วิรัตน์ แสงทองคำ | https://viratts.com
เรื่องราวผู้ก่อตั้งธุรกิจคนหนึ่ง จากธุรกิจซึ่งท้าทายในยุคหนึ่ง กลายเป็นกระแสในอีกยุค
นายแพทย์ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ (2476-2569) ผู้จากไป ได้สร้างตำนานหน้าหนึ่งในสังคมธุรกิจไทย ในฐานะผู้บุกเบิกธุรกิจใช้ทักษะขั้นสูง อ้างอิงบริการพื้นฐานอันปกติอยู่ภายใต้อำนาจรัฐ กับสามารถใช้ประโยชน์อย่างมีประสิทธิภาพจากระบบการศึกษาของรัฐในการผลิตบุคลากรกลุ่มมีความสามารถพิเศษและมีจำนวนจำกัด
เริ่มจากกิจการสายการบิน ปัจจุบัน-Bangkok Airways (ภายใต้ บริษัท การบินกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ BA) มีตำนานอันวกวน ตั้งแต่ยุคสงครามเวียดนาม อันเป็นบริบทแห่งกระแสคลื่น โอกาสเปิดครั้งใหญ่ให้สังคมธุรกิจไทยขยายตัว พร้อมๆ กับโฉมหน้าใหม่ ผู้นำธุรกิจไทยมาเป็นขบวน
“…สายการบินบางกอกแอร์เวย์ส ก่อตั้งโดยนายแพทย์ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ ตั้งแต่ปี 2511 เริ่มจากการจัดตั้งเป็นแผนกการบินของบริษัท กรุงเทพสหกล จำกัด ซึ่งมีนายแพทย์ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ เป็นเจ้าของ หลังจากนั้น ในปี 2527 จึงได้ก่อตั้ง บริษัท สหกลแอร์ จำกัด ขึ้น เพื่อรับโอนกิจการต่างๆ ซึ่งรวมถึงแผนกการบินจากบริษัท กรุงเทพสหกล จำกัด และในภายหลัง ได้เปลี่ยนชื่อเป็น บริษัท การบินกรุงเทพ จำกัด” ข้อมูลอย่างกระชับของ BA เอง
ในนั้นมีเรื่องราวหลากหลายแง่มุมเชื่อมโยงกับยุคสงครามเวียดนามอย่างแท้จริง ขณะนั้นสหรัฐอเมริกากำลังตั้งฐานทัพในไทย โดยมีการลงทุนก่อสร้างมากมาย บริษัทในกลุ่มกรุงเทพสหกลของ นพ.ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ เป็นหนึ่งในรายใหญ่ได้คว้างาน โดยเฉพาะโครงการที่สร้างชื่อ และเชื่อกันว่าทำกำไรอย่างมหาศาล คือการสร้างสนามบินอู่ตะเภาที่สัตหีบ
จากความสัมพันธ์จากกองทัพสหรัฐ ขยายสู่ธุรกิจอเมริกัน ด้วยเขามองเห็นโอกาสทางธุรกิจกว้างขึ้น โดยได้ตั้งแผนกขนส่งทางอากาศขึ้นมาอีกแผนกหนึ่งในบริษัทกรุงเทพสหกล (ปี 2509) รวมทั้งจัดตั้งบริษัทให้บริการต่างๆ กับบริษัทขุดเจาะน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ
สอดคล้องกับยุคบริษัทอเมริกันเข้ามีบทบาท-หนึ่งในนั้นคือ Union oil of California (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น UNOCAL จนถึงปี 2548 ได้ควบรวมกิจการมาอยู่ใน Chevron เครือข่ายธุรกิจพลังงานยักษ์ใหญ่อีกแห่งของสหรัฐ) เริ่มเข้ามาดำเนินธุรกิจในไทยตั้งแต่ปี 2505 ในฐานะบริษัทพลังงานรายแรกที่ได้รับสัมปทานสำรวจปิโตรเลียมจากรัฐบาลไทย จากสัมปทานสำรวจในบริเวณที่ราบสูงโคราช (2505) ซึ่งไม่ประสบความสำเร็จ สู่สัมปทานสำรวจปิโตรเลียมในอ่าวไทย (2511)
5 ปีต่อจากนั้นมา (2516) ประสบความสำเร็จครั้งใหญ่ในการค้นพบก๊าซธรรมชาติเป็นครั้งแรกในอ่าวไทย จนกล่าวขานเป็นยุค “โชติช่วงชัชวาล” อีกหลายปีทีเดียว (2524) กว่าจะเริ่มการผลิตก๊าซธรรมชาติเชิงพาณิชย์เป็นครั้งแรก
ธุรกิจการบินของ นพ.ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ แต่เดิมเป็นการให้บริการบินเช่าเหมาเท่านั้น ลูกค้าส่วนใหญ่คือบริษัทสำรวจและขุดเจาะน้ำมันทั้งในอ่าวไทยและบนบก
จนกระทั่งเมื่อประมาณกลางปี 2528 คณะรัฐมนตรีมีมติให้บริษัทเอกชนเข้าดำเนินธุรกิจการบินประเภทเครื่องบินโดยสารแบบประจำ กระทรวงคมนาคมสมัยสมัคร สุนทรเวช เป็นรัฐมนตรี ได้เดินแผนการเปิดให้บริษัทเอกชนที่บริการด้านเครื่องบินเช่าเหมา เสนอหลักการประกอบธุรกิจการบินโดยสาร
สหกลแอร์ก็เป็น 1 ใน 4 รายนั้น
“บริษัทฯ ได้เริ่มให้บริการเที่ยวบินแบบประจำอย่างเป็นทางการภายใต้ ชื่อปัจจุบันคือ “สายการบินบางกอกแอร์เวย์ส” นับตั้งแต่ปี 2529 เป็นต้นมา โดยวันที่ 20 มกราคม 2529 ได้ให้บริการเที่ยวบินแรก (เที่ยวบินปฐมฤกษ์)…” ข้อมูลอีกตอนของ BA ว่าไว้ในประวัติช่วงสำคัญ
จากนั้นมีความเป็นไปอย่างช้าๆ ในช่วง 4 ทศวรรษที่ผ่านมา ด้วยไทม์ไลน์สำคัญๆ ที่ BA บันทึกไว้เอง
ปี 2532 สร้างสนามบินแห่งแรกที่เกาะสมุย ขณะนั้นเป็นช่วงเริ่มต้นการพัฒนาเกาะสมุยให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวนานาชาติ โดยได้รับอนุญาตให้ทำการบินในเส้นทางการบินกรุงเทพฯ-เกาะสมุย
ต่อมาพักใหญ่ ปี 2541 ในช่วงคาบเกี่ยววิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ เริ่มดำเนินการในสนามบินแห่งที่สอง คือสนามบินสุโขทัย
แล้วผ่านมาอีกช่วงนานทีเดียว (ปี 2557) บริษัท การบินกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ BA ได้เข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
ข้างในไทม์ไลน์นั้น ว่ากันว่า เต็มไปด้วยปัญหา โดยเฉพาะทางการเงิน ถือเป็นกิจการซึ่งผู้ก่อตั้งและผู้บริหาร มุ่งมั่นเป็นพิเศษในฐานะกิจการซึ่งมีที่มาจากรากเหง้า ต้องจัดการอย่างเข้มข้น เพื่อความอยู่รอด ในหลายช่วงเวลา
ด้วยเผชิญปัญหาหลายกรณี แม้กระทั่งช่วงเวลาไม่นานมานี้ ยังสะท้อนให้เห็นภาวะอ่อนไหวต่อสถานการณ์ และความผันแปรต่างๆ (ผ่านข้อมูลจำเพาะทางการเงิน)
ท่ามกลางปัญหาของ BA ทว่ามีกิจการหนึ่งซึ่งก่อตั้งมาช่วงเดียวกัน แต่แรกไม่ได้ให้ความสำคัญเท่า กลับมีบทบาทอย่างสำคัญ มีส่วนอย่างสร้างอาณาจักรธุรกิจ นพ.ปราเสริฐ ปราสาททองโอสถ ให้โดดเด่น ยิ่งใหญ่ โดยเฉพาะในกว่าทศวรรษที่ผ่านมา
นั่นคือ โรงพยาบาลกรุงเทพ ถือกำเนิดในฐานะโรงพยาบาลเอกชนเมื่อครึ่งศตวรรษที่แล้ว (ก่อตั้งบริษัท 2512 เปิดบริการ 2515) ถือเป็นส่วนหนึ่งของภาพธุรกิจโรงพยาบาลเอกชนที่ค่อยๆ เติบโตขึ้นในสังคมไทย
อย่างไรก็ตาม โมเดลความสำเร็จของธุรกิจโรงพยาบาลเอกชน ว่าไปแล้ว โรงพยาบาลกรุงเทพไม่ใช่ต้นแบบ หากเป็นโรงพยาบาลคู่แข่ง ซึ่งเกิดขึ้นที่หลัง ได้พัฒนาไปอย่างน่าสนใจ
โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ ธุรกิจของตระกูลโสภณพนิช ผู้ถือหุ้นใหญ่ธนาคารกรุงเทพ ก่อตั้งขึ้นปี 2518 โดยมีบุตรชายของชิน โสภณพนิช คนหนึ่งดูแล-ชัย โสภณพนิช ในฐานะได้รับแบ่งมรดกดูแลธุรกิจประกันชีวิตของตระกูล อาจเป็นไปได้ว่ามองเห็นความสัมพันธ์อันมีความเชื่อมโยงกัน
บทเรียนจากโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์มีมิติสำคัญ
หนึ่ง-การเข้าตลาดหุ้น เพื่อสามารถระดมทุนเพื่อตอบสนองการเติบโตได้ เข้าตลาดหุ้นในปี 2532 หลังจากนั้นอีก 2 ปี (2534) โรงพยาบาลกรุงเทพ จึงดำเนินตาม (ในนาม-บริษัท กรุงเทพดุสิตเวชการ จำกัด (มหาชน) หรือ BDMS)
สอง-การสร้างตลาดใหม่ สร้างฐานลูกค้าต่างประเทศ โดยเฉพาะในประเทศเพื่อนบ้าน และตะวันออกกลาง ทุกวันนี้โดยเทียบเคียง โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ คงความแข็งแกร่งในตลาดต่างประเทศมากกว่าโรงพยาบาลกรุงเทพ
การขยับตัวครั้งใหญ่ของโรงพยาบาลกรุงเทพ ในช่วงกว่าทศวรรษที่ผ่านมานั้นตื่นเต้นและเร้าใจ อย่างที่ไม่เคยมีธุรกิจโรงพยาบาลใดในประเทศไทยทำมาก่อน
