วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com
ว่าด้วยมิติหนึ่งซึ่งควรสนใจ ว่าด้วยความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา มองผ่านความเคลื่อนไหวธุรกิจไทยในบางกรณี
ธนาคารไทยถือเป็นธนาคารแห่งแรกๆ เปิดฉาก เปิดบริการในประเทศกัมพูชา ตั้งแต่ควันไฟสงครามยังไม่ทันจางเสียทีเดียว แสดงถึงความมั่นใจในความเป็นไปในภูมิภาคในฐานะประเทศเพื่อนบ้าน เชื่อว่าเป็นไปตามบทวิเคราะห์ด้วยความเข้าใจสถานการณ์อย่างลึกซึ้ง
นั่นคือ ธนาคารไทยพาณิชย์ ธนาคารเก่าแก่ของไทย ในเวลานั้น สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ถือหุ้นใหญ่ ธนาคารที่มีความพยายาม มีบทบาทในภูมิภาคอินโดจีนเป็นพิเศษในเวลานั้น เป็นธนาคารไทยแห่งเดียวก็ว่าได้ ดำเนินกิจการอย่างเอาการเอางาน ทั้งในประเทศลาว เวียดนาม และกัมพูชา
ธนาคารกัมพูชาพาณิชย์ มีสถานะเป็นธนาคารในเครือข่ายธนาคารไทยพาณิชย์ในต่างประเทศ ก่อตั้งขึ้นในปี 2534 โดยสาขาพนมเปญ ถือเป็นสำนักงานใหญ่ และมีสาขาในเมืองสำคัญอีก 3 แห่ง ที่ พระตะบอง (ติดชายแดนจังหวัดสะแก้วของไทย) เสียมเรียบ (เมืองท่องเที่ยว ที่ตั้งนครวัด นครธม) และสีหนุวิลล์ (เมืองเศรษฐกิจอันดับ 2 และเมืองท่าหลัก)
ถือเป็นหัวขบวนการลงทุนจากไทยสู่ประเทศกัมพูชา ในระลอกแรก ราว 3 ทศวรรษที่แล้ว เมื่อสงครามอินโดจีนเพิ่งสิ้นสุดลง
สอดคล้องแนวทางและนโยบายรัฐบาลไทยในเวลานั้น (ชาติชาย ชุณหะวัณ เป็นนายกรัฐมนตรี) ว่าด้วย “แปรสนามรบเป็นสนามการค้า” ว่าไปแล้ว ความเคลื่อนไหวของธนาคารไทยพาณิชย์ เป็นไปตามแบบแผนธุรกิจ ในฐานะผู้นำร่องขบวนการลงทุนธุรกิจไทย สร้างโอกาสใหม่ ในพื้นที่ใหม่ๆ
กระนั้นกว่าธนาคารไทยแห่งอื่นจะตามมา ก็อีกนานทีเดียว ล่วงมาถึงกระแสอีกระลอกหนึ่ง คาบเกี่ยวแผนการหลอมรวมระบบเศรษฐกิจในอาเชียน อย่างกรณี ธนาคารกรุงเทพ และธนาคารกสิกรไทย เพิ่งมาเปิดสาขาในกรุงพนมเปญ เมื่อไม่นานมานี้ (ปี 2557 และปี 2559 ตามลำดับ)
ตามมาอีกกว่าทศวรรษ กับโครงการที่มีความสำคัญ ได้รับความสนใจอย่างมากจากผู้นำกัมพูชาเอง ถือว่ามีความเกี่ยวเนื่องกับบทบาทธนาคารไทยพาณิชย์ด้วยก็ได้ นั่นคือการมีขึ้น-โรงงานซีเมนต์แห่งแรกในกัมพูชา
Kampot Cement เป็นโครงการร่วมทุนระหว่าง เครือซิเมนต์ไทย (เอสซีจี) กับ กิจการวิศวกรรมและก่อสร้างของกัมพูชา ตั้งโรงงานซีเมนต์ในกัมปอต เมืองเก่าไกลจากเมืองหลวงกรุงพนมเปญไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ราว 150 กิโลเมตร เป็นเมืองขนาดเล็กใกล้ทะเล ใกล้ทั้งชายแดนเวียดนามและอ่าวไทย
ที่สำคัญเป็นเส้นทางเชื่อมไม่ไกลไปยังเมืองท่า-สีหนุวิลล์ เป็นที่ตั้งสาขาธนาคารของกัมพูชาพาณิชย์ด้วย
ในวันพิธีเริ่มต้นการก่อสร้างโรงงานปูนซีเมนต์แห่งนี้ (26 มกราคม 2549) ฮุน เซน นายกรัฐมนตรีกัมพูชาขณะนั้น ได้เดินทางมาเป็นประธานในพิธี
ตามแผนการผลิตซีเมนต์ได้ปีละ 9 แสนตัน มุ่งจำหน่ายในประเทศเป็นสำคัญ เพื่อลดการนำเข้าปูนซีเมนต์ ซึ่งถือเป็นแนวคิดคลาสสิคเช่นเดียวกัน กรณีการก่อสร้างโรงงานซีเมนต์แห่งแรกในสยามเมื่อศตวรรษที่แล้ว
เป็นไปตามแผนด้วยดี 2 ปีต่อมา ในพิธีเปิด เดินเครื่องอย่างเป็นทางการ นายกรัฐมนตรีฮุน เซน ได้เดินทางมาเป็นประธานอีกครั้ง โดยได้กล่าวว่า กัมพูชายังต้องนำเข้าปูนซีเมนต์เพิ่มถึง 2-5 ล้านตันต่อปี เพื่อตอบสนองความต้องการที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว Kampot Cement จึงมีแผนเพิ่มกำลังการผลิตเป็นเท่าตัวในปีถัดๆ ไป
เครือซิเมนต์ไทย หรือเอสซีจี ธุรกิจศตวรรษของไทย มีรากฐานอันมั่นคง และมีรากเหง้าเช่นเดียวกับธนาคารไทยพาณิชย์ กรณี Kampot Cement ถือเป็นจังหวะก้าวสำคัญของเอสซีจี ในฐานะโครงการแรกการลงทุนผลิตซีเมนต์ในต่างประเทศ ในจังหวะและช่วงเดียวกับแผนการลงทุนครั้งใหญ่ในภูมิภาคเริ่มต้นขึ้น หลังผ่านวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ ด้วยการปรับโครงสร้างธุรกิจครั้งใหญ่
กรณี ปตท. บริษัทที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย เป็นกรณีหนึ่ง สำคัญไม่แพ้กัน ด้วยขาหนึ่งของ ปตท.-คือผู้นำธุรกิจค้าปลีกน้ำมัน มีพลังและบทบาทอย่างสำคัญ เมื่อแปลงร่างจากรัฐวิสาหกิจมาเป็นบริษัท และเข้าตลาดหุ้นไทย (ปี 2544) ขณะได้สร้างสรรค์โมเดลสถานีบริการน้ำมันแบบใหม่ โดยมีร้านกาแฟอยู่ด้วย เป็นปรากฏการณ์อันน่าทึ่ง จาก Café Amazon เปิดตัวขึ้นครั้งแรก (2553)
ผ่านมาทศวรรษกว่าๆ ปัจจุบัน Café Amazon มีสาขารวมกันเกือบ 5,000 แห่ง ทั้งนี้ จำนวนหนึ่งเป็นสาขาในต่างประเทศ มีถึง 11 ประเทศ ที่น่าสนใจเป็นพิเศษ ในบรรดาสาขาต่างประเทศ ประเทศกัมพูชา มี Café Amazon มากเป็นอันดับ 1 ถึงกว่า 250 สาขา
“…Café Amazon เปิดครั้งแรกเมื่อปี 2556 เริ่มจากร้านในสถานีบริการน้ำมัน ต่อมาในปี 2558 ได้เปิดร้าน Stand Alone ในย่านบึงเกงกอง ที่เป็นย่านธุรกิจหลักเปรียบเหมือนแถบสุขุมวิท ทองหล่อ ก็ได้รับการตอบรับที่ดีจากชาวกัมพูชาที่มาใช้บริการ ในช่วงเปิดร้านใหม่ๆ ขายดีถึง 1,000 แก้วต่อวัน จนกล่าวได้ว่า Café Amazon ที่ขายดีที่สุดในโลกอยู่ที่กัมพูชา ถัดมาในปี 2559 เริ่มขายแฟรนไชส์ให้นักลงทุนกัมพูชา ซึ่งการขยายแฟรนไชส์จะเน้นในเรื่องโลเกชั่นเป็นหลัก เป็นย่านที่มีผู้คนสัญจรไปมา เช่น ออฟฟิศ โรงเรียน มหาวิทยาลัย มีกลุ่มลูกค้ารองรับอย่างชัดเจน…”
บางตอนจากบทความชิ้นหนึ่งของธนาคารไทยพาณิชย์ (“ถอดรหัสความสำเร็จ Café Amazon กาแฟแบรนด์ไทยในกัมพูชา” 2564)
อีกกรณีสำคัญ ที่ไม่กล่าวถึงคงไม่ได้ ด้วยมีความเป็นไปอย่างกระชั้น อย่างตื่นเต้น
เรื่องราวเกี่ยวกับ 7-eleven เครือข่ายร้านสะดวกซื้อ ที่เพิ่งเข้าไปวางรากฐานธุรกิจ เปิดสาขาครั้งแรกที่ประเทศกัมพูชา เพียง 4 ปีมานี้เอง
เรื่องราว 7-Eleven เกี่ยวข้องโดยตรงกับเครือข่ายธุรกิจไทยอีกแห่งหนึ่ง-เครือเจริญโภคภัณฑ์ หรือ ซีพี จากกิจการที่มาจากการซื้อแฟรนไชส์จากสหรัฐอเมริกา (ปี 2531) สู่เครือข่ายร้านสะดวกซื้อในไทย ที่เติบโตอย่างมหัศจรรย์ แม้อยู่ในช่วงวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ ยิ่งเมื่อเข้าตลาดหุ้นไทย นาม-บริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) หรือ CPALL (ปี 2546) การเติบโตยิ่งเป็นไปอย่างก้าวกระโดด กลายเป็นผู้นำธุรกิจร้านสะดวกซื้อแทบจะเบ็ดเสร็จ
จึงกลายมาเป็นธุรกิจหลัก หนึ่งในสามของซีพี มีความคเลื่อนไหวคึกคักอย่างมากในช่วงทศวรรษมานี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเปลี่ยนผ่านผู้นำ จาก ธนินท์ เจียรวนนท์ มาเป็นบุตรชายทั้งสอง
ในปี 2556 “ซีพี ออลล์ ผู้บริหารเซเว่น-อีเลฟเว่น ประกาศความพร้อมเตรียมรับมือการเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community) หรือเออีซี ซึ่งจะเกิดขึ้นในปี 2558” จากแผนการหนึ่งในการซื้อกิจการ MAKRO ในปีนั้น ดูไปแล้วไม่ค่อยเป็นไปตามแผนนัก จึงมาสู่อีกแผนการหนึ่ง คือ ความพยายามขยายสาขา 7-Eleven ในประเทศเพื่อนบ้าน ด้วยการเจรจาสัญญาแฟรนไชส์ฉบับใหม่
ในปี 2563 เมื่อ “มีสัญญาแฟรนไชส์หลัก (Master Franchise Agreement) ในการลงทุนจัดตั้งและดําเนินการร้าน 7-Eleven ในประเทศกัมพูชาและลาว” แทบจะทันที ได้เปิดสาขาแรกในกัมพูชา (2564) แม้จะอยู่ในสถานาการณ์ไม่เอื้ออำนวยนักก็ตาม เมื่อทั้งโลกเผชิญกับ COVID-19
ตามรายงานล่าสุด (1Q25CPALL : Bussiness and Performance Briefing, May 14, 2025) นำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับสาขา 7-Eleven ทั้งหมดในประเทศไทยใช้เวลากว่า 3 ทศวรรษ มีแล้ว 15,430 สาขา ขณะในประเทศเพื่อนบ้านเพิ่งมีขึ้นไม่นาน-สปป.ลาว มีแล้ว 15 แห่ง
ที่ตื่นเต้นในกัมพูชา มีแล้วถึง 116 แห่งแล้ว ทั้งนี้ ตามแผนสิ้นปี 2568 จะเพิ่มเป็น 120 แห่ง นับว่าเป็นแผนการขยายสาขาอย่างเอาการเอางานทีเดียว
