บทเรียนเอสซีจี วิกฤต และโอกาส (จบ)

วิรัตน์ แสงทองคำ | https://viratts.com

จุดพลิกผันซึ่งสร้างบุคลิกและทิศทางใหม่ในอนาคต ที่สำคัญมาจากการสร้างทีมงาน

ประวัติศาสตร์ปูนซิเมนต์ไทย ยุคก่อตั้ง ยุคเดนมาร์ก อาจกล่าวได้ว่า 3 ทศวรรษแรก เป็นยุคที่ไม่มีการพัฒนาทีมไทย เพื่อรับช่วงการบริหารกิจการ ในระดับโครงสร้างคณะกรรมการ ฝ่ายไทยมีบทบาทอย่างจำกัด

สถานการณ์ได้พลิกผัน เมื่อก้าวสู่ยุคการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 แรงกดดันอันทรงพลัง ผลักดันให้ปูนซิเมนต์ไทย ต้องเปิดรับทีมไทยอย่างจริงจังครั้งแรก

เปิดฉากด้วย มีคนไทยคนแรกเข้าไปอยู่ในทีมบริหาร (2485) ม.ล.อุดม สนิทวงศ์ ว่าตามลำดับชั้น เขาเป็นรองแค่ผู้จัดการชาวเดนมาร์ก เชื่อว่ามีส่วนในงานสำคัญคือสร้างทีมไทยอย่างเป็นแบบแผน

เรื่องราวผู้คนและความเป็นไปจากนี้ จะเป็น “ชิ้นส่วน” เติมเต็มเรื่องราวที่ขาดหายในบางช่วง ขณะเติมช่องว่างในบทเรียน ว่าด้วยกระบวนการสร้างทีมในมิติหลากหลาย ทั้งจากระดับบริหารสู่พื้นฐาน

ดร.จ่าง รัตนรัต นักเรียนทุนศึกษาวิชาเคมีที่เยอรมนี ได้ปริญญาเอก (Friedrich Schiller University Jena) มีโอกาสฝึกงานที่นั่นหลายปี ก่อนมารับราชการกรมวิทยาศาสตร์ทหารบก (2480) หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง (2484) ได้รับมอบหมายให้ทำงานโครงการอุตสาหกรรมเหล็ก ร่วมกับบริษัท ปูนซิเมนต์ไทยด้วย มีบทบาทเกี่ยวข้องกับปูนซิเมนต์ไทยอย่างต่อเนื่องในฐานะกรรมการบริษัท (2490-2515) โดยเฉพาะเป็นกรรมการผู้จัดการคนแรกของบริษัท เหล็กสยาม (2509-2512)

ตามมาด้วย จุนเข่ง รินทกุล (ต่อมาคือ พัฒพงษ์) อีกคนหนึ่งเข้ามาเกี่ยวข้องโครงการเหล็ก ด้วยนักเรียนทุนรัฐบาล จบปริญญาเอกทางเคมีจากมหาวิทยาลัยลอนดอน โอนมาจากกระทรวงอุตสาหกรรม มาจนรับช่วงเป็นผู้จัดการบริษัท เหล็กสยาม (2512-2515) ต่อจาก ดร.จ่าง รัตนรัต

อีกคน- ม.ร.ว.ระพีพันธุ์ เกษมศรี เข้ามาในปี 2493 ในฐานะ “ในระดับพนักงานอำนวยการของบริษัท …เพราะในระยะนั้นบริษัทกำลังเพิ่มทุน และขยายกิจการทั้งที่โรงงานบางซื่อ และโรงงานท่าหลวงอย่างกว้างขวาง” (คัดบางตอนมาจากคำไว้อาลัยของ ม.ล.อุดม สนิทวงศ์ ในหนังสือพระราชทานเพลิงศพ ม.ร.ว.ระพีพันธุ์ เกษมศรี กุมภาพันธ์ 2513)

ม.ร.ว.ระพีพันธุ์ เกษมศรี จบปริญญาตรีทางด้านวิศวกรรมโยธาจาก University of Birmingham สหราชอาณาจักร รับราชการกรมชลประทานนาน 21ปี ก่อนลาออกมาร่วมงานปูนซิเมนต์ไทย ในวัย 47 ปี มีบทบาทสำคัญเริ่มแรก ในการก่อสร้างโรงงานท่าหลวง ต่อมามีส่วนก่อตั้งธุรกิจใหม่ ถือเป็นครั้งแรกๆ ปูนซิเมนต์ไทยขยายกิจการสู่ธุรกิจข้างเคียง (Diversification) โดยเฉพาะบริษัท ผลิตภัณฑ์ และวัตถุก่อสร้าง (2495)

ต่อมาเขาเป็นผู้ช่วยผู้จัดการใหญ่ปูนซิเมนต์ไทย (2507-2511) ในยุคผู้จัดการชาวเดนมาร์กคนสุดท้าย

มีเรื่องหนึ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ จากกรณีบริษัท ผลิตภัณฑ์และวัตถุก่อสร้าง เชื่อมโยงไปยังบางบุคคลสำคัญอีกคนหนึ่งในยุคเชื่อมต่อ

บริษัท ผลิตภัณฑ์และวัตถุก่อสร้าง ก่อตั้งขึ้นในปี 2495 ถือเป็นโมเดลการตั้งต้น ว่าด้วยการร่วมทุน (Joint venture) อาศัย Know-how จากภายนอก โดยมี หลวงยุกตเสรีวิวัฒน์ เข้ามาเป็นกรรมการผู้จัดการบริษัทคนแรก (2495-2502)

หลวงยุกตเสรีวิวัฒน์ (สิระ ยุกตะเสวี) มีความสัมพันธ์อย่างซับซ้อนกับปูนซิเมนต์ไทย ในฐานะวิศวกรผู้เชี่ยวชาญคอนกรีตอัดแรง (Pre stressed Concrete) ใช้สร้างสะพานข้ามแม่น้ำบางปะกง เป็นครั้งแรก (2493) เขาจบการศึกษาปริญญาตรี-โทด้านวิศวกรรมจาก University of Sheffield สหราชอาณาจักร

จากนักเรียนทุนและทำงานกรมรถไฟหลวง (การรถไฟฯ ปัจจุบัน) ราว 2 ทศวรรษ (2470-2490) ต่อมามีหลายบทบาท รวมถึงอธิบดีกรมโยธาเทศบาล (กรมโยธาธิการปัจจุบัน) ทั้งมีกิจการรับเหมาก่อสร้างของตนเอง- บริษัท สหวิศวการโยธา เป็นคู่ค้ารายสำคัญของปูนซิเมนต์ไทย

ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2499 บริษัท สหวิศวการโยธามีโครงการสำคัญๆ- สร้างสนามบินของกองทัพสหรัฐอเมริกา ที่ตาคลี นครสวรรค์ และนครราชสีมา โดยปูนซิเมนต์ไทยเป็นคู่สัญญาขายส่งปูนซีเมนต์ แต่แล้วบริษัท สหวิศวการโยธามีปัญหาไม่สามารถทำงานให้แล้วเสร็จ ในช่วงต้นปี 2501 ปูนซิเมนต์ไทยจึงจำเป็นเข้ารับช่วงต่อ

เป็นภาพที่ต่อเนื่องกับการเข้ามาของอีกบุคคลหนึ่ง

อํานวย พูนพิพัฒน์ เข้าเรียนช่างชลประทานได้รุ่นแรกในปี 2480 สามารถสอบชิงทุนไปเรียนวิศวกรรมโยธาที่สหรัฐอเมริกา- University of California- Berkeley ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

หลังสงครามเขากลับไปเรียนปริญญาโทที่ Lehigh University เพื่อเรียนรู้เรื่องเขื่อนโดยเฉพาะ เมื่อกลับมาทำงานที่กรมชลประทาน มีบทบาทสำคัญในการสร้างเขื่อนเจ้าพระยา และได้ออกแบบเขื่อนภูมิพลด้วย หลังจากได้ชั้นเอก จึงลาออกจากราชการ มาทำงานให้บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย รับช่วงต่อในตำแหน่งกรรมการผู้จัดการ บริษัท ผลิตภัณฑ์และวัตถุก่อสร้าง (2502-2518)

ในฐานะวิศวกรคนแรกของปูนซิเมนต์ไทย เป็นผลผลิตจากระบบการศึกษาอเมริกัน เขาเข้ามาบริหารกิจการ ให้ความสำคัญในการแก้ปัญหาการก่อสร้างสนามบินของกองทัพสหรัฐอเมริกาในเบื้องแรก เข้าใจว่าสามารถดำเนินการไปได้ด้วยดี ขณะเดียวกัน บริษัทผลิตภัณฑ์และวัตถุก่อสร้างได้เข้าครอบงำกิจการ (Take 0ver) บริษัท สหวิศวการโยธาแล้ว

ขณะเดียวกัน มีการปรับโครงสร้างบริษัทครั้งใหญ่ เชื่อว่าให้เข้าเงื่อนไขการกู้เงินจาก IFC (หน่วยงานของธนาคารโลก) จำนวน 10 ล้านบาท (หรือ 300,000 เหรียญสหรัฐในเวลานั้น) เป็นไปอย่างสัมพันธ์กับอิทธิพลสหรัฐอเมริกา ในยุคสงครามเวียดนาม

ถือเป็นจุดเริ่มต้นอย่างสำคัญ ความสัมพันธ์ระหว่างปูนซิเมนต์ไทย กับ IFC ก่อนมาถึงจุดพลิกโฉมครั้งใหญ่ในเวลาต่อมา

ในช่วงเดียวกันนั้น บริษัท ปูนซิเมนต์ไทยเผชิญรับแรงกดดันให้รับผู้จบการศึกษาจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เข้าทำงานในระดับต้นด้วย

รุ่นแรกๆ มีบุญเติม อมาตยกุล เขาจบการศึกษาวิศวกรรมศาสตร์ เริ่มทำงานตั้งแต่ปี 2490 ใช้เวลาประมาณ 2 ทศวรรษจึงเป็นผู้อำนวยการโรงงานปูนซิเมนต์ไทยที่ทุ่งสง (2510) กลายเป็นตำนานการไต่เต้าของวิศวกรจุฬาฯ จากจุดเริ่มต้น ต่อมาเขาคือทีมผู้บริหารชุดแรกยุคคนไทยเป็นผู้จัดการใหญ่ในตำแหน่ง ผู้ช่วยผู้จัดการใหญ่- การผลิต โดยอยู่ในตำแหน่งค่อนข้างยาวนาน

อีกคนหนึ่ง- จุฬา สนิทวงศ์ ณ อยุธยา คนในตระกูลสนิทวงศ์อีกคน ทำงานตั้งแต่ระดับต้นเช่นกัน เขาจบวิชาการบัญชีจากจุฬาฯ เข้าปูนซิเมนต์ไทยตั้งแต่ปี 2492 มีประสบการณ์และความสามารถในการบริหารบุคคล ต่อมาอยู่ในทีมบริหารผู้จัดการใหญ่คนไทยคนแรกเช่นกัน ในตำแหน่งผู้ช่วยผู้จัดการใหญ่- การบริหารงานทั่วไป

ว่าไปแล้วทั้งบุญเติม อมาตยกุล และจุฬา สนิทวงศ์ ณ อยุธยา คือทีมบริหารที่สะท้อนความสัมพันธ์ เชื่อมโยงถึงพัฒนาการสำคัญจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

พิจารณาไทม์ไลน์ แม้วิชาการด้านวิศวกรรมจะมีขึ้นในสังคมไทยมาก่อนหน้า แต่คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ เพิ่งมีหลักสูตรปริญญาตรีอย่างเป็นทางการ หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เช่นเดียวกับวิชาการด้านบัญชี “คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ.2481 โดยเริ่มจากการเปิด “แผนกวิชาการบัญชี” และ “แผนกวิชาพาณิชยศาสตร์” ก่อนได้รับการสถาปนาเป็นคณะฯ อย่างเป็นทางการเมื่อปี พ.ศ.2486″

ปูนซิเมนต์ไทย ตั้งใจสรรหาวิศวกรจากจุฬาฯ มีประสบการณ์มาบ้าง มาเสริมทีมงานพื้นฐาน อย่างกรณี ชัยยนต์ หุวะนันทน์ กับกนก พงษ์พิพัฒน์

กนก พงศ์พิพัฒน์ กับชัยยนต์ หุวะนันทน์ มีประสบการณ์เป็นวิศวกรการรถไฟฯ เมื่อเข้ามาทำงานปูนซิเมนต์ไทย กนก พงศ์พิพัฒน์ เข้ามาในปี 2492 คลุกอยู่กับโครงการเหล็กอย่างยาวนาน ส่วนชัยยนต์ หุวะนันทน์ เข้าทำงานในปี 2498 ต่อมาเป็นผู้อำนวยการโรงงานท่าหลวง และหัวหน้าโครงการสร้างโรงงานแก่งคอย ( 2513-2514) ในยุคเริ่มมีคู่แข่งขันทางธุรกิจอย่างจริงจัง

บทเรียนในอดีตข้างต้น อาจส่งต่อถึงปัจจุบัน …ทีมงานที่มีความสามารถ มีที่มาอย่างหลากหมาย จะมากับโอกาสที่เปิดกว้างกว่าที่เคย