชาอ้างว่า กองกำลังไทยยิงทหารกัมพูชาตาย 1 คน เมื่อ 28 พฤษภาคม ระหว่างที่ยิงกันสั้นๆ ที่สามเหลี่ยมมรกต ทางตะวันออกของไทย ทางเหนือของกัมพูชาและทางใต้ของ สปป.ลาว เป็นป่าและป่าละเมาะ รวมไปด้วยพื้นที่ no man land ซึ่งไม่มีการปักปันเขตแดนอย่างเป็นทางการ ดึงดูดการค้ามนุษย์ ค้าสัตว์ป่า ตัดไม้อย่างผิดกฎหมาย มีทั้งพวกลักลอบ พวกหลบหนีและอาชญากรรมอื่นๆ
พื้นที่ขัดแย้งยังมีการคุยโวจากบางฝ่ายเรื่องยึดปราสาทฮินดูโบราณ และกลุ่มปราสาทต่างๆ
การเผชิญหน้าล่าสุดเริ่มเมื่อทหารของทั้ง 2 ประเทศเปิดการยิงกันที่ช่องบก เส้นทางพรมแดนไทย-กัมพูชา
กัมพูชาถูกกล่าวหาว่า ขุดสนามเพลาะบริเวณชายแดน ตามข้อมูลทหารไทย กัมพูชากำลังละเมิดและยิงก่อนเมื่อทางการไทยไปพูดคุยกับกองกำลังกัมพูชาซึ่งไม่เข้าใจในสถานการณ์และเริ่มใช้อาวุธ ดังนั้น ไทยจึงตอบโต้ นี่เป็นข้อมูลจากโฆษกกองทัพบกไทย
ทหารกัมพูชาตายก่อให้เกิดการสนับสนุนต่อนายกรัฐมนตรี ฮุน มาเนต อย่างมาก ปฏิกิริยาสาธารณะสร้างความประหลาดใจว่า เหตุอะไรปฏิกิริยาจึงเกิดขึ้นอย่างกว้างขวางและรวดเร็ว เป็นความรู้สึกรักชาติและการสนับสนุนฝ่ายนิยมรัฐบาลกัมพูชา
ความขัดแย้งไทย-กัมพูชา
จากแว่นของจีนและสหรัฐอเมริกา
ช่างบังเอิญเหลือเกิน ห่างไกลไปหลายไมล์ จีนได้ซ้อมรบ Golden Dragon กับกัมพูชานาน 2 สัปดาห์ มีคนร่วมซ้อมรบ 2,000 คน มีการใช้หุ่นยนต์สุนัข กับมีปืนจู่โจมอยู่ข้างหลังหน่วยหุ่นยนต์สุนัข มีเฮลิคอปเตอร์ เครื่องยิงจรวดประจำรถยนต์ ปืนครกและอาวุธอื่นๆ
พลเอก Chhum Socheat โฆษกกระทรวงกลาโหมกัมพูชาอธิบายว่า การฝึก Golden Dragon ไม่ได้คุกคามหรือทำร้ายประเทศใด
จีนเป็นแหล่งใหญ่ที่สุดของอาวุธกัมพูชา และความต้องการอื่นๆ ทางทหาร รวมทั้งรถถังจีน รถหุ้มเกราะ การฝึกซ้อมการป้องกันทางอากาศ
แต่ไม่มีอะไรบ่งชี้ว่ามีการเกี่ยวข้องใดๆ ของจีนในการเผชิญหน้าทางพรมแดนไทย-กัมพูชา
ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีนส่งเสริมโชคชะตากัมพูชา ด้วยการให้ความช่วยเหลือและลงทุนเพิ่มขึ้นในกัมพูชา ช่วงการเยือนกัมพูชาเมื่อเมษายน ค.ศ.2025
สหรัฐอเมริกา
พฤษภาคม ค.ศ.2025 ผู้ช่วยรัฐมนตรีกลาโหมด้านกิจการอินโด-แปซิฟิกของสหรัฐอเมริกา นาย John Noh เข้าพบรัฐมนตรีกลาโหมและกระทรวงต่างประเทศกัมพูชา พลโท Rath Daroroth พูดคุยเรื่องความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงและการทหาร
ผู้นำทั้งสองได้มองไปข้างหน้า ว่าเรือรบสหรัฐอเมริกาจะมาเยือนและเขามาฝึกซ้อมทางทะเลที่ฐานทัพเรือเรียม (Ream) กัมพูชา
เจ้าหน้าที่อเมริกันหวังว่าเรือรบอเมริกันจะสามารถเข้าไปจอดที่อู่เรือได้เป็นครั้งแรก ซึ่งตั้งอยู่ใกล้เมืองสีหนุวิวล์ ซึ่งฐานทัพเรือเรียมที่ได้ยกระดับขนานใหญ่จากจีน เป็นส่วนหนึ่งของข้อริเริ่มหนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทาง
ทางการไทยดำเนินการฝึกซ้อมทางการทหารครั้งใหญ่กับกระทรวงกลาโหมสหรัฐอเมริกาในแต่ละปี
และอนุญาตให้กองเรือรบสหรัฐใช้อุปกรณ์ในอู่เรือ รวมทั้งเรือบรรทุกเครื่องบินพลังงานนิวเคลียร์ที่ 7 เพื่อสนับสนุนกองเรือแปซิฟิกสหรัฐในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก
การปะทะชายแดนไทย-กัมพูชา
การปะทะกันบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชายังเปิดเผยความแตกร้าวรัฐบาลพลเรือนผสม และได้เตือนถึงความสัมพันธ์รัฐบาลพลเรือนกับทหาร
นายกรัฐมนตรี แพทองธาร ชินวัตร กล่าวว่า เธอต้องการสันติภาพและอยู่เบื้องหลังการยุติความขัดแย้งโดยการเจรจาระหว่างกรุงเทพฯ กับพนมเปญ แต่ไม่มีการประกาศเงื่อนไขของตน
ความตึงเครียดที่ทะยานสูงขึ้น เตือนเราว่า มันสามารถขยายตัวเพิ่มขึ้นอันกระทบความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลพลเรือนกับทหาร ด้วยอารมณ์ของสาธารณะได้เปลี่ยนไปจากเฉื่อยชา สู่การตักเตือนเพิ่มขึ้นในทั้งสองประเทศ
แต่ Sophal Ear รองศาสตราจารย์ด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่ Phienix, Arizona State University สหรัฐ เธอมองว่า ทั้ง 2 ฝ่ายแสดงความชื่นชอบข้อยุติที่สันติ ผ่านกลไกทวิภาคีที่มีอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม ทหารไทยแสดงความพร้อม การปฏิบัติการขั้นสูง ถ้าจำเป็น อันสะท้อนให้มีความระมัดระวัง ท่ามกลางกิจกรรมของทหารกัมพูชาที่เพิ่มขึ้นใกล้ชายแดน
นายกรัฐมนตรีแพทองธารแสดงความสัมพันธ์ของเธอกับทหาร เมื่อเธอพูดว่า ทหารเข้าใจชัดเจนว่า อะไรกำลังเกิดขึ้นในพื้นที่ มันเป็นความรับผิดชอบของทหาร ที่ประเมินว่า สถานการณ์ได้ถึงจุดที่เผชิญหน้าเมื่อมีความจำเป็น
ในเวลาเดียวกัน ไทยและกัมพูชามีความร่วมมือกันในประเด็นสำคัญๆ ต่อกัน รวมทั้งการค้าและความมั่นคง อาจจะช่วยบรรเทาอารมณ์แค้นของพวกเขาลงได้บ้าง
บางปัจจัย
การที่นายกรัฐมนตรี ฮุน มาเนต เรียนจบจากโรงเรียนนายร้อย West Point สหรัฐอเมริกา ไม่รู้ว่ามันจะบรรเทาหรือให้ความมั่นใจในทหารของเขาในการจัดการกับไทยได้หรือไม่
แล้วพ่อของนายกรัฐมนตรีแพทองธารมีความผูกพันเป็นมิตรใกล้ชิดกับผู้นำกัมพูชา ฮุน เซน พ่อของนายกรัฐมนตรี ฮุน มาเนต ล่ะช่วยอะไรบ้างได้ไหม
ข้อมูลปี ค.ศ.2021 ทักษิณ ชินวัตร ได้คุยเรื่องแชร์ผลประโยชน์แหล่งพลังงานที่บริเวณเกาะกูดกับนายกรัฐมนตรี ฮุน เซน1 ซึ่งมีประเด็นอะไรบ้างนั้น
อย่าว่าแต่ผู้นำนโยบายในชาติมหาอำนาจ ชาวบ้านไทยก็สงสัย
1Tommy Walker, “Why are Thailand and Cambodia Clashing over Koh Kood island?” DW 3 January 2023.
