“ประวัติสังเขปอุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติในเอเชีย” (1) : เกษียร เตชะพีระ
scam = แผนฉลาดแกมโกงเพื่อทำเงิน (แปลจาก Oxford Advanced Learner’s Dictionary 9th edition)
ภาพรวมของอุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติที่ตั้งฐานใหญ่อยู่ในเอเชียอาคเนย์ตามรายงานปีก่อนของ GASA: Global Anti-Scam Alliance ซึ่งเพิ่งอัพเดตล่าสุดเมื่อเดือนตุลาคมศกนี้ (https://www.gasa.org/post/2024-asia-scam-report-688-billion-lost#:~:text=Individual%20survey%20responses%20were%20extrapolated,reported%20in%20GASA’s%202023%20data ) พอสรุปสังเขปได้ว่า (อนึ่งตัวเลขจาก ต่างแหล่งย่อมหลากหลายแตกต่างกันไปเนื่องจากขอบเขตและนิยามการรายงานศึกษาวิจัยต่างกัน รวมทั้งลักษณะ ใต้ดินของอุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติ ทำให้ยากแก่การสืบค้นข้อมูลสถิติที่เปิดเผยแน่ชัด):
- อุตสาหกรรมสแกมในเอเชียอาคเนย์ฉ้อโกงเงินจากผู้คนทั่วโลกไปได้สูงถึงปีละ 3 ล้านล้านUS$ (อ้างคำแถลง Interpol, มี.ค. 2024 https://edition.cnn.com/2024/03/28/asia/southeast-asia-interpol-scam-human-trafficking-crime-intl-hnk; เทียบมูลค่า GDP ประเทศไทยปี 2024 = 526.41 พันล้านUS$ ดู https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=TH&utm_source=chatgpt.com)
- อุตสาหกรรมสแกมในเอเชียอาคเนย์ทำรายได้ตกปีละ 43.8 พันล้านUS$ (อ้างอิงรายงาน CSIS: Center for Strategic and International Studies, 2024 https://www.csis.org/analysis/cyber-scamming-goes-global-unveiling-southeast-asias-high-tech-fraud-factories)
- ความเสียหายทั่วโลกที่เกิดจากอุตสาหกรรมสแกม = 1.026 ล้านล้านUS$ ในปี 2023 (GASA)
- ความเสียหายทั่วทวีปเอเชียที่เกิดจากอุตสาหกรรมสแกม = 688.42 พันล้านUS$ ในรอบปีที่สิ้นสุดเดือน ตุลาคม 2024 (GASA)
- ความเสียหายทางการเงินของเหยื่อเฉพาะในเอเชียตะวันออกและเอเชียอาคเนย์เนื่องจากอุตสาหกรรม สแกมอยู่ระหว่าง 18 พันล้าน-37 พันล้านUS$ ในปี 2023 ปีเดียว (UNDOC: UN Office on Drugs and Crime, October 2024 https://www.unodc.org/roseap/en/2024/10/cyberfraud-industry-expands-southeast-asia/story.html)
สำหรับข้อมูลเกี่ยวกับเหยื่อของอุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติในเอเชียอาคเนย์ ทั้งประเภทที่ถูกหลอกลวงเสีย เงินทองไป และประเภทที่ถูกล่อลวงมาค้ามนุษย์แล้วบังคับใช้แรงงานเยี่ยงทาสในหมู่ตึกสแกม (scam compounds) ปรากฏว่า:
เหยื่อประเภทถูกหลอกเสียเงิน
- ในเอเชียอาคเนย์ 22% ของผู้ใหญ่แจ้งว่าเสียเงินให้สแกมไปในปี 2024 (GASA รายงานปี 2025)
- ในขอบเขตทั่่วโลก 23% ของผู้ใหญ่รายงานว่าได้เสียเงินให้สแกมไป (GASA, 2025)
เหยื่อประเภทถูกล่อลวงมาค้ามนุษย์และบังคับใช้แรงงานเยี่ยงทาส
- ในเมียนมา อย่างน้อย 120,000 คน (GASA, 2025)
- ในกัมพูชา ประมาณ 100,000 คน (GASA, 2025)
อุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติที่ใหญ่เป็นเท่าตัวของเศรษฐกิจไทยหรือกว่านั้น มีกำลังคนเกี่ยวข้องหลายแสน อีกทั้งส่งผลกระทบผู้คนร่วมเสี้ยวโลกนี้ ไม่ง่ายแก่การทำความเข้าใจและคิดรวบยอดเพื่อหาทางจัดการควบคุมปราบ ปราม ในการนี้ เรื่องสำคัญอาจไม่ใช่ข้อมูลตัวเลขโดด ๆ ไม่ว่ามากมายมหาศาลแค่ไหน แต่คือบริบทที่ใหญ่กว่าของมัน ซึ่งเป็นโครงสร้างโอกาส (opportunity structures) ด้านต่าง ๆ ให้มันกำเนิดและแพร่ขยายออกไปอย่างอยู่ยงคง กระพันตายยากตายเย็น
(แผนที่แสดงการแพร่กระจายของอุตสาหกรรมสแกมข้ามชาติในเอเชียตะวันออก—>เอเชียอาคเนย์)
ผมขอเริ่มด้วยประวัติของมันโดยสังเขป: อาจกล่าวได้ว่าอุตสาหกรรมสแกมเริ่มที่ไต้หวันในทศวรรษที่ 1990 แล้วแพร่ไปที่ —> อำเภออันซี มณฑลฝูเจี้ยนของจีนแผ่นดินใหญ่ต้นทศวรรษที่ 2000 —> จากนั้นก็แผ่กระจาย ลงเอเชียอาคเนย์ต้นทศวรรษที่ 2010 โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศกัมพูชา ฟิลิปปินส์ เมียนมาและลาว โดยเป้า สแกมหลักยังคงเป็นตลาดจีนแผ่นดินใหญ่นั่นเอง (ดูแผนที่ด้านบนประกอบ)
มันเริ่มที่ไต้หวัน
ในทศวรรษที่ 1990 แก๊งอาชญากรหัวเซ็งลี้ไต้หวันเริ่มทดลองใช้อินเทอร์เน็ตมาก่อการสแกมออนไลน์ขนาน ใหญ่ งานศึกษาวิจัยโดยนักวิชาการไต้หวันบ่งชี้ไปที่ปี 1996 (หนึ่งปีก่อนวิกฤตเศรษฐกิจการเงินต้มยำกุ้งไทย พ.ศ. 2540) ว่าเป็นหลักหมายสำคัญของการนี้ (https://ndltd.ncl.edu.tw/cgi-bin/gs32/gsweb.cgi?randomimg=eh4yx._1762045358&validpath=%2Ftmp%2F%5Enclcdr__doschk%2Feh4yx._1762045358__ODYyMDQ4&validinput=862048&check=%E7%A2%BA%E5%AE%9A)
ก่อนหน้านั้น สแกมเมอร์ส่วนใหญ่เป็นแก๊งเล็กแก๊งน้อยหรือแม้แต่คนเดียวโดด ๆ ที่ต้องพบเจอเหยื่อผู้ตกเป็น เป้าสแกมต่อหน้าเพื่อหลอกลวง ทว่าในปี 1996 นั้นเอง ทางการไต้หวันก็อำนวยความสะดวกให้ประชาชนได้เบอร์ โทรศัพท์และเปิดบัญชีธนาคารง่ายขึ้น ส่งผลให้กรณีสแกมเทเลคอมเริ่มปรากฏ
การหลอกลวงแบบนี้มีลักษณะไฮเทคตรงที่ผู้ร้ายใช้ข้ออ้างต่าง ๆ นานา เอกสารปลอมมากมาย รายละเอียด บัญชีส่วนบุคคลและเบอร์โทรศัพท์ มาล่อเหยื่อให้โอนเงินเข้าบัญชีม้าที่สแกมเมอร์เปิดรอไว้
กรณีที่โด่งดังอื้อฉาวมากในไต้หวันปลายทศวรรษที่ 1990 ได้แก่การที่แก๊งอาชญากรท้องถิ่นออกหวยขูดยอด นิยมมาให้ชาวบ้านซื้อ แล้วชักจูงให้ชาวบ้านหลงเชื่อว่าตัวถูกหวยได้รางวัล แต่ต้องจ่าย “ภาษี” ตามยอดเงินรางวัลให้ ทางการก่อนจึงจะไปรับเงินรางวัลได้ พอชาวบ้านโอนเงิน “ภาษี” เข้าบัญชีม้าของแก๊งปั๊บ ก็เสร็จมันปุ๊บเลย (https://www.caixinglobal.com/2022-09-12/cover-story-chinas-war-on-rampant-telecom-scams-101938771.html)
ต่อมาเมื่อทางการไต้หวันระดมปราบสแกมเมอร์หนักหน่วงเข้มขึ้นขึ้นทุกทีนับแต่ต้นทศวรรษที่ 2000 เป็นต้น มา พวกสแกมเมอร์ไต้หวันก็หันไปเพ่งเล็งล่าเหยื่อและขยายกิจการในจีนแผ่นดินใหญ่แทน
(อ่านต่อคลิก)
