หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
ช่วงเวลานี้ของปี ในบริเวณพื้นที่ชุ่มน้ำ และบึงน้ำต่างๆ มีสมาชิกที่อาศัยอยู่ในนั้นเพิ่มขึ้นมาก เพราะนี่เป็นช่วงเวลาที่เหล่านกน้ำหลากหลายชนิดสร้างรังวางไข่
เหตุผลสำคัญที่นกน้ำต้องการให้ลูกๆ เกิดมาตอนนี้คือ เป็นเวลาซึ่งฤดูฝนเริ่มต้นแล้ว น้ำ รวมทั้งอาหาร ค่อนข้างอุดมสมบูรณ์
และอีกประการคือ กลางๆ ปีเป็นเวลาที่ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าช้า กลางวันยาวนาน แสงแดดแรงกล้า นกหลายชนิดไม่ได้ทำรังพิถีพิถันนัก ส่วนใหญ่หาพืชน้ำมากองสุมๆ วางไข่บนนั้น แสงอาทิตย์ทำหน้าที่ช่วยให้ความร้อนกับไข่ด้วย พ่อ-แม่นกไม่ต้องนั่งกกอยู่ตลอดเวลา
ไข่ของนกน้ำซึ่งทำรังง่ายๆ ไม่มิดชิด จะมีสีคล้ำๆ คล้ายไข่พะโล้ ทั้งนี้ เพื่อพรางสายตาสัตว์ผู้ล่า
ส่วนพวกทำแบบมิดชิด อย่างเป็ดแดง นั่นไข่จะเป็นสีขาว เพราะไม่จำเป็นต้องพราง
ธรรมชาติออกแบบทุกสิ่งไว้อย่างสอดคล้องเหมาะสม
ช่วงเวลากลางปี เวลาส่วนใหญ่ของผมคืออยู่ตามพื้นที่ชุ่มน้ำ, บึงน้ำ เฝ้าดูจากซุ้มบังไพร ไม่เพียงจะเห็นเหล่าชีวิตที่เพิ่งเริ่มต้น สิ่งหนึ่งที่ผมพบมาตลอดคือ บรรยากาศของความรัก ความห่วงใย รวมทั้งอาการที่พ่อ-แม่นกแสดงให้เห็นว่า พวกมันยอมตายแทนลูกๆ
นอกจากการแสดงท่าทางประหลาดๆ หากมีผู้ล่า เช่น เหยี่ยวเข้ามาใกล้ โดยเรียกร้องให้เหยี่ยวสนใจตัวเองแทนลูกแล้ว สิ่งหนึ่งที่นกน้ำ โดยเฉพาะนกอีแจว ทำคือ เมื่อลูกนกออกมาจากไข่แล้ว พ่อนกจะรีบคาบเปลือกไข่ออกไปทิ้งไกลๆ ทั้งนี้ เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ล่าได้กลิ่น
สำหรับพ่อนกอีแจว พวกมันรู้ดีว่า หน้าที่ของเปลือกจบสิ้นแล้ว ชีวิตจริงๆ นั้นอยู่ข้างใน
ในป่า เปลือกคือสิ่งหนึ่งที่ผมพบเห็นบ่อย
เปลือกไข่ที่แตกคารัง คราบงูที่ถูกทิ้งไว้ตามพุ่มไม้ เปลือกเมล็ดไม้ที่ร่วงอยู่บนพื้นป่า หรือแม้แต่เปลือกไม้เก่าๆ ที่ห่อหุ้มลำต้นเอาไว้
สิ่งเหล่านี้ดูเหมือนไม่สำคัญ ส่วนใหญ่ผมเดินผ่านไปอย่างไม่สนใจนัก มันเป็นเพียงสิ่งที่อยู่ด้านนอก กระทั่งเมื่อมองลึกลงไป ถึงพบว่า เปลือกมีหน้าที่สำคัญมาก
เปลือกไข่ปกป้องชีวิตเล็กๆ ที่กำลังเติบโตอยู่ภายใน
เปลือกเมล็ดพันธุ์ป้องกันต้นไม้ต้นใหม่จากความร้อน ความชื้น และอันตรายต่างๆ
แม้แต่เปลือกของสัตว์บางชนิดก็ทำหน้าที่เป็นเกราะคุ้มครองร่างกายให้ผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้กับชีวิตในป่า
เปลือกไม่ใช่สิ่งไร้ค่า แต่ก็ไม่ใช่สิ่งสำคัญที่สุด
สัตว์ป่ารู้ดีว่าเปลือกไม่ใช่สิ่งที่อยู่ตลอดไป หน้าที่ของเปลือกคือการปกป้องสิ่งที่อยู่ข้างใน จนถึงวันที่ชีวิตข้างในพร้อม เมื่อพร้อมลูกนกจะเจาะเปลือกไข่เพื่อออกมา หากเปลือกแข็งเกินไปจนไม่ยอมแตก นั่นย่อมเป็นปัญหาของลูกนก
ในกรณีนี้คล้ายกับว่าสิ่งที่เคยเป็นเกราะป้องกัน กลับกลายเป็นกรงขัง
ขณะเดินไปตามด่านในป่า ผมพบเศษเปลือกไข่กระจัดกระจายอยู่ใต้รังนกบ่อยๆ
เศษเปลือกคือหลักฐานว่าชีวิตหนึ่งได้เริ่มต้นขึ้น และลูกนกบินออกไปทำหน้าที่ของพวกมันแล้ว
ป่า สอนบทเรียนผมเรื่องเปลือก
เราเฝ้ามองเปลือก จนลืมสนใจสิ่งที่อยู่ภายใน ยิ่งโลกเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ดูเหมือนเราจะยิ่งให้ความสำคัญกับเปลือกมากขึ้นเท่านั้น อย่างที่เราทำเสมอคือตัดสินหนังสือจากปก ตัดสินคนจากเสื้อผ้า ตัดสินความสำเร็จจากรถที่ขับ บ้านที่อยู่ หรือสิ่งของที่ครอบครอง เรามองภาพถ่ายเพียงไม่กี่วินาที อ่านข้อความเพียงไม่กี่บรรทัด ฟังเรื่องราวเพียงบางส่วน แล้วรีบสรุปว่าสิ่งนั้น คนคนนั้นเป็นอย่างไร
เรามองกระทิง ช้างจำนวนมาก อย่างชื่นชม โดยไม่เห็นว่าจำนวนที่เพิ่มขึ้นอย่างขาดความสมดุล กำลังสร้างปัญหาเช่นไร
เราเห็นสัตว์ป่าที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ด้วยความยินดี
สิ่งที่เราไม่เห็นคือ อนาคตที่ราวกับจะสิ้นหวัง เพราะแหล่งอาศัยไม่อยู่ในสภาพเหมาะสมแล้ว
ดูเหมือนว่าโลกวันนี้ คือเวลาที่เปลือกมีความสำคัญมากกว่าในอดีต
ว่าตามจริงก็ไม่น่าแปลกใจนัก เพราะเปลือกคือสิ่งที่มองเห็นได้ง่ายที่สุด ส่วนเนื้อแท้ข้างในนั้น ต้องใช้เวลา ต้องใช้ความอดทน และต้องใช้ความตั้งใจที่จะมองให้ลึกกว่าครั้งแรกที่เห็น
งานของผมก็เช่นเดียวกับงานที่หลายคนทำ ภาพสัตว์ป่า คนเห็นเพียงภาพที่สำเร็จแล้ว เห็นภาพเสือดาว, เสือโคร่ง, สมเสร็จ, เก้ง, กวาง, นกเงือก, ช้าง
ที่จริงภาพเหล่านั้นคือเปลือกที่ปรากฏอยู่บนหน้ากระดาษหรือหน้าจอ
แต่เบื้องหลังมีเรื่องราวอีกมากมาย งานผมไม่ได้ยากลำบากกว่างานอื่นๆ หรอก แต่มันมีสิ่งที่เรียกว่ามาพร้อมกับงานที่ทำ มีคืนที่ไม่ได้นอน มีวันที่รถติดหล่ม ไปไม่ถึงจุดหมาย มีหลายๆ วันที่นั่งรอโดยไม่ได้ภาพแม้แต่ภาพเดียว มีความเหนื่อย ผิดหวัง
ไม่ว่างานใดก็ตาม เรามักเห็นเพียงผลลัพธ์ แต่งานรวมทั้งชีวิตจริงๆ ในระหว่างทางนั้นไม่มีใครเห็น
ต้นไม้ใหญ่ในป่าเราเห็นเพียงลำต้น แต่ไม่เห็นรากที่หยั่งลึกอยู่ใต้ดิน รากที่มีเครือข่ายโยงใย รากเหล่านั้นคือชีวิตที่แท้จริงไม่มีใครมองเห็นหรอก แต่รากเป็นสิ่งที่ทำให้ต้นไม้ยืนอยู่ได้
สิ่งที่มองเห็นภายนอกเป็นเพียงส่วนเล็กน้อยของความจริง
เช่นเดียวกับเหล่าสัตว์ป่า เราเห็นพวกมันเพียงมุมเดียว นั่นไม่ใช่ชีวิตทั้งหมดของมัน
อาจไม่ต่างจากเรื่องราวของคน บางคนดูเข้มแข็ง แต่กำลังต่อสู้อย่างหนักอยู่ภายใน
บางคนดูประสบความสำเร็จ แต่กำลังแบกรับภาระที่ไม่มีใครรู้
หากเรามองเพียงเปลือก เราอาจไม่เคยรู้จักคนคนนั้นเลย
สัตว์จำนวนมากใช้เปลือกเป็นเครื่องพรางตัว ผีเสื้อบางชนิดพับปีกแล้วดูเหมือนใบไม้แห้ง แมลงบางชนิดดูเหมือนกิ่งไม้ สัตว์หลายชนิดมีลวดลายที่ได้รับการออกแบบมาเพื่อพรางตัว การพรางตัวของมันได้ผล
แต่ในอีกมุมหนึ่ง ลวดลายก็พราง ไม่ให้เรารู้จักพวกมันอย่างแท้จริงด้วย
บทเรียนเรื่องเปลือกสอนให้รู้ว่า สิ่งที่เห็นอาจไม่ใช่สิ่งที่เป็น
เปลือก ใช่ว่าจะไร้ค่า แต่ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อเราคิดว่าเปลือกคือทั้งหมดของชีวิต จึงปรุงแต่งแค่เปลือก กระทั่งละเลยการดูแลสิ่งที่อยู่ภายใน
ในป่า เปลือกไม่ได้ถูกสร้างขึ้นอย่างไร้ประโยชน์ มันถูกสร้างขึ้นเพื่อรับใช้ชีวิตที่อยู่ข้างใน
แต่เมื่อถึงเวลาเปลือกก็หมดหน้าที่
บทเรียนที่ได้จากการเฝ้าดูเหล่านกน้ำ และสัตว์ป่า ทำให้ผมเห็นว่าทุกหนแห่งล้วนมีเปลือก และเปลือกก็บดบังจนไม่เห็นคุณค่าซึ่งอยู่ข้างใน คุณค่าซึ่งต้องใช้เวลา และหัวใจในการมอง
ในวันที่โลกเปลี่ยนแปลงไปทุกมิติ ทุกคนมองสิ่งต่างๆ เพียงผิวเผิน สิ่งที่ควรทำมากที่สุดคงไม่ใช่การสร้างเปลือกให้สวยงามกว่าเดิม แต่ควรเป็นการหันกลับมาดูว่า สิ่งที่อยู่ข้างในเปลือกนั้นยังเติบโตอยู่หรือไม่
ผมเห็นพ่อนกอีแจวรีบคาบเปลือกไข่ไปทิ้ง เพราะพ่อนกรู้ดีว่า สิ่งสำคัญที่แท้จริง ไม่ใช่เปลือกที่ห่อหุ้ม แต่คือชีวิตที่อยู่ข้างใน เหล่าสัตว์ป่ารู้ และสอนความจริงนี้
แต่สำหรับคน ที่พยายามสร้างเปลือกให้งดงาม ดูดี ผมก็เข้าใจได้
สร้าง “เปลือก” ให้ดูดีแข็งแรง เพราะเราอยู่บนโลกที่ภายนอกคล้ายจะไม่นุ่มนวลพอสำหรับความเปราะบางที่อยู่ข้างใน
