ดาบฟ้าฟื้น-พระแสงขรรค์ชัยศรี ลาวปนเขมร กรุงศรีอยุธยา | สุจิตต์ วงษ์เทศ

ลาวปนเขมร อยู่ในความทรงจำของเจ้านาย, ขุนนาง, ข้าราชการในราชสำนักกรุงศรีอยุธยา พบสอดแทรกในวรรณกรรมหลายเรื่อง ต้องค่อยๆ สอบค้นมาเทียบเคียงกัน

ขุนแผน ตำนานวีรบุรุษ

ตํานานวีรบุรุษเรื่องขุนแผน บางทีจะมีขึ้นที่รัฐสุพรรณภูมิ เพราะเรื่องราวทั้งหมดเกิดขึ้นที่เมืองสุพรรณบุรี (ศูนย์กลางของรัฐสุพรรณภูมิ) แต่ถูกปรับเปลี่ยนไปใช้ฉากอยุธยาในสมัยหลัง
ครั้นหลัง พ.ศ.1900 พระเจ้าแผ่นดินรัฐสุพรรณภูมิ ยกทัพไปยึดครองแล้วเสวยราชย์กรุงศรีอยุธยา

บรรดาชาวสยามลุ่มน้ำโขงในสุพรรณภูมิ ก็ย้ายไปตั้งหลักแหล่งเป็นประชากรหลักของพระนครศรีอยุธยา ตำนานวีรบุรุษหรือนิทานศักดิ์สิทธิ์เรื่องขุนแผนก็ติดไปแพร่หลายในอยุธยา (แล้วจะมีวิวัฒนาการเป็นเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนต่อไปในยุครัตนโกสินทร์)

ขุนช้างขุนแผนที่รู้จักแพร่หลายทุกวันนี้ ถูกแต่งเติมเสริมต่อตามความต้องการของยุคสมัยมานานมาก นับหลายร้อยปี โครงเรื่องเก่าสุดน่าจะเป็นตำนานวีรบุรุษหรือนิทานศักดิ์สิทธิ์ มีตัวละครเอกคือขุนแผน กับดาบฟ้าฟื้นรบชนะข้าศึกเท่านั้น

ในคำให้การชาวกรุงเก่ามีรายละเอียดปรุงแต่งแล้ว คงได้จากนิทานขุนช้างขุนแผนที่ช่างขับเล่นตีกรับขับแคนแพร่หลายก่อนกรุงแตก

ขุนแผน กลายคำจากแถน

แผน ในชื่อขุนแผน กลายจากคำว่า แถน หมายถึง ผีฟ้า เป็นผีบรรพชนของคนในวัฒนธรรมลาวลุ่มน้ำโขง (ภาษาปากเรียก ผีฟ้าพญาแถน) ผู้บันดาลให้มีทุกสิ่งทุกอย่าง

คำว่าขุนแผน มีใช้ในโองการแช่งน้ำ (วรรณกรรมยุคต้นอยุธยา) หมายถึงพระพรหม ผู้สร้างโลกขึ้นใหม่หลังไฟบรรลัยกัลป์ล้างโลก

การตั้งชื่อตัวละครเอกว่าขุนแผน ไม่น่าเป็นเรื่องบังเอิญ แต่เจตนาให้เป็นตำนานศักดิ์สิทธิ์

ลาวปนเขมร
ในดาบฟ้าฟื้นกับพระแสงขรรค์ชัยศรี

ลาวปนเขมร เห็นได้จากความทรงจำเรื่องดาบฟ้าฟื้นกับพระแสงขรรค์ชัยศรี

คำให้การชาวกรุงเก่า เล่าว่าขุนแผนมีดาบวิเศษเรียกดาบฟ้าฟื้น เมื่อชราลงจึงนำดาบฟ้าฟื้นถวายพระพันวษา พระองค์ทรงรับไว้แล้วทรงประสิทธิ์ประสาทนามว่าพระแสงปราบศัตรู โปรดให้มหาดเล็กเชิญตามเสด็จซ้ายขวาคู่กับพระแสงขรรค์ชัยศรีครั้งพระยาแกรก

พระแสงขรรค์ชัยศรี เป็นสัญลักษณ์ของอำนาจทางการเมืองในวัฒนธรรมเขมร มีในตำนาน (เช่น ในจารึกวัดศรีชุม สมัยสุโขทัย) ว่าผีฟ้ากรุงยโศธรปุระ (เมืองพระนครหลวง-นครธม) พระราชทานพระแสงขรรค์ชัยศรีให้พ่อขุนผาเมือง แล้วเชื่อกันว่าสืบทอดต่อมาถึงพระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา (มีเค้าในตำนานพระเจ้าอู่ทอง ซึ่งเป็นเรื่องราวของกลุ่มรัฐสุโขทัยกับรัฐสุพรรณภูมิ)

พระแสงปราบศัตรู คือดาบฟ้าฟื้นของขุนแผน ย่อมเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจทางการเองในวัฒนธรรมลาวของคนส่วนมากในกรุงเก่าซึ่งยกย่องดาบฟ้าฟื้นเสมอพระแสงขรรค์ชัยศรีของเขมร

เรื่องดาบฟ้าฟื้นคู่กับพระแสงขรรค์ชัยศรี มีในความทรงจำของเจ้านายและขุนนางอยุธยากลุ่มหนึ่งที่ถูกกวาดต้อนไปหงสาวดีเมื่อกรุงแตก พ.ศ.2310 จะเชื่อถือว่าจริงทั้งหมดไม่ได้ แต่เชื่อได้ว่ามีคนกรุงเก่าบางกลุ่มที่ใกล้ชิดราชสำนักคิดอย่างนั้น

ดาบฟ้าฟื้น ได้ชื่อจากบรรพชนลาว

ฟ้าฟื้น ในชื่อดาบฟ้าฟื้นของขุนแผน มีร่องรอยให้น่าเชื่อว่ามาจากชื่อปู่ฟ้าฟื้นในตำนานผีบรรพชนของกษัติรย์ หรือเจ้านายเมืองน่าน ซึ่งมีลำดับรายชื่ออยู่ในจารึกพบที่เมืองสุโขทัย

ดาบฟ้าฟื้น หมายถึง ดาบ (อาวุธ) วิเศษที่ผีฟ้าพญาแถนสร้างคืนกลับขึ้นใหม่ในสถานการณ์ศักดิ์สิทธิ์

ฟ้าฟื้น หมายถึง เทวดาสร้างคืนกลับขึ้นใหม่ (ฟ้า หมายถึง เทวดา, แถน, ฟื้น แปลว่า คืนกลับ, พลิกกลับขึ้นมา, สร้างใหม่)

ปู่เมืองน่าน หลานเมืองสุโขทัย จารึกที่มีชื่อปู่ฟ้าฟื้น เป็นจารึกหลักที่ 45 เรียกกันด้วยภาษาปากว่าจารึกปู่สบถหลาน หรือปู่หลานสบถกัน พบที่วิหารสูง วัดมหาธาตุ กลางเมืองสุโขทัย (ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 3 สำนักนายกรัฐมนตรี พิมพ์เผยแพร่เมื่อ พ.ศ.2508 หน้า 61)

เนื้อหาสาระสำคัญของจารึกปู่สบถหลานเกี่ยวกับคำสัตย์สาบานที่ทำขึ้นเมื่อ พ.ศ.1935 ว่าจะไม่รบพุ่งรุกรานกันระหว่างเครือญาติ 2 ราชวงศ์ คือ ราชวงศ์เมืองน่านผู้เป็นปู่ กับราชวงศ์เมืองสุโขทัย ผู้เป็นหลาน

(สรุปจากหนังสือรวมบทความวิชาการชื่อ ประวัติศาสตร์เบ็ดเตล็ด ของ ศ.ดร.ประเสริฐ ณ นคร สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ.2549)

น่าน-หลวงพระบาง เมืองน่านกับหลวงพระบาง เป็นเมืองเครือญาติใกล้ชิดสนิทสนมมาแต่ยุคแรกๆ ราวหลัง พ.ศ.1700

ตำนานลาวเล่าว่าเจ้าฟ้างุ่มหนีความขัดแย้งทางการเมืองในหลวงพระบาง ไปตายอยู่เมืองน่าน
เมืองน่านอยู่ฝั่งขวาแม่น้ำโขงในไทย ส่วนเมืองหลวงพระบางอยู่ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงในลาว (แล้วเชื่อมโยงเป็นเครือญาติไปถึงเมืองแถนในเวียดนาม)