ประวัติศาสตร์ธุรกิจถอดรหัสจีโนม (15)

Biology Beyond Nature | ภาคภูมิ ทรัพย์สุนทร

ช่วงปี 2009 – 2010 ยังมีผู้เล่นใหม่อีกรายอย่าง Complete Genomics (CGI) เข้ามาเปิดให้บริการ “รับจ้างถอดรหัสจีโนม” ด้วยเทคโนโลยี nanoball sequencing ที่เราอ่านไปเมื่อตอนก่อน ดันราคาถอดรหัสจีโนมมนุษย์ลงมาที่ราว $5,000 – $10,000

ฝั่ง Illumina ก็กลับมาทวงตำแหน่งแชมป์คืนด้วยการเปิดตัวเครื่อง HiSeq 2000 ที่สามารถถอดรหัสจีโนมมนุษย์ในราคาต่ำกว่า $10,000 เช่นกัน และมีกำลังการอ่านถึง 25 Gb ต่อวัน

แม้จะต้องรับศึกรอบด้านแต่รายได้ Illumina ก็โตขึ้นมาเรื่อยๆ แทบทุกไตรมาส ครองตำแหน่งเจ้าตลาดจีโนมยุคใหม่อย่างต่อเนื่อง

พอเข้าปี 2014 Illumina ก็สร้างประวัติศาสตร์อีกครั้งด้วยการเปิดตัว “HiSeq x Ten” ระบบถอดรหัสพันธุกรรมที่ทรงพลังที่สุดที่โลกเคยเห็นมา และเข้าเส้นชัยที่ขีดราคา $1000 ต่อจีโนมได้เป็นครั้งแรก

HiSeq x Ten ประกอบด้วยเครื่อง HiSeq x สิบเครื่องขายพ่วงเป็นชุดพร้อมกัน แต่ละเครื่องอ่านจีโนมได้ 600 Gb ต่อวัน ทั้งระบบรวมกันถ้าทำงานเต็มเวลาจะถอดรหัสจีโนมมนุษย์ได้ปีละหลายหมื่นจีโนม

ปัญหาสำคัญคือ ราคาของเครื่องตั้งไว้สูงลิบที่เครื่องละล้านดอลลาร์ ขายเป็นชุดสิบเครื่องไม่ต่ำกว่า 10 ล้านดอลลาร์ ยังไม่รวมค่าบำรุงรักษา และค่าน้ำยาเคมีที่ต้องใช้ในการเดินเครื่องแต่ละรอบ

นั่นแปลว่าลูกค้าที่จะใช้ให้คุ้มและได้ต้นทุน “$1,000 ต่อจีโนม” ก็คงมีแต่ศูนย์จีโนมใหญ่ทุนหนาไม่กี่เจ้าที่สามรถเดินเครื่องเต็มกำลังตลอดเวลา

เดิมที Illumina ตั้งเป้าปี 2014 ที่เปิดตัวไว้แค่ห้าออร์เดอร์ แต่มาเดือนแรกก็ได้มาแล้วสี่ออร์เดอร์จากลูกค้าสามรายสามประเทศทั้ง Broad Institute (สหรัฐ), Gavan Institute (ออสเตรเลีย) และ Macrogen (เกาหลีใต้, สองออร์เดอร์)

ไม่กี่เดือนถัดมาก็มีออร์เดอร์เข้ามาอีกจากศูนย์จีโนมชั้นนำของวงการอย่าง ศูนย์ Human Longevity ของ Craig Venter (เจ้าพ่อจีโนมภาคเอกชนตั้งแต่ยุคแรก), WuXi PharmaTech (บริษัทวิจัยและพัฒนายาจากจีน) และ Wellcome Trust Sanger (หนึ่งในศูนย์จีโนมที่เก่าแก่และใหญ่ที่สุดของโลกจากฝั่งอังกฤษ)

โดย Illumina ได้เซ็นสัญญาเป็นผู้ร่วมลงทุนหลักของ “England 100K Genome Project”

เมกะโปรเจ็กต์สุดทะเยอทะยานของรัฐบาลอังกฤษที่จะถอดรหัสจีโนมประชาชนให้ได้หนึ่งแสนคนภายในปี 2017

ทั้งปี 2014 Illumina ขายเจ้า HiSeq X Ten ไปได้ 18 ออร์เดอร์ รวม 201 เครื่อง ประมาณกันว่า ถ้าลูกค้าเดินเครื่องทั้งหมดนี้เต็มเวลาหนึ่งปีจะถอดรหัสจีโนมมนุษย์ได้รวมกว่า 400,000 จีโนม มากกว่าจำนวนจีโนมมนุษย์ที่นักวิจัยทั้งโลกถอดรหัสได้ตลอดห้าปีก่อนหน้านั้นรวมกัน

และอย่าลืมว่าเครื่องพวกนี้ไม่ได้ซื้อแล้วจบกันไป ยังมีรายได้จากน้ำยาเคมีที่ Illumina ยังขายต่อให้ลูกค้าได้อีกยาวๆ ตัวเลขรายได้อยู่ที่ประมาณ $650,000 – $750,000 ต่อเครื่องต่อปี

ฟากคู่ค้าที่กลายเป็นคู่แข่งอย่าง BGI ที่แย่งซื้อ CGI ไปได้สำเร็จพยายามเข็น Revolocity ระบบถอดรหัสจีโนมสเกลยักษ์ออกมาชนกับ HiSeq x Ten แต่ผ่านไปได้เพียงไม่กี่เดือนก็ต้องประกาศม้วนเสื่อถอยทัพ ประกาศลดขนาด CGI ยกเลิกโปรเจ็กต์ Revolocity หันไปโฟกัสกับเครื่องถอดรหัสพันธุกรรมขนาดเล็กอย่าง BGISEQ-500 แทน

นอกจากอาวุธหนักอย่าง HiSeq x Ten แล้ว Illumina ก็ยังมีเครื่องถอดรหัสพันธุกรรมรุ่นเล็กตระกูล MiSeq เอาไว้กินส่วนแบ่งตลาดพวกกลุ่มวิจัยขนาดกลางถึงเล็กหรือแล็บตรวจวินิจฉัยตามคลินิก คู่แข่งอย่าง Ion Torrent ของ Thermo Fisher เจาะตลาดเข้ามาได้ประมาณ 20% ยังถือความได้เปรียบด้านความไวและราคาต่อรอบการเดินเครื่อง แต่ Illumina ก็ยังรักษาสถานะจ่าฝูงได้เหนียวแน่น

Illumina ยังได้ริเริ่มตั้งหน่วยบ่มเพาะธุรกิจ (startup incubator) อัดฉีดเงินลงทุน สนับสนุนเครื่องมือ ให้คำปรึกษากับสตาร์ตอัพหน้าใหม่ที่สนใจจะสร้างธุรกิจบนฐานเทคโนโลยีของ Illumina

กลางปี 2015 ราคาหุ้นของ Illumina พุ่งขึ้นไปทะลุ $200 ต่อหุ้นมากกว่าตอนที่ Roche จะเข้ามาทุ่มเงินเทกโอเวอร์บริษัทเมื่อสามปีก่อนกว่าสี่เท่า

วงการไบโอเทคใช้เวลาครบสิบปีพอดีจากปี 2004 ถึง 2014 ในการลดต้นทุนการถอดรหัสจีโนมลงหมื่นเท่าจากหลักสิบล้านดอลลาร์เหลือไม่ถึงหนึ่งพันดอลลาร์ ก้าวกระโดดที่เร็วที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์เทคโนโลยีของมวลมนุษย์ โครงการอย่าง “1000 Genome Project (ถอดรหัสจีโนมมนุษย์พันคน)” ช่วงปี 2008 – 2015 ที่เคยถูกคาดว่าต้องใช้งบสัก 500 ล้านดอลลาร์ เหลือราคาต้นทุนจริงเพียงราว 30- 40 ล้านดอลลาร์

กลยุทธ์ “เดินทางไปอัพเกรดพาหนะไป” ดูจะได้ผลอีกครั้ง

สงครามธุรกิจที่ดุเดือดช่วงทศวรรษนี้ผ่านไปด้วยชัยชนะของ Illumina ขึ้นแท่นเป็นเบอร์หนึ่งของอุตสาหกรรมถอดรหัสจีโนมยุคสอง (second generation sequencing) แทนที่ Applied Biosystems (ABI) ที่เคยเป็นเบอร์หนึ่งของอุตสาหกรรมถอดรหัสจีโนมยุคแรก (first generation sequencing) (และตอนนี้ถูกกินถูกรวมร่างไปหลายต่อจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของ Thermo Fisher)

นักวิเคราะห์มองว่า ความเข้มแข็งของ Illumina ตอนนั้นมีทั้งเงินทุน ทั้งเทคโนโลยี ทั้งระบบนิเวศของผลิตภัณฑ์และการให้บริการที่ครบถ้วนเชื่อมต่อกันสมบูรณ์ จนยากที่คู่แข่งหน้าไหนจะเข้ามาทาบรัศมีได้

แต่สัจธรรมโลกนี้คือไม่มีใครอยู่ค้ำฟ้าตลอดไป คลื่นลูกใหม่จะตามไล่กลบทับคลื่นลูกเก่าเสมอ

การถอดรหัสพันธุกรรมยุคที่สาม (third generation sequencing) กำลังมาพร้อมกับบริษัทหน้าใหม่อย่าง Pacific Bioscience และ Oxford Nanopore ขณะที่ตลาดถอดรหัสพันธุกรรมเดิมก็เปลี่ยนหน้าตาไปจากเพียงไม่กี่ปีก่อนจนแทบจำไม่ได้ การตรวจวินิจฉัยจีโนมเพื่องานทางคลินิกโดยเฉพาะโรคพันธุกรรมของทารกในครรภ์ และโรคมะเร็งกำลังจะกลายเป็นแหล่งขุมทรัพย์มหึมาดึงดูดให้บริษัทไบโอเทคทั้งหน้าเก่าหน้าใหม่เข้าประลองเทคโนโลยีและชั้นเชิงธุรกิจกันอีกครั้ง

ติดตามต่อตอนหน้าครับ