บทความพิเศษ
อาชีพ นักเขียน
ภาพฝัน อัน แสนงาม
‘สงคราม ชีวิต’
อาชีพ “นักประพันธ์” มีความสัมพันธ์อย่างแนบแน่นอยู่กับอาชีพ “นักหนังสือพิมพ์” หากศึกษาจากการเข้ามาของหมอบรัดเลย์ การขยายผลของหมอสมิท ก็จะเข้าใจในพัฒนาการ
1 พัฒนาการของ “หนังสือพิมพ์” พัฒนาการของ “นิตยสาร”
ดังที่ นครินทร์ เมฆไตรรัตน์ ลงความเห็นจากการศึกษาเพื่อทำวิทยานิพนธ์อันแปรมาเป็นหนังสือ “การปฏิวัติ พ.ศ.2475” ว่าเป็น “ช่องทาง” ประกอบอาชีพการงานโดยอิสระ
เป็นอาณาบริเวณของกิจกรรมทางสังคมเศรษฐกิจที่ดึงดูดทั้งกลุ่มไพร่กระฎุมพีจากสังคมจารีต
กลุ่มคนจีนและชาวต่างประเทศอื่นๆ
เป็นพัฒนาการจาก ก.ศ.ร.กุหลาบ และเทียนวรรณตั้งแต่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กระทั่งมาถึง กุหลาบ สายประดิษฐ์
นั่นไม่เพียงที่เห็นผ่านบทบาทของ “สุภาพบุรุษ” หากยังเป็นบทบาทของ “สงครามชีวิต”
เมื่อ ดุสิต สมิโตปกรณ์ ตอบ ระพินทร์ ยุทธศิลป์ กรณี “นักประพันธ์”
ดุสิต สมิโตปกรณ์
“นักประพันธ์” อาชีพ
จะว่ารุ่งเรือง หรือไม่รุ่งเรืองก็ว่าได้ทั้งสองทาง เพราะความรุ่งเรืองนั้นมันขึ้นอยู่กับคนที่ทำงาน
และสิ่งอื่นไม่น้อยกว่าชนิดของงาน
ความเป็นกษัตริย์ ใครๆ ก็เห็นว่าเป็นฐานะที่รุ่งเรืองที่สุด แต่กษัตริย์บางองค์หากินไม่เป็นต้องเสียบัลลังก์ไปก็มีเป็นอันมาก
อย่างนี้เรียกว่าไม่รุ่งเรืองได้แล้ว
ช่างทำเกือกม้า ถ้าตั้งความเพียร อุตสาหะทำงานของเขาได้ดีจนได้เป็นช่างทำฉลองพระบาทให้แก่พระเจ้าแผ่นดิน
ก็อาจรุ่มรวยเป็นเศรษฐีและมีหน้ามีตากว่าขุนนางผู้ใหญ่บางคน
เช่นนี้ก็จะเห็นได้ว่า ความเจริญหรือความเสื่อมของแต่ละคนนั้นมิได้เกิดจากชนิดของงานอย่างเดียว
ในส่วนอาชีพของการประพันธ์ก็เช่นเดียวกัน
มันน่าขันอยู่ที่ไม่ค่อยมีใครรับรองว่า นักประพันธ์มีชีวิตอยู่ได้อย่างภาคภูมิด้วยการแต่งหนังสือ
เมื่อเราตอบกับผู้ที่ถามว่า “ผมแต่งหนังสือขาย”
เขาจะแสดงความประหลาดใจและย้อนถามเราอีกว่า “ทำไมไม่หางานทำ”
เราก็ไม่รู้จะตอบเขาอย่างไร เมื่อเราก็ได้ทำงานในวันหนึ่งๆ ไม่ต่ำกว่า 12 ชั่วโมง และมีรายได้ไม่น้อยกว่าคุณพ่อของเขา
ยุคสมัย แห่ง สงครามชีวิต
เงาสะท้อน นักเขียนอาชีพ
อย่าลืมเป็นอันขาดว่า “สงครามชีวิต” เขียนก่อนเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อเดือนมิถุนายน 2475
ในยุคที่ปัจจุบัน
อาชีพหนังสือพิมพ์สร้างฐานะให้กับเด็กเรือโยงอย่าง กำพล วัชรพล และทำให้นามของ สุทธิชัย หยุ่น ดังกึกก้องไม่ยิ่งหย่อนกว่านายธนาคาร
และในยุคปัจจุบัน
ด้วยอาชีพการเขียนหนังสือแท้ๆ สามารถทำให้ กฤษณา อโศกสิน และ “ทมยันตี” ส่งลูกไปศึกษาต่างประเทศได้อย่างเต็มภาคภูมิ
สิ่งที่คนรุ่น กุหลาบ สายประดิษฐ์ เผชิญเมื่อต้นทศวรรษ 2470 อาจเหลือเชื่อ
เพราะว่าการทำหนังสือและการแต่งหนังสือในห้วงเวลานั้นมิได้มีลักษณะเป็นงาน “อาชีพ” อย่างเต็มตัว ตรงกันข้าม กลับเป็น “เรื่องเล่น” อย่างหนึ่งของ “เจ้านาย” และบรรดาปัญญาชน “นักเรียนนอก”
จะเห็นว่า ในเบื้องต้น บรรดา “เรื่องแต่ง” ทั้งหลายจึงถูกเรียกขานโดยรวมว่าเป็น “เรื่องอ่านเล่น”
ขณะเดียวกัน สร้อยเสริมต่อท้ายผู้รักที่จะเล่นและกระโจนเข้าสู่พื้นที่ในทางการเขียน ในทางวรรณกรรม อย่างที่ยืนหยัดยืนยันว่า “นักประพันธ์” จึงมักจะมีคำว่า “ไส้แห้ง” ผนึกร่วมอยู่ด้วย
เป็นกิจกรรมที่สังคมยกย่องให้เกียรติ แต่ไม่มีผลตอบแทนอย่างเหมาะสมกับเกียรติอันได้รับ
ในความเป็นจริง บทบาทและการเคลื่อนไหวของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ และเหล่าเพื่อนหนุ่มใน “คณะสุภาพบุรุษ” ก็คือ การสร้างพื้นที่และเวทีให้กับวิชาชีพหนังสือพิมพ์และการประพันธ์ขึ้นในสังคมสยาม
ในความเป็นจริง ตัวตนอันสถาปนาขึ้นเป็น ดุสิต สมิโตปกรณ์ คือ “ปฏิมา” แห่งความฝันของ กุหลาบ สายประดิษฐ์
ภาพ แห่ง การเป็นนักเขียน
มุมของ กุหลาบ สายประดิษฐ์
หากไม่ย้อนกลับไปศึกษา “ภาพ” ของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ในห้วงที่ยังเป็นนักเรียนในโรงเรียนมัธยมวัดเทพศิรินทร์ และใฝ่ฝันที่จะเป็นนักเขียน นักหนังสือพิมพ์ จะไม่เข้าใจถึงความรู้สึกของ ระพินทร์ ยุทธศิลป์
ที่มีต่อการเป็น “นักประพันธ์” ของ ดุสิต สมิโตปกรณ์ ได้อย่างเด็ดขาด
เมื่อเขียนบทความชื่อ “ประสบการณ์ของนักเขียนผู้หนึ่ง” ตีพิมพ์ในนิตยสาร “สายธาร” อันมี ทองเติม เสมรสุต เป็นผู้จัดการ เชาวน์ พงษ์พิชิต เป็นบรรณาธิการฉบับประจำเดือนกันยายน 2501
กุหลาบ สายประดิษฐ์ กล่าวในตอนหนึ่งว่า
“เมื่อมีนักเขียนรุ่นเยาว์เต็มไปด้วยความกระตือรือร้นที่จะแต่งหนังสือไปมาหาสู่สนทนาด้วย และเมื่อเขากลับไปแล้ว ในบางครั้งคราวก็ชวนให้ข้าพเจ้าระลึกไปถึงเวลาอันยากลำบากของนักเขียนรุ่นเยาว์กลุ่มหนึ่งในสมัย 30-35 ปีมาแล้ว
ที่ต้องการจะบุกเบิกทางไปสู่การมีอาชีพเป็นนักประพันธ์”
เป็นภาพของนักเขียนรุ่นเยาว์อย่าง ม.จ.อากาศดำเกิง เป็นภาพของนักเขียนรุ่นเยาว์อย่าง เฉวียง เศวตะทัต เป็นภาพของนักเขียนรุ่นเยาว์อย่าง สนิท เจริญรัฐ รวมทั้งภาพของนักเขียนรุ่นเยาว์อย่าง สด กูรมะโรหิต
ปรากฏในความนึกคำนึงของ กุหลาบ สายประดิษฐ์
จินตนาการ กับ ความจริง
ความใฝ่ฝัน ของ เยาวชน
ข้าพเจ้าระลึกเห็นพวกเขาบางคนตั้งแต่ยังเรียนหนังสืออยู่ชั้นมัธยมปลายซึ่งในกระเป๋าเสื้อขัดกระดุมทองเหลืองห้าเม็ดของเขามีเรื่องชวนหัวสั้นๆ อยู่สี่ห้าชิ้นที่เขาเองคิดว่าเป็นเรื่องชวนขันอย่างวิเศษ
และบางทีก็มีข่าวเบ็ดเตล็ดต่างประเทศสั้นๆ สองสามชิ้นที่ต้องการเวลาแปลอันยาวนานกว่าจะเสร็จ
เพราะมีคำศัพท์ภาษาอังกฤษที่เราไม่รู้ความหมายเกลื่อนไปหมด
ไปเดินท่อมๆ อยู่แถวหน้าประตูโรงพิมพ์หนังสือพิมพ์ไทยตราครุฑซึ่งอยู่ทางหลังวัดเทพศิรินทร์
ครั้นกลับมาพบเพื่อนฝูงที่อยากจะเป็นนักเขียนเหมือนกันรอคอยฟังข่าวความสำเร็จ หรือความล้มเหลวของเขาในการเข้าไปพบเจ้าหน้าที่ของโรงพิมพ์อยู่ และเมื่อถูกรุมถามข่าวอย่างตื่นเต้นจากมิตรเขาก็ส่ายหน้าและตอบเสียงอ่อยๆ ว่า
เขายังไม่ได้เข้าไปหรอกเพราะเขารู้สึกขยาดความใหญ่โตโอ่โถงของโรงพิมพ์นั้น
ทั้งที่หน้าประตูใหญ่ทางเข้าโรงพิมพ์ก็มีแขกยามผู้มีหน้าตาที่ไม่แสดงความเป็นมิตรยืนเฝ้าอยู่
พวกเพื่อนฝูงต่างก็แสดงความเห็นใจและปรึกษาตกลงกันว่า เขาควรจะลองไปใหม่ในวันรุ่งขึ้นโดยพวกเพื่อนสามสี่คนจะไปเป็นเพื่อนเขาและไปส่งเขาที่หน้าโรงพิมพ์
ภาพฝัน อัน แสนงาม
30+40 ปี ก็ไม่ลืมเลือน
แม้ผ่านมา 30-35 ปีมาแล้ว แต่แต่ละภาพก็ยังตราตรึงอยู่ในความทรงจำรำลึกอย่างมิรู้ลืมเลือน
ถามว่าเป็นภาพอะไร
ตอบได้เลยว่าเป็นภาพของคนรุ่นเยาว์ซึ่งมีความปรารถนาจะเป็นนักเขียนเป็นนักประพันธ์
