3 ทศวรรษ ‘Love Letter’ จาก ‘จดหมายรัก’ ระหว่าง ‘คนแปลกหน้า’ สู่ ‘โซเชียลมีเดีย’ และ ‘ธาตุแท้ของมนุษย์’

ยิ้มเยาะเล่นหวัว เต้นยั่วเหมือนฝัน | คนมองหนัง

ปัจจุบัน “Love Letter” (1995) ผลงานภาพยนตร์ของ “ชุนจิ อิวาอิ” มีอายุเข้าสู่ปีที่ 31 แล้ว

กระนั้นก็ดี หนังเรื่องนี้ยังได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของวงการภาพยนตร์ญี่ปุ่นช่วงทศวรรษ 1990 นี่ยังเป็นหนังรักที่หลายคนหลงรัก และยังคงสร้างความประทับใจให้แก่ผู้ชมรุ่นใหม่ๆ ทั่วโลกได้จนถึงปัจจุบัน

เนื่องในวาระที่ภาพยนตร์เรื่อง “Love Letter” ได้รับการฟื้นฟูบูรณะให้มีความคมชัดแบบ 4K และเพิ่งกลับไปเข้าฉายที่นิวยอร์ก “รูเวน ลินนาร์ซ” แห่งเว็บไซต์เอเชียนมูฟวีพัลส์ ได้สนทนากับอิวาอิ

โดยมีประเด็นการถาม-ตอบบางข้อที่น่าสนใจ ดังนี้

: จนถึงปัจจุบัน “Love Letter” ได้มีชีวิตอยู่กับคนดูหลายกลุ่มมาเกิน 30 ปีแล้ว สำหรับคุณ หนังเรื่องนี้มีความหมายที่เปลี่ยนแปลงไปบ้างไหม หากเทียบกับตอนที่มันถูกสร้างและออกฉายเมื่อปี 1995?

ตอนผมลงมือทำหนังเรื่อง “Love Letter” ผมไม่ได้จินตนาการเอาไว้เลยว่า ในอีก 30 ปีข้างหน้า จะมีผู้คนที่ยังคงดูหนังเรื่องนี้

ขอกล่าวด้วยความสัตย์จริงว่า เมื่อย้อนกลับไปตอนนั้น ผมก็ไม่ได้ครุ่นคิดหรอกว่าอนาคตในอีก 30 ปีถัดไปจะเป็นอย่างไร

หนังส่วนใหญ่มักมีช่วงอายุที่สั้นมากๆ เพราะมีหนังเรื่องใหม่ๆ ถือกำเนิดขึ้นตลอดเวลา แล้วผลงานเรื่องเก่าๆ ก่อนหน้านั้น ก็จะค่อยๆ สูญสลายจางหายไป

ดังนั้น เมื่อได้พบว่า “Love Letter” ยังคงถูกรับชมโดยคนดูรุ่นใหม่ๆ ในปัจจุบัน ผมจึงมีความรู้สึกที่ค่อนข้างจะอัศจรรย์ใจ แล้วก็รู้สึกปลื้มปีติกับปรากฏการณ์ดังกล่าว

: นอกจากประเด็นเรื่องความทรงจำ “จดหมาย” เองก็นับเป็นตัวละครหลักใน “Love Letter” และอาจจะเป็นคู่สนทนากับความทรงจำเลยด้วยซ้ำ อะไรที่ดึงดูดใจให้คุณนำเอากระบวนการเขียนจดหมายมาเล่าเรื่องในแบบฉบับของภาพยนตร์ โดยเฉพาะถ้าคิดจากประสบการณ์ยุคปัจจุบัน ที่การเขียนจดหมายด้วยลายมือแทบจะถูกแทนที่ด้วยการใช้สมาร์ตโฟนและโซเชียลมีเดียไปอย่างสิ้นเชิงแล้ว?

สําหรับคนรุ่นผม การเขียนจดหมายยังคงเป็นรูปแบบการติดต่อสื่อสารที่ปกติสามัญมากๆ อยู่ ผมยังเคยเขียนจดหมายไปคุยกับเพื่อนๆ ในช่วงเวลาที่พวกเราเยาว์วัยกว่านี้

แต่สิ่งที่ทำให้ผมสะดุดใจ ก็คือแนวคิดที่ว่าจะเป็นอย่างไรหากผู้คนแปลกหน้า ซึ่งไม่เคยรู้จักกันมาก่อน ได้มีโอกาสติดต่อสื่อสารกันผ่านการเขียนจดหมาย ในช่วงเวลาที่ทำหนังเรื่องนี้ ไอเดียทำนองนี้นับเป็นอะไรที่ค่อนข้างจะมหัศจรรย์สำหรับผม

ความต้องการของผมในเวลานั้น ก็คือการเล่าเรื่องราวของคนสองคนที่ไม่เคยรู้จักกันโดยสิ้นเชิง ซึ่งค่อยๆ ก่อสานสายสัมพันธ์อย่างช้าๆ ผ่านการเขียน นี่เป็นรูปแบบการมีปฏิสัมพันธ์ที่หาได้ยากมากๆ ในยุคดังกล่าว

ประเด็นที่น่าสนใจก็คือเราไม่ต้องรอให้เวลาผ่านไป 30 ปี โลกจึงเปลี่ยนแปลงอย่างสิ้นเชิง แต่เพียงแค่ 10 ปี หลังจาก “Love Letter” ออกฉายครั้งแรก โซเชียลมีเดียและอินเตอร์เน็ตก็ทำให้การติดต่อสื่อสารกันระหว่างคนแปลกหน้ากลายเป็นเรื่องปกติทั่วไปในชีวิตประจำวัน

ดังนั้น ผมจึงรู้สึกว่ายุคกลางๆ 1990 อาจเป็นห้วงเวลาท้ายๆ ซึ่งคุณสามารถจะสร้างภาพยนตร์ที่มีจุดศูนย์กลางของเรื่องราวเป็นการเขียนจดหมายได้อย่างสมจริงเป็นธรรมชาติ

ส่วนข้อเท็จจริงที่ว่ายังคงมีคนดูรุ่นใหม่ๆ ที่เสาะแสวงหาหนังเรื่องนี้มาดูในปัจจุบัน ทั้งยังรู้สึกซาบซึ้งกับเรื่องราวในหนัง ก็ทำให้ผมมีความสุขมากๆ แม้จะปะปนกับความแปลกประหลาดใจนิดหน่อยก็ตาม

: ประเด็นที่น่าสนใจอีกอย่างก็คือคนรุ่นใหม่ในตอนนี้คล้ายกำลังจะกลับไปค้นหาคุณค่าความหมายของวัตถุสิ่งของอย่างจดหมายและแผ่นเสียงอีกครั้งหนึ่ง ทั้งที่สิ่งของพวกนี้เคยถูกมองว่าตกยุคหรือล้าสมัยไปแล้วเรียบร้อย

ใช่เลย ผมก็สนใจประเด็นนี้เหมือนกัน

ตอนผมเป็นเด็กๆ หลายคนยังคงเขียนไดอารี่กันอยู่ แต่สิ่งที่แต่ละคนเขียนในสมุดบันทึกจะถูกเก็บรักษาเอาไว้เป็นความลับส่วนตัว ซึ่งคุณจะไม่มีวันเปิดเผยให้คนอื่นได้อ่านหรือรับรู้

มาถึงตอนนี้ ผู้คนต่างกำลังเขียนบอกเล่าถึงวิถีชีวิตส่วนตัวของตนเองให้สาธารณชนได้รับทราบ แม้ว่าผู้เขียนกับสาธารณชนเหล่านั้นจะไม่รู้จักกันเลยก็ตาม ผมเชื่อมั่นว่านี่คือประสบการณ์ที่มนุษยชาติไม่เคยพบพานมาก่อน

สิ่งที่สะดุดใจผมไม่ได้อยู่ตรงที่มีผู้ประดิษฐ์คิดค้นโซเชียลมีเดียขึ้นมา แต่ผมกลับสนใจว่าสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นมานั้นสามารถเผยให้เห็นถึงธาตุแท้ของมนุษย์ได้

ในชีวิตประจำวันของคนอย่างเราๆ ไม่ค่อยมีใครที่จะกล้าเปิดปากพูดคุยกับผู้คนแปลกหน้าบนรถไฟหรือในลิฟต์หรอก หรือถ้าหากคุณบังเอิญไปได้ยินคนอื่นพูดคุยกัน คุณก็จะไม่กล้าเข้าไปขัดขวางจังหวะการสนทนาของพวกเขา เพื่อกล่าวเตือนว่าพวกเธอกำลังใช้คำผิดความหมายกันอยู่นะ

แต่ในโลกออนไลน์ ผู้คนกลับกล้าทำอะไรแบบนั้นกันอยู่เป็นประจำ พวกเขานำพาตนเองเข้าไปอยู่ในบทสนทนาจำนวนมากมายมหาศาล โดยไม่ต้องมีใครเชื้อเชิญ นี่เป็นปรากฏการณ์ที่น่าสะพรึงกลัวเอามากๆ แต่ก็เผยให้เห็นธาตุแท้เบื้องลึกของมนุษย์เช่นกัน

บางครั้ง ผมก็คิดว่าถ้าเราย้อนเวลากลับไปสอนให้มนุษย์เมื่อพันปีก่อนรู้จักใช้โซเชียลมีเดีย พวกเขาก็อาจจะใช้มันเหมือนอย่างที่พวกเราใช้กันในปัจจุบันนี่แหละ

นี่คือเรื่องที่แปลกประหลาดเอามากๆ แต่ก็เผยให้เห็นถึงธรรมชาติของมนุษย์อย่างถึงรากไปพร้อมๆ กัน

: บรรดาคนทำหนังและผู้ชมรุ่นหลังต่างดู “Love Letter” ด้วยความรู้สึกว่านี่คือหนึ่งในผลงานโดดเด่นที่ทำให้พวกเขามองเห็นภาพและเข้าใจอัตลักษณ์ของวงการภาพยนตร์ญี่ปุ่นช่วงทศวรรษ 1990 คุณเคยคิดถึงมรดกที่หนังของตัวเองได้ส่งมอบให้แก่คนรุ่นถัดไปบ้างหรือไม่?

ผมรู้สึกขอบคุณคนดูรุ่นหลังเหล่านั้น แม้จะต้องพูดอย่างสัตย์จริงว่า ตัวผมเองก็ยังไม่เข้าใจหรอกว่า ทำไมหนังเรื่องนี้จึงมีชีวิตยืนยาวมาได้ขนาดนี้

ในทรรศนะของผม การทำหนังนั้นค่อนข้างที่จะเป็นกระบวนการทำงานอันโดดเดี่ยวเสมอมา แม้กระทั่งเมื่อย้อนกลับไปตอนช่วงเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัย

แน่นอน ในกองถ่ายภาพยนตร์แต่ละเรื่อง จะมีทีมงานจำนวนมากรายล้อมคุณอยู่ แต่เมื่อเราเจาะลึกลงไปยังแก่นแกนของภาพยนตร์แต่ละเรื่อง ซึ่งอาจนิยามได้ว่าเป็นจิตวิญญาณหรือจุดศูนย์กลางทางอารมณ์ของหนังแล้ว เรากลับพบว่าแก่นแกนดังกล่าวมักเกี่ยวพันกับประสบการณ์ส่วนบุคคลอันลึกซึ้ง

ผมรู้สึกว่าการทำหนังนั้นมีความคล้ายคลึงกับการเขียนงานของบรรดานักปรัชญา ซึ่งต้องเผชิญหน้ากับแนวคิดของตนเองอย่างเดียวดายโดยลำพัง

ในกรณีของผม ผมรู้สึกสนุกกับความโดดเดี่ยวแบบนั้น ผมรู้สึกสนุกที่ได้ใช้เวลาไปกับการครุ่นคิดถึงเรื่องราว ภาพลักษณ์ และอารมณ์ความรู้สึกต่างๆ อย่างละเอียดลออ

ด้วยเหตุนี้ ปรากฏการณ์ที่ “Love Letter” ยังคงเป็นที่รักของเหล่าผู้ชมหลังเวลาผ่านไป 30 ปี จึงเป็นเรื่องที่ผมให้คำอธิบายไม่ได้อย่างแท้จริง

แต่สิ่งที่สำคัญกว่านั้น ก็คือภาพยนตร์เรื่องนี้ได้ช่วยเปิดหนทางให้ผมสามารถทำหนังเรื่องอื่นๆ ตามมาได้ในตลอดชีวิตของตนเอง ซึ่งมีคนทำหนังไม่มากนักที่จะได้รับโอกาสเช่นนี้

ผมจึงรู้สึกปลื้มปีติที่ตนเองสามารถฝ่าฟันอุปสรรคต่างๆ จนสร้างหนังเรื่อง “Love Letter” ได้สำเร็จลุล่วง เพราะความสำเร็จดังกล่าวได้ช่วยแผ้วถางที่ทางให้ผมมีวิชาชีพและมีชีวิตอย่างที่ผมเป็นอยู่ในปัจจุบัน

ข้อมูลจาก https://asianmoviepulse.com/2026/06/interview-with-shunji-iwai/