หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
เช้ามืด เสียงนกยูงร้องก้องกังวาน บนกิ่งใหญ่ของต้นตะเคียน ที่อยู่ไม่ไกลลำห้วย
นกยูงตัวผู้ หางยาวสลวย ก้มใช้ปากจัดแต่งขน สักพักก็ร่อนจากกิ่งไม้ที่เกาะนอนมาตลอดคืน มายืนบนหาดทรายที่ขยายกว้างในช่วงฤดูแล้ง
พื้นที่ริมลำห้วยเล็กๆ แห่งนี้เป็นที่ซึ่งมันจับจองไว้ เพื่อทำภารกิจสำคัญ มันยืดตัวตรง หันมองด้านซ้ายและขวา ก่อนคลี่หางแผ่เป็นวงกลม เริ่มต้นรำแพน
มันจะทำเช่นนี้ไปตลอดทั้งวัน รำแพน สลับกับการ หยุดนั่ง ลุกขึ้น เดินไปมา
บางครั้งมีตัวเมียหลายตัวทำท่าสนใจเข้ามาใกล้
มันหมุนตัวเป็นวงกลม สั่นหางแสดงให้ตัวเมียเห็นว่ามันสวยงามแข็งแรงเพียงใด
ในโป่ง กวางตัวเมียหลายตัวก้มกินน้ำ สักพักก็เงยหน้ามองรอบๆ ที่คอเป็นแผลมีเลือดไหลซิบๆ
ตัวผู้ตัวโต เขาใหญ่วนเวียนอยู่ใกล้ตัวเมียตัวหนึ่ง ซึ่งอยู่ในช่วงเวลาพร้อมรับการผสม
มีตัวผู้อีกตัว ขนาดตัวเล็กกว่า เขาก็มีขนาดย่อม กลิ่นพร้อมรับการผสมของตัวเมีย เย้ายวนเกินห้ามใจ มันรู้ดีว่านี่ย่อมเป็นสิ่งที่ตัวผู้ตัวโตที่อาวุโสกว่าไม่ยอม
การประลองกำลังจึงเกิดขึ้น หลังเดินวนดูเชิงกันสักพัก ทั้งสองพุ่งเข้าหากัน ประสานเขา
ดูเหมือนตัวอาวุโสจะเชี่ยวชาญกว่า เจ้าตัวหนุ่มผละออกมา และพุ่งเข้าหาอีก
เหตุการณ์นี้ดำเนินไปตลอดบ่าย จนกระทั่งฟ้าเริ่มมืด การประลองจึงยุติ
ผู้อาวุโสยังยึดชัยชนะไว้ได้
เจ้าตัวหนุ่มต้องหลบไปสะสมประสบการณ์และพละกำลังใหม่
ทั้งกวาง, นกยูง รวมทั้งชีวิตต่างๆ ในป่า เมื่อถึงฤดูกาลแห่งความรัก พวกตัวผู้รู้ดีว่า ถึงเวลาซึ่งต้องทำตัวให้หล่อ แข็งแรง สีสันสดใส เพื่อทำภารกิจสำคัญ “ภารกิจ” ที่มีตัวเมียอยู่เบื้องหลัง
ในป่า ตัวเมียจะเป็นผู้เลือก การเลือกของตัวเมียไม่ได้เป็นเรื่องของความชอบ มันคือส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต
จากในซุ้มบังไพร ผมนั่งเฝ้ามองความเป็นไป สิ่งที่เห็นเสมอคือ ช่วงที่พวกมันเฝ้ามองกันและกัน ตัวผู้เดินวนอย่างระมัดระวัง แสดงท่วงท่า อวดพละกำลัง แสดงความมั่นใจผ่านแววตา รวมทั้งรอยแผลที่สะสมมา
ส่วนตัวเมียเฝ้ามองอยู่ห่างๆ สิ่งที่จะเกิดขึ้นนั้นอยู่ที่การตัดสินใจของเธอ
การเลือกของตัวเมีย เป็นการคัดกรองที่ละเอียดอ่อนเพื่ออนาคตของลูก
เพราะภาระที่ลูกต้องแบกรับหลังจากนั้นหนักหนา
ลูกที่เกิดมาจะอยู่รอดหรือไม่ ขึ้นกับความแข็งแรงของสายเลือด
การเลือกจึงเป็นการมองไกลกว่าปัจจุบัน
ในฤดูแห่งความรัก ตัวผู้ไม่รื่นรมย์นักหรอก มันต้องอวด ต้องส่งเสียง บางครั้งต้องสู้ หลายครั้งบาดเจ็บจนแทบยืนไม่ไหว เพียงเพื่อจะได้สิทธิ์ถูกเลือก
ความสวยงามแข็งแรงต้องถูกพิสูจน์ให้เห็น
ผมมีโอกาสร่วมอยู่ในเหตุการณ์ต่อสู้ หรืออวดความสวยงามแข็งแรงของตัวผู้บ่อยๆ
การเผชิญหน้าของสัตว์สองตัวที่ดูเผินๆ คล้ายการต่อสู้ แต่ลึกลงไปมันคือการสื่อสารโดยไม่ใช้คำพูด
การต่อสู้ การขู่ ไม่ใช่ต้องการฆ่ากันเสมอไป
แค่เพื่อแสดงให้ตัวเมียเห็นว่า ใครพร้อมกว่ากัน
เฝ้ามองดูจากในซุ้มบังไพรผมเห็น วิถีของสัตว์ก็คล้ายจะไม่แตกต่าง
เราก็ใช้ชีวิตอยู่กับการเลือกไม่ต่างกัน เพียงแต่การเลือกของเราดูจะซับซ้อนกว่า
เราเลือกเส้นทาง เลือกคน เลือกงาน เลือกความฝัน หรือแม้แต่เลือกที่จะถอยห่างจากบางสิ่งเพื่อรักษาบางอย่างไว้
การเลือกของคนอาจไม่ได้ชัดเจนเหมือนในป่า เพราะเราไม่มีฤดูผสมพันธุ์ที่แน่นอน ไม่มีสัญชาตญาณที่ชี้นำโดยตรง เราต้องอาศัยประสบการณ์ ความหวัง และบางครั้งก็อาศัยความกลัว
บทเรียนในป่าสอนว่า ไม่มีการเลือกใดไร้ราคาที่ต้องจ่าย
ตัวผู้ที่ชนะการต่อสู้ได้รับเลือก ได้รับสิทธิ์ในการผสมพันธุ์ แต่สิทธิ์นั้นต้องแลกด้วยความอ่อนล้าและบาดแผล
ตัวที่แพ้ต้องเดินจากไป อาจดูเหมือนความล้มเหลว แต่สำหรับวิถีในป่า นั่นคือวิธีที่สมดุลยังดำรงอยู่
ในวิถีของคนก็คล้ายกัน การเลือกหนึ่งครั้ง เปิดประตูบางบานและปิดอีกหลายบานพร้อมกัน
ผมมักย้อนคิดถึงทางเลือกที่มีโอกาสและไม่ได้เลือก และจินตนาการว่ามันอาจดีกว่า แต่ชีวิตในป่าก็ให้บทเรียน ตัวผู้ซึ่งไม่ถูกเลือก มันต้องเดินต่อ หลังความพ่ายแพ้พวกมัน ไม่ลังเลที่จะเดินจากไป
แน่นอนว่า เราเลือกผิดได้
ความต่างระหว่างผมกับสัตว์ป่าอาจอยู่ตรงที่ผมมีความทรงจำคอยตอกย้ำ ความรู้สึกผิด หรือความเสียดายฝังอยู่ในใจ
และผมก็เชื่อว่า ในเรื่องนี้สัตว์ป่าทำได้ดีกว่า
ลูกสัตว์เติบโตผ่านการเรียนรู้จากแม่ มันเรียนรู้ทิศทางลม เรียนรู้กลิ่นของอันตราย เรียนรู้ว่าควรเดินตรงไหน และไม่ควรเข้าใกล้ที่ใด
ความผิดพลาดไม่ใช่จุดจบ แต่เป็นบทเรียนที่ต้องยอมรับ
เราอาจเลือกคนผิด งานผิด หรือเส้นทางที่ไม่ได้พาไปถึงสิ่งที่หวัง
แต่ท้ายที่สุด สิ่งสำคัญไม่ใช่การย้อนกลับไปแก้ไขทุกอย่างให้สมบูรณ์แบบ สิ่งสำคัญคือยอมรับในสิ่งที่เราเลือก
แล้วเดินต่อด้วยความเข้าใจ
ในครั้งที่ยังไม่มีจีพีเอส และเดินไปจุดหมายที่ยังไม่เคยไป เมื่อพบเจอทางแยก ทางหนึ่งลงหุบ อีกทางขึ้นสันดอย ผมเลือกเดินไปตามทางที่ขึ้นสูง อย่างที่เพื่อนๆ ชาวดอยสอนไว้
ทางแยกในป่า ไม่มีป้ายบอก ไม่มีใครรับประกันว่าทางไหนปลอดภัยกว่า
บางทางดูสวยแต่เต็มไปด้วยหนาม บางทางดูยาก กลับพาไปสู่แหล่งน้ำ
สิ่งที่เราทำได้มีเพียงใช้ประสบการณ์เท่าที่มี แล้วก้าวไป
และบางครั้งการเลือกที่ดีที่สุด อาจไม่ใช่ทางที่ง่ายที่สุด
และหากเลือกเส้นทางลัดจะพบว่า แม้ระยะทางจะสั้นลง แต่ทางจะรกทึบสูงชันกว่าเสมอ
อยู่ในป่านาน ผมเริ่มเข้าใจว่าความแข็งแรงไม่ได้หมายถึงการชนะทุกครั้ง แต่คือความสามารถในการอยู่หลังจากการแพ้หรือไม่ถูกเลือกนั้นแล้วต่างหาก สัตว์หลายตัวไม่ได้แข็งแรงที่สุด แต่ปรับตัวได้ จึงอยู่ได้นานกว่า ว่าตามจริงชีวิตไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ว่าเราเลือกถูกเสมอแต่พิสูจน์ว่าเราสามารถเติบโตจากการเลือกนั้นได้
วิถีในป่าสอนผมว่า หลังการเลือกของตัวเมีย ตัวผู้บางตัวอยู่รอด บางตัวหายไป แต่ทุกอย่างยังเดินต่อ
เราเลือก เราผิดพลาด เรียนรู้ แล้วค่อยๆ เข้าใจตัวเองมากขึ้น
สำหรับผม การอยู่ในป่านานๆ ทำให้เชื่อว่า การเลือกไม่ใช่เรื่องของความกล้าเพียงอย่างเดียว แต่คือการยอมรับผลที่จะตามมา
เหมือนสัตว์ป่าที่ก้าวออกจากอกแม่ จากพื้นที่แคบๆ ไปยังป่ากว้างเพื่อแสวงหาพื้นที่ของตัวเอง มันไม่รู้ว่าจะพบอะไรข้างหน้า และไม่ว่าจะต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลง หรือเส้นทางกันดารเช่นไร
ชีวิตอาจเป็นเพียงแค่การเดินต่อไปบนเส้นทางที่เรา “เลือก” แล้ว.…
