หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
ในป่าด้านตะวันตก กลางดึก สายฝนปรอยๆ ทีมนักวิจัยกางผ้ายางผืนใหญ่ เพื่อกันฝนให้เสือโคร่งสองตัว ตัวแม่นอนเหยียดยาว ส่วนลูกตัวผู้ อายุราวสามเดือนนั่งอยู่ข้างๆ ร่างแม่ที่นอนนิ่ง
ผมยังจำภาพนั้นได้ชัด แม้เวลาจะผ่านมานานทำให้รายละเอียดบางอย่างเลือนราง แต่ความรู้สึกกลับยังคมชัดเหมือนเดิม
ลูกเสือโคร่งตัวเล็ก นั่งอยู่ข้างร่างแม่ที่นอนนิ่งมันเอาหัวดุนเบาๆ ใช้เท้าเขี่ย ใช้จมูกดม พยายามปลุกแม่ให้ลืมตา
แม่เสือไม่ได้ตาย เพียงหลับลึกจากฤทธิ์ยาสลบ ลูกเสือไม่รู้หรอก มันรู้แค่ทำไมแม่ไม่ลุกขึ้น
สำหรับลูกเสือ แม่คือโลกทั้งหมดของมัน โลกที่ให้ความอบอุ่น โลกที่ให้กลิ่นคุ้นเคยโลกที่บอกว่าที่ตรงนี้ปลอดภัย เมื่อโลกไม่ขยับ ไม่ตอบสนอง ลูกเสือจึงพยายามปลุก
โลกของมันไม่ใช่ด้วยเหตุผลแต่ด้วยความรัก
นาทีนั้น ผมรู้สึกได้ว่าสำหรับชีวิตบางชีวิต โลกไม่ได้กว้างใหญ่ ไม่ได้ซับซ้อน โลกอาจมีเพียง “ใครคนหนึ่ง” หรือ “บางสิ่ง” ที่ยึดหัวใจไว้
อีกครั้งหนึ่ง ที่ป่าบูโด โพรงแคบๆ ของต้นตะเคียนที่ปากโพรงเปิดแล้ว ลูกนกชนหิน โผล่หน้าออกมา ขยับทำท่าจะออกจากโพรง มองไปรอบๆ สักพักก็ถอยกลับเข้าไป
แม่และพ่อนกมาเกาะกิ่งไม้ใกล้ๆ ส่งเสียงเรียก ถึงเวลาที่ลูกนกต้องออกจากโพรงแล้ว
มันโตพอจะบิน ปีกแข็งแรงพอจะออกไปเพื่อเรียนรู้วิถีในการดำเนินชีวิต แต่มันไม่ยอมโผบินออกมา
ผมเฝ้าดูอยู่ในซุ้มบังไพรที่สร้างบนต้นไม้ สูงจากพื้นราว 25 เมตร ความสูงอยู่ในระดับเดียวกับโพรงต้นตะเคียนที่นกชนหินคู่หนึ่งใช้เลี้ยงดูลูก
อาแซ หรือที่ผมเรียกเขาว่า บาบอ กับเพื่อนๆ ช่วยกันทำซุ้มบังไพรนี้ มันเป็นบังไพรที่ดี มิดชิด แข็งแรง อาแซเป็นช่างไม้ผู้มีทักษะสูง แต่ก็เถอะ ตอนลมพัดแรง ต้นไม้โยก ผมก็รู้สึกคล้ายอยู่บนเครื่องเล่นในสวนสนุก
อาแซเป็นผู้เฝ้าดูนกรังนี้ เขารู้เวลาดีว่า ได้เวลาที่ลูกต้องออกจากโพรงแล้ว
วันแรก ลูกนกโผล่หัวออกมา ทำท่าเหมือนพร้อมจะโผออกจากโพรง แต่ถอยกลับเข้าไป มันทำเช่นนี้ทั้งวัน
เช่นเดียวกับในวันรุ่งขึ้นจนถึงวันที่สาม ลูกนกก็ยังไม่ยอมออกมา
ผมเฝ้าดู รอที่จะกดชัตเตอร์ ตอนลูกนกโผบินครั้งแรก อาการผลุบเข้า – ออก หันมองรอบๆ ของลูกนก ทำให้ผมเริ่มเข้าใจ
ภายนอกโพรงคือแสงจ้า คือความกว้างใหญ่ ภายในโพรงนั้นมืด คับแคบ แต่มันคือความคุ้นเคย
ในความรู้สึกของลูกนก โลกของมันยังไม่พร้อมจะขยายออกไป ไม่ใช่ไม่กล้า แต่เพราะโลกแคบๆ ยังให้ความหมายอยู่ เราอาจเรียกสิ่งนั้นว่า “ความกลัว” แต่สำหรับลูกนก มันอาจเป็นเพียงการรู้จักตัวเองดีพอว่าจะออกไปเมื่อไร
ผมเฝ้าดูอย่างเงียบๆ ต้นไม้ โอนเอนตามแรงลม ไม่เร่ง ไม่แทรกแซง เพราะธรรมชาติไม่เคยรีบ ลูกนกไม่รีบ
มีแต่ผมที่ใจร้อนแทนมัน
สองเหตุการณ์นี้ผมนึกถึงบ่อยๆ มันไม่ใช่เรื่องของลูกสัตว์เท่านั้น แต่มันให้บทเรียน โลกของแต่ละชีวิตไม่เท่ากัน และไม่ได้เริ่มต้นจากจุดเดียวกัน บางคนมีโลกกว้างตั้งแต่แรก บางคนมีแค่โลกเล็กๆ แต่ทุกโลกล้วนมีความหมายกับเจ้าของมัน
ผมโตมาพร้อมคำสอนว่า “โลกภายนอก” สำคัญ ต้องออกไปเจอโลกจริง “อย่าอยู่ในกรอบ”
แต่ธรรมชาติไม่เคยบอกแบบนั้น ธรรมชาติบอกเพียงว่าทุกชีวิตจะออกไปเมื่อถึงเวลา และจะขยายโลกของตัวเองเมื่อพร้อมทั้งใจและกาย
ลูกเสือในวัยสามเดือนไม่อาจอยู่ได้หากไม่มีแม่คอยปกป้องดูแล
ลูกนกไม่อาจบินได้หากยังไม่พร้อม
คนก็ไม่ต่างกัน เราทุกคนต่างมี “โลกข้างใน” ที่อาจเป็นครอบครัว เป็นความทรงจำ เป็นความเชื่อหรือบาดแผลบางอย่าง และเราก็ถูกผลักให้ออกไปเผชิญ “โลกข้างนอก” ที่กว้างกว่า โลกที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว และไม่รอใคร พร้อมจะทิ้งผู้ปรับตัวไม่ทันไว้ข้างหลัง
ปัญหาไม่ใช่การมีโลกข้างใน แต่คือการไม่เคยเข้าใจมัน
บางทีเราอาจเร่งออกจากโพรงโดยลืมถามตัวเราเองว่า เราได้เรียนรู้โลกแคบๆ ของเราดีหรือยัง
ลูกเสือพยายามปลุกแม่ เหมือนหลายครั้งที่เราปลุกใครบางคนให้ลุกขึ้นเดินต่อโดยไม่รู้ว่าโลกของเขากำลังหลับอยู่ ไม่ใช่ตาย
สิ่งที่ผมได้รับจากการใช้กล้องและเลนส์เป็นเครื่องมือคือ บทเรียนในป่าซึ่งสอนผมว่า การเติบโตไม่ใช่การทิ้งโลกเก่าแต่คือการพกมันไปด้วย
วันหนึ่งเมื่ออายุครบสองปี ไม่ว่าจะเต็มใจหรือไม่ แต่ลูกเสือจะต้องออกเดินไปจากอกแม่
มันจะออกไปพร้อมกับกลิ่นแม่ที่ฝังอยู่ในความทรงจำ พร้อมกับความอบอุ่นที่มันจะเอามาใช้ตอนหนาวเหน็บอยู่ลำพัง
เช่นเดียวกับลูกนกชนหิน ไม่ว่าจะอยากหรือไม่ มันต้องโผบินออกจากโพรง บินออกมาพร้อมภาพความมืดที่เคยปกป้องมัน
โลกข้างในไม่ใช่สิ่งที่ต้องหนี แต่เป็นสิ่งที่ต้องรู้จักเพราะคนที่ไม่เข้าใจ
โลกของตัวเองจะหลงทางในโลกที่กว้างกว่าเสมอ
เมื่อผมคิดถึงภาพลูกเสือที่พยายามปลุกแม่และลูกนกชนหินที่โผล่ออกมาอยู่หน้าปากโพรง ผมไม่ได้เห็นความอ่อนแอ
ผมเห็นความเข้าใจต่อโลกของตัวเอง
และนั่นอาจเป็นบทเรียนที่ยากที่สุด เราพยายามวิ่งไปพร้อมกับโลกใหม่ ทิ้งโลกใบเก่าไว้ข้างหลัง
เราถูกบังคับให้วิ่งเร็วแต่ไม่มีใครบอกให้รู้ว่า เรากำลังจากอะไรมา
และเราพร้อมจริงๆ แล้วหรือยัง ที่จะออกไปเผชิญกับโลกที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วใบนี้…
