“วากเนอร์” นักรบรับจ้าง “คนคุกเดนตาย” ส่งตรงจากห้องขังสู่สมรภูมิ
“วากเนอร์ กรุ๊ป” ดำรงอยู่อย่าง “ลับๆ” มานานแล้ว เกิดขึ้นและดำรงอยู่โดยปราศจากสถานะทางกฎหมายใดๆ รองรับ และไม่เคยมีใครในหน่วยงานของทางการรัสเซียยอมรับว่ามีกลุ่มนักรบรับจ้างเช่นนี้คงอยู่มาโดยตลอด
โดยวากเนอร์ กรุ๊ป ทำงานสอดประสานใกล้ชิดกับหน่วยงานทางทหารของรัสเซียมาโดยตลอด
วากเนอร์ กรุ๊ป เปิดสำนักงานใหญ่ของตนอยู่ในนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก เมืองใหญ่อันดับสองของรัสเซียก็จริง แต่ฐานที่มั่นสำคัญของกลุ่มนี้ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของประเทศ เป็นทั้งแหล่งรวมพลและเป็นแหล่งฝึกยุทธวิธีที่สำคัญ
ไม่ได้เป็นเรื่องบังเอิญแต่อย่างใดที่ฐานที่มั่นเดียวกันดังกล่าวนั้น คือที่ตั้งของกองพลหนึ่งของหน่วยรบพิเศษในสังกัดหน่วยสืบราชการลับของกองทัพรัสเซีย ที่เรียกว่า “จีอาร์ยู” นั่นเอง
การดำรงอยู่ดังกล่าวเป็นความลับ จนกระทั่ง เยฟเกนี พริโกซิน อดีตนักโทษระดับ “เจ้าพ่อ” ที่ผันตัวมาเป็นนักธุรกิจ ผู้ซึ่งมีความสนิทสนมเป็นพิเศษกับวลาดิมีร์ ปูติน ประธานาธิบดีแห่งรัสเซีย ออกมายอมรับอย่างเปิดเผยเมื่อเดือนกันยายนปีที่แล้วว่า ตนเป็นผู้ก่อตั้งวากเนอร์ขึ้นมาในปี 2014
เยฟเกนี พริโกซิน ผู้ก่อตั้งกลุ่มทหารรับจ้างเอกชน “แวกเนอร์” (Photo by Handout / TELEGRAM/ @concordgroup_official / AFP)
ก่อนหน้าที่จะมีการเปิดเผย “อย่างเป็นทางการ” ดังกล่าว การมีอยู่ของ “วากเนอร์ กรุ๊ป” เคยถูกนำมาเปิดโปงต่อสาธารณชนทั่วโลก เมื่อ “นักรบรับจ้าง” รายหนึ่งของวากเนอร์ แอบเขียนหนังสือขึ้นมาเล่มหนึ่ง บรรยายถึงพฤติกรรมและประสบการณ์ที่ตนได้รับระหว่างปฏิบัติการทางทหารในนามของกองทัพรัสเซียอยู่ในประเทศซีเรีย อันเป็นเหตุผลหนึ่งที่ช่วยค้ำจุนให้รัฐบาลเผด็จการ บาร์ชาร์ อัล อัสซาด ดำรงอยู่มาจนถึงขณะนี้
นักรบรับจ้างผู้เขียนหนังสือเล่มนั้น ยื่นเรื่องขอลี้ภัยอยู่ในประเทศฝรั่งเศสในเวลาต่อมา
เมื่อราวกลางเดือนมกราคมที่ผ่านมา นักรบรับจ้างระดับ “ผู้บังคับการ” อีกรายของวากเนอร์ กรุ๊ป หลบหนีออกมาจากยูเครน และลงเอยไปถูกจับกุมตัวที่ประเทศนอร์เวย์ และรับปากจะเปิดเผยความลับเท่าที่รู้เกี่ยวกับองค์กรนี้ให้กับหน่วยงานของโลกตะวันตกทั้งหมด
กระทรวงกลาโหมของสหราชอาณาจักร ประเมินว่า วากเนอร์ กรุ๊ป มีกองกำลังที่ปฏิบัติการอยู่ในยูเครนราว 50,000 คน ส่วนใหญ่แล้วเป็น “นักโทษ” ที่เกณฑ์ออกมาจากเรือนจำในรัสเซีย โดยมีข้อเสนอ ยุติโทษจำคุกที่หลงเหลืออยู่ เป็นการแลกเปลี่ยนกับการทำหน้าที่ในสงคราม
มี “ทหารรับจ้าง” ที่ปลดระวางจากกองทัพแล้วเพียงแค่ราวๆ 10,000 คนเท่านั้น
สอดคล้องกับการประเมินของสภาความมั่นคงแห่งชาติ (เอ็นเอสซี) ของสหรัฐอเมริกา ที่ระบุว่า ราว 4 ใน 5 ของนักรบรับจ้างของวากเนอร์ เป็น “ขี้คุกเดนตาย” ที่เดินตรงออกมาจากห้องขังสู่สมรภูมิในยูเครน
ว่ากันว่า นักรบของกลุ่มมีบทบาทสำคัญต่อยุทธการของรัสเซียที่เมืองโซเลดาร์ และบักห์มุท สองสมรภูมิหลักของยูเครนในเวลานี้
ก่อนหน้ายูเครนและซีเรีย วากเนอร์ กรุ๊ปเคยทำหน้าที่ในนามของกองทัพรัสเซียอยู่ในประเทศอย่างลิเบีย, ซูดาน, มาลี และสาธารณรัฐแอฟริกากลาง
ข้ออ้างของรัสเซียในการส่งกองกำลังเข้าไปในประเทศเหล่านั้น ก็คือ เพื่อให้ความช่วยเหลือรัฐบาลที่ถูกต้องตามกฎหมายเอาชนะฝ่ายกบฏ หรือไม่ก็กองกำลังญิฮาดในพื้นที่
(Photo by Handout / various sources / AFP)
อย่างไรก็ตาม รายงานของไฟแนนเชียลไทม์ส เมื่อเดือนธันวาคมปี 2565 ระบุว่า ข้อแลกเปลี่ยนสำหรับปฏิบัติการของวากเนอร์ กรุ๊ปในแอฟริกากลางก็คือ การได้สิทธิสัมปทานในเหมืองทอง และเพชรพลอยที่นั่น
สอดคล้องกับรายงานของเฟเดอริกา ไซนี ฟาซาน็อตติ ของสถาบันบรูกกิงส์ ที่ระบุว่า รัฐบาลในประเทศแอฟริกาหลายประเทศ ใช้สิทธิสัมปทานในแหล่งทรัพยากรธรรมชาติ หรือการให้สัญญาสัมปทานในเชิงพาณิชย์ กับการเข้าถึงฐานทัพทางยุทธศาสตร์ เป็นเครื่องแลกเปลี่ยนกับปฏิบัติการของกลุ่มนักรบรับจ้างเหล่านี้
ในบริษัทของเยฟเกนี พริโกซิน ยังมีแผนกหนึ่ง ตั้งชื่อเสียโก้หรูว่า “สำนักงานวิจัยอินเตอร์เน็ต” แต่มีภารกิจหลักในการสร้างและเผยแพร่ทฤษฎีสมคบคิด กับข้อมูลผิดๆ ขึ้นในโลกออนไลน์ โดยมีเป้าหมายหลักที่สำคัญก็คือการ “สร้างความเสียหายให้กับประชาธิปไตยในโลกตะวันตก”
หน่วยงานนี้มีบทบาทอย่างสูงในการสร้างทฤษฎีสมคบคิดและเผยแพร่ข้อมูลผิดๆ ในระหว่างการเลือกตั้งสหรัฐอเมริกาเมื่อปี 2016 ซึ่งส่งผลให้โดนัลด์ ทรัมป์ ก้าวขึ้นเป็นผู้นำสหรัฐ
อย่างไรก็ตา จุดเปลี่ยนสำคัญคือเมื่อวันที่ 24 มิ.ย. 2566 วากเนอร์ กรุ๊ป เกิดแตกหักกับกองทัพรัสเซีย หลังจากนายพริโกซิน นำกำลังนักรบวากเนอร์เคลื่อนทัพข้ามพรมแดนยูเครนเข้ามาในรัสเซีย โดยเข้ายึดเมืองรอสตอฟ ทางตอนใต้ไว้ได้ จากนั้นมุ่งหน้าสู่กรุงมอสโกต่อไป โดยมีความพยายามที่จะโค่นล้มผู้นำกองทัพรัสเซีย
โดยนายพริโกซิน กล่าวหาว่า ทางรัสเซียได้โจมตีทางอากาศใส่กองกำลังทหารของเขา จนทำให้นักรบวากเนอร์เสียชีวิตจำนวนมาก
ขณะที่ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ของรัสเซีย กล่าวปราศรัยฉุกเฉินทางโทรทัศน์ว่า “การก่อกบฏด้วยอาวุธ” ของกลุ่มวากเนอร์ ถือเป็นการทรยศ และใครก็ตามที่จับอาวุธขึ้นต่อต้านกองทัพรัสเซียจะถูกบดขยี้
