หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
ซุ้มบังไพร เป็นเครื่องมือสำคัญอย่างหนึ่งของงานถ่ายภาพสัตว์ป่า เป็นที่ซึ่งผมใช้เวลาอยู่ในนั้นมาก
มันเป็นเครื่องมืออันทำให้ผมได้รับบทเรียนต่างๆ ที่เหล่า “ครู” ผลัดเปลี่ยนเวียนกันเข้ามาสอน
และเป็นสิ่งที่ทำให้ผมพูดเสมอว่า การอยู่ในซุ้มบังไพร คล้ายกับการอยู่ในโลก แคบๆ โลกแคบๆ อันทำให้รู้ว่า โลกข้างนอกกว้างใหญ่เพียงใด
กระนั้นก็เถอะ ซุ้มบังไพร ไม่ว่าจะพัฒนาและออกแบบมาดีเช่นไร แต่มันก็เป็นแค่เครื่องมือชนิดหนึ่ง ไม่ใช่ของศักดิ์สิทธิ์ ที่เอามาตั้ง แล้วจะทำงานได้ การจะได้งาน หรือเพื่อให้ได้ภาพสัตว์ป่าไม่ว่าเพื่อจุดประสงค์อะไรก็ตามนั้นอยู่ที่คนที่ใช้มัน
กฎ หลักของการอยู่ในซุ้มบังไพรอย่างหนึ่งคือ ต้องนิ่ง และเงียบ
เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ไม่ยากว่า เมื่อเราเงียบ จะมีเสียงต่างๆ มากมายให้ได้ยิน เวลาในซุ้มบังไพรทำให้ชินติดเป็นนิสัย คือไม่ว่าจะอยู่ที่ใด ขณะเดิน อยู่ในแคมป์ นอนบนเปล
เพราะเงียบ จึงได้ยิน
อยู่ในป่า หากอยู่นิ่งๆ เพียงลำพังเราจะรู้สึกได้ชัดเจนถึงความกว้างใหญ่ของป่า กว้างเสียจนต้องยอมรับว่า ตัวเราเองเหมือนจะไม่ต่างจากฝุ่นที่ล่องลอยในสายลมสักเท่าไร
การได้เรียนรู้ และเวลานานที่ใช้ชีวิตในป่า ทำให้ผมยอมรับอย่างไร้ข้อแม้ว่า เมื่อเทียบกับสัตว์ป่า ผมไม่มีอะไร “เหนือ” กว่าพวกมันเลย
ไม่ว่าจะเป็น จมูกรับกลิ่น การได้ยินของหู ความอดทน การปรับตัวไปตามความเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล สิ่งเหล่านี้ สัตว์ป่าเหนือกว่าทั้งนั้น
วันเวลาผ่านไปเร็ว ถึงวันที่ความสามารถของดวงตาในการมองลดลง
สำหรับผม พูดได้ว่า ป่านั้นกว้างเกินกว่าที่ผมจะใช้คำว่า “รู้จัก” อย่างลึกซึ้ง ป่าพร้อมจะสอนบทเรียนความรู้ใหม่ๆ ให้เสมอ
แต่ “วัย” ทำให้เห็นสิ่งต่างๆ ชัดเจนขึ้น
เดินช้าลง ไต่ขึ้นทางชันอย่างช้าๆ จากที่ใช้เปลนอนอย่างเดียว ผมต้องเปลี่ยนเป็นนอนในเต็นท์บ้าง เพราะนอนบนเปลสักสิบวันอาการปวดหลังเริ่มปรากฏ ข้อเสียของการนอนเต็นท์คือมองรอบๆ ไม่เห็น จำเป็นต้องใช้การ ฟัง
คืนหนึ่งผมตื่นเพราะมีเสียงดังรอบๆ เต็นท์ แวบแรกผมได้ยินคล้ายเสียงคนมาเดินอยู่รอบๆ ออกมาฉายไฟดูก็ไม่เห็นอะไร ใช้เวลาอยู่นานจึงรู้ว่าเป็นเสียงน้ำหยดจากปลายฟลายชีตลงกระทบใบไม้บนพื้น
อีกคืนหนึ่งเป็นเสียงพ่นลมหายใจแรงๆ หากนอนฟังไม่ต่างจากเสียงคนถอนหายใจ ผมออกมาดู ส่องไฟรอบๆ ใต้โคนไผ่เห็นชะมดแผงหางปล้องตัวโต แต่ไม่ใช่ชะมดที่ทำเสียง เป็นตัวอ้นที่อยู่ในโพรงกำลังพ่นลมขู่ชะมด
ได้ยินเพียงเสียง แล้วใช้ จินตนาการ เหล่านี้มาเล่าให้คนฟัง
ภาพความเป็นจริงของป่าจึงผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง
ไม่เฉพาะในตอนกลางคืน กลางวันหรือในตอนโพล้เพล้ ขณะอยู่ในซุ้มบังไพร ผมได้ยินเสียงที่ “นึกว่า” เป็นเสียงอะไรๆ สารพัด
เสียงเก้งร้อง เหมือนเสียงหมาเห่า บางทีมันร้องอย่างตกใจ ฟังไปฟังมาคล้ายเสียงคนร้องตะโกนเรียกหากัน
นกเขาเปล้าเกาะเป็นกลุ่มบนต้นไม้เพื่อเตรียมโผลงมากินน้ำในโป่ง ฟังสำเนียงไม่ต่างจากคนคุยกันพึมพำ
เสียงนกมูม ก็เหมือนกับเสียงคนหัวเราะเสียงต่ำๆ
ส่วนนกแก๊ก เวลาร้องเช้าๆ เย็นๆ เหมือนคนมาหัวเราะเสียงกวนๆ ใกล้ๆ
บางวันตอนบ่าย ผมได้ยินเสียงแหลมๆ แปลกๆ ไม่เคยได้ยิน ใกล้เข้ามาจึงเห็นว่า เป็นเสียงฝูงนกใหญ่ขนเรียบไม่ต่ำกว่า 15 ตัวว่ายน้ำเรียงแถวตามกัน
นาก จมูกรับกลิ่นดีมาก พวกมันสัมผัสได้ว่า ผมอยู่ในซุ้มบังไพรริมตลิ่ง ทุกตัวยืดตัวชะโงกหน้ามอง
ถ้ามีเสียง “จิ๊ก” จากนกหกเล็กปากแดง พวกนกต่างๆ ในโป่งจะบินพรึ่บขึ้นทันที รวมทั้งเก้ง ก็จะเงยหน้าเชิดจมูกสูดกลิ่น นกยูงวิ่งเหยาะๆ เข้าชายป่า
สักพัก เหยี่ยวรุ้ง ต้นเหตุอันทำให้นกหกเล็กปากแดงร้องเตือนจะมาถึง มันทำได้เพียงเกาะอยู่ที่กิ่งไม้แห้งอย่างเหงาๆ
เวลาในซุ้มบังไพร ช่วยให้รู้จัก และเข้าใจเสียงต่างๆ มากขึ้น แต่อีกนั่นแหละ
หากพูดตามตรง เสียงต่างๆ ที่ได้ยินในตอนกลางวัน กับกลางคืนให้ความรู้สึกที่แตกต่างไม่น้อย
กลางวัน ได้ยินเสียงช้างร้อง ในใจจะตื่นเต้น เฝ้ารอให้พวกมันออกมาเล่นน้ำในลำห้วย
อยู่ในแคมป์กลางดึก เสียงช้างร้อง ต้องภาวนาว่า อย่ายกขบวนเดินผ่านมาทางนี้ การตั้งแคมป์ให้ห่างจากด่านหลัก และด่านที่สัตว์ใช้ลงสู่ลำห้วยจำเป็น
การฝึกฝนในซุ้มบังไพร และช่วงเวลาในแคมป์ ช่วยให้เข้าใจว่า เสียงที่ได้ยินจะแตกต่างออกไปตามความรู้สึกของเราในช่วงเวลานั้นๆ สงสัย หรือหวาดกลัว
เมื่อรู้จัก ป่า มากขึ้น ป่าจะบอกให้รู้ว่า ถึงที่สุดแล้วสำหรับชีวิตเล็กๆ ของมนุษย์คนหนึ่ง
ไม่ใช่ เสียง หรอกที่เรากลัว แต่เป็นเพราะความไม่รู้
ป่า ทำให้พบกับความจริงว่า เพราะป่า “มีชีวิต จึงมีเสียง”
