ประเทศภูฐาน หรือภูฏาน นั้นมีนโยบาย “ความสุขประชาชาติ” ดังเรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า Gross National Hppiness ตัวย่อคือ GNH
ต่างจากทั่วไปที่มักใช้ GNP ซึ่งย่อมาจาก Gross National Products อันหมายถึง ถือเอาผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติเป็นหลัก คือ ถือเอา “รายได้ประชาชาติ” มากำหนดการพัฒนาความเจริญของประเทศชาติ
ขณะที่ภูฐานถือเอา “ความสุขประชาชาติ” เป็นเครื่องวัดการพัฒนาความเจริญของประเทศชาติเป็นสำคัญ
นโยบายความสุขประชาชาติของภูฐานนี้มีมาแต่พระมหากษัตริย์องค์ก่อน คือ สมเด็จพระราชาธิบดีจิกมี ซิงเย วังชุก ผู้เป็นพระบิดาของพระมหากษัตริย์จิกมีองค์ปัจจุบัน
พระมหากษัตริย์แห่งราชสำนักภูฐานองค์ปัจจุบัน คือ สมเด็จพระราชาธิบดีจิกมี พร้อมพระมเหสี และพระโอรสองค์น้อยได้เสด็จมาถวายบังคมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศ ก่อนประมุขประเทศใดในโลก ทั้งทรงประกาศไว้ทุกข์พร้อมให้หยุดเรียนทั้งประเทศ ดูเหมือนจะก่อนประเทศไทยด้วยซ้ำ
คือขณะเรายังตั้งสติไม่ได้ด้วยตระหนกขวัญหายนั้น ประเทศภูฐานกลับตั้งสติได้ก่อนใคร
นี้เป็นเครื่องเตือนสติได้ดีนักว่าประเทศภูฐานมีความผูกพันทางใจกับไทยเพียงใด
สมเด็จพระราชาธิบดีจิกมี กษัตริย์องค์ปัจจุบันเคยเสด็จมาเมืองไทยหลายครั้ง ก่อนเถลิงถวัลยราชย์ และทุกครั้งก็ทรงครองใจชาวไทยเป็นที่ยิ่ง
ทรงส่งนักศึกษามาเรียนที่ ม.รังสิต เป็นประจำ ทางการภูฐานเองก็เชิญศิลปินไทยไปช่วยด้านการศึกษาศิลปะให้แก่เยาวชนภูฐานด้วย ดังศิลปิน สุชาติ วงษ์ทอง จิตรกรสีน้ำคนสำคัญของไทยก็ได้ไปร่วมโครงการอยู่เนืองๆ
ปรัชญาความสุขประชาชาตินี้เอง ก็ว่ามีส่วนหนึ่งมาจากปรัชญา “พอเพียง” ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศของเรานี้เองด้วย ดังจำแนกหลักการ “ความสุขประชาชาติ” ของประเทศภูฐานไว้มีสี่ประการ ดังนี้
หนึ่ง พัฒนาเศรษฐกิจพอเพียง ยั่งยืน
สอง รักษาสภาพแวดล้อม
สาม อนุรักษ์และส่งเสริมงานวัฒนธรรม
สี่ ใส่ใจในธรรมาภิบาล (Good Governance)
จะเห็นว่า ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งพ้องกับไทยเรานั้นมาเป็นหลักการข้อแรกเลยทีเดียว
พระราชดำรัสในเรื่องนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศของเราตรัสไว้เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม พ.ศ.2541 ณ ศาลาดุสิดาลัย ความตอนหนึ่งว่า
“คนเราถ้าพอใจในความต้องการ ก็มีความโลภน้อย เมื่อมีความโลภน้อย ก็เบียดเบียนคนอื่นน้อย ถ้าทุกประเทศมีความคิดว่า ทำอะไรต้องพอเพียง หมายความว่า พอประมาณ ไม่สุดโต่ง ไม่โลภอย่างมาก คนเราก็อยู่เป็นสุข”
นี้คือหลัก “พอเพียง” ตามหลักธรรมในพุทธศาสนา คือ ขจัดความโลภ ดังตรัสว่า “…เมื่อมีความโลภน้อย ก็เบียดเบียนคนอื่นน้อย…” ซึ่งนั่นคือทรงเตือนให้ “พอใจในความต้องการ” ในลักษณะที่เป็นการ “พอเพียง” นั่นเอง
ทรงอธิบายด้วยว่า “…พอเพียง หมายความว่า พอประมาณ ไม่สุดโต่ง ไม่โลภอย่างมาก”
นี้ใกล้เคียงกับความหมายของคำว่า “สันโดษ” ที่เรามักแปลตามศัพท์ว่า “มักน้อย” เพียงเท่านั้น และแม้เพียงเท่านี้ก็ยังตรงกับความหมายที่พระองค์ตรัสไว้ดังกล่าวคือ “ความโลภน้อย”
แท้จริง ความหมายเชิงขยายของคำ “สันโดษ” ที่ท่านเจ้าคุณสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ประยุทธ์ ปยุตโต) อธิบายไว้คือ
สันโดษ คือการแสวงหาความสุขโดยพึ่งวัตถุให้น้อยที่สุด
หลักพอเพียง พอประมาณ ไม่สุดโต่ง นี้จึงเป็นหลักปฏิบัติส่วนหนึ่งของธรรม ข้อ “สันโดษ” โดยแท้
และดูเหมือนว่า หลักเศรษฐกิจพอเพียง กำลังเป็นที่ตื่นตัวกันอยู่ทั่วโลกแล้ว ณ เวลานี้
ประเทศไทยเรานี่แหละจะเป็นทั้งหลักและตัวอย่างสร้างสรรค์เศรษฐกิจพอเพียงได้จริง
เราเป็นเอกในลักษณะภูมิศาสตร์ประเทศ ด้วยอยู่กลางสิ่งแวดล้อมที่ดีพร้อม โดยมีประเทศเพื่อนบ้านเป็นดั่งกำแพงป้องกันภัยธรรมชาติทั้งสี่ทิศ แล้วยังมีทะเลถึงสองมหาสมุทรหล่อเลี้ยงแผ่นดินอีกด้วย
ลักษณะเด่นเป็นเอกทางภูมิศาสตร์ของเราอีกด้านคือ เป็นประเทศที่อยู่ใกล้บริเวณเส้นศูนย์สูตรโลก ประเทศในลักษณะนี้ว่ามีอยู่แค่เจ็ดเปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ในโลก แต่เจ็ดเปอร์เซ็นต์นี่แหละสามารถผลิตทรัพยากรได้ถึงเจ็ดสิบเปอร์เซ็นต์ของทรัพยากรในโลก
วิกฤตโลกวันนี้ คือ การขาดแคลนทรัพยากร ซึ่งไม่เป็นวิกฤตของไทยเราเลย ถ้าไทยเราจะ “ตั้งสติ” ได้และรู้ตัวได้ทัน ศึกษาและทบทวนสิ่งที่เรามีดังที่ประเทศภูฐานนำมาจำแนกเป็นหลักการสี่ข้ออันแตกไปจากหลัก “พอเพียง” ของเราเอง
ความสุขประชาชาติที่แท้ก็จะเป็นจริงได้
ในประเทศไทยของเรา
ความสุขประชาชาติ
@ ขอความสุขประชาชาติจงเป็นจริง
มิใช่สิ่งประสงค์เพียงรายได้
รายได้จะนำสุขได้อย่างไร
เมื่อความสุขนั้นไม่ใช่ความสุขจริง
“เรือ” เปรียบเป็นรายได้เพื่อใช้ข้าม
“ฝั่ง” คือความสุขอันสำคัญยิ่ง
อย่าเอาเรือเป็นหลักยึดพักพิง
กระทั่งทิ้งฝั่งคล้อยหลงลอยเรือ
ขอความสุขประชาชาติจงเป็นจริง
อย่าทอดทิ้งสิ่งประสงค์จงทุกเมื่อ
สุขที่แท้เป็นเป้าหมายไม่คลุมเครือ
ความสุขเพื่อประชาชาติจงเป็นจริง
