Land Bridge- สะพานแห่งความท้าทาย ! | สุรชาติ บำรุงสุข

    ข้อเสนอในการลงทุน ทำถนนเชื่อมระหว่างมหาสมุทรอินเดียกับอ่าวไทย หรือที่รู้จักกันในชื่อของ “โครงการ Land Bridge” นั้น กำลังกลายเป็นข้อถกเถียงอย่างมากในสังคมไทย และยังไม่ชัดเจนว่า รัฐบาลไทยจะตัดสินใจอย่างไรในเรื่องนี้

     ดังนั้น บทความนี้จะทดลองนำเสนอข้อพิจารณาบางประการ โดยจะเน้นประเด็นสำคัญเป็นข้อสังเกตใน 3 ส่วนหลัก ดังนี้

ข้อสังเกตทางทฤษฎี

1. สถานการณ์สงครามอิหร่านสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของภูมิศาสตร์ทางทะเลของโลกในศตวรรษที่ 21 โดยเฉพาะพื้นที่ทางทะเลที่มีความสำคัญทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจ จะมีความเป็น “ทะเลทางยุทธศาสตร์” ในตัวเอง และอำนาจในการ “ควบคุมทะเล” จะมีความสำคัญต่ออำนาจของรัฐทั้งในยามสันติและยามสงคราม
2. การควบคุมทะเลมีนัยอย่างมากถึงการควบคุมจุดยุทธศาสตร์ทางทะเล ที่แทบจะไม่แตกต่างจากยุคจักรวรรดินิยม ดังเห็นได้จากการขยายอำนาจของจักรวรรดิอังกฤษผ่านการควบคุมและใช้ประโยชน์ทางทะเล และทะเลเป็นฐานรองรับต่อการขยายตัวของการค้าระหว่างประเทศ หรือทะเลในศตวรรษที่ 21 คือ เส้นเลือดของโลกาภิวัฒน์
3. จุดยุทธศาสตร์สำคัญคือ “คอขวด” ทางทะเล (choke points) ที่จะควบคุมการเดินทางผ่านเข้าออกพื้นที่ ซึ่งในอดีตเราเคยเห็นการควบคุมคอขวดเช่นนี้ของจักรวรรดิอังกฤษมาแล้ว ดังนั้น สงครามอิหร่านจึงสะท้อนให้เห็นอีกครั้งของความเป็นจุดยุทธศาสตร์ของคอขวดที่ช่องแคบฮอร์มุซ
4. เงื่อนไขทางภูมิศาสตร์เช่นนี้ตอบเราว่า ยังไม่มีปัจจัยทางภูมิศาสตร์ใดที่จะทดแทนต่อการปิดช่องแคบได้จริง และการปิดช่องแคบคือ “หายนะของเศรษฐกิจโลก” ดังเช่นที่ปรากฏให้เห็นในปัจจุบัน
5. ในสภาวะของการแข่งขันทางภูมิศาสตร์เช่นปัจจุบัน การควบคุมทะเลและบรรดาคอขวดจึงเป็นส่วนหนึ่งของการแข่งขันดังกล่าว และอำนาจในการควบคุมทะเลและจุดคอขวดของโลก เป็น “อำนาจทางยุทธศาสตร์” ในตัวเอง เช่นที่จักรวรรดิอังกฤษเคยควบคุมจุดเหล่านี้
6. บทเรียนของจักรวรรดิอังกฤษตอบเราจนถึงปัจจุบันว่า ไม่มีรัฐมหาอำนาจใดไม่สร้างอำนาจทางทะเล แต่ก็มิใช่การสร้างอำนาจเช่นนี้อย่างไร้ทิศทาง ที่เน้นเพียงการซื้อเรือรบ เรือรบอย่างเดียวไม่อาจสร้างอำนาจทางทะเลได้จริง

ข้อสังเกตในบริบททางยุทธศาสตร์ของไทย

• ผู้นำไทยคิดอย่างไรกับทะเลในมิติทางยุทธศาสตร์ หรืออะไรคือ “วิสัยทัศน์ทางยุทธศาสตร์” ในเรื่องทางทะเล ที่ไม่ใช่มีแต่เรื่องของการซื้ออาวุธเท่านั้น อีกทั้ง วิสัยทัศน์เช่นนี้ต้องตอบให้ได้ถึงความต้องการทางยุทธศาสตร์ในบริบททางทะเลของไทย
• การคิดในเรื่อง Land Bridge ของรัฐบาล จะบอกอะไรในมิติของการใช้ทะเลในมิติทางยุทธศาสตร์ เพราะการเชื่อม 2 ฝั่งทะเลต้องคิดให้ได้มากกว่าเรื่องทางเศรษฐกิจ หรือคำถามคือ ไทยต้องการอะไรจากโครงการนี้ในทางยุทธศาสตร์ หรืออะไรคือวัตถุประสงค์ทางยุทธศาสตร์ของโครงการนี้
• ต้องระมัดระวังว่า ความคาดหวังในทางภูมิศาสตร์ของไทยอาจไม่เป็นจริงคือ Land Bridge ไม่ทดแทนต่อการเดินทางผ่านช่องแคบ
• คำถามที่สำคัญในอีกส่วนคือ โครงการ Land Bridge อยู่ตรงไหนในยุทธศาสตร์ของการพัฒนาภาคใต้ไทย เพราะโครงการขนาดใหญ่นี้ แยกไม่ได้จากแผนพัฒนาภาคใต้ในภาพรวม
• ในการดำเนินการ การลงทุนต้องมีความคุ้มค่า และต้องคุ้มค่าใน 3 ส่วนคือ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และความมั่นคง จะเน้นแต่เรื่องใด โดยทิ้งเรื่องอื่นๆ ไม่ได้
• อะไรคือผลตอบแทนที่แท้จริงต่อไทย และผลตอบแทนต้องชัดเจนใน 2 ส่วนคือ เศรษฐกิจ และความมั่นคง (ทำแล้ว เราจะรวยกันจนทนไม่ไหว หรือทำแล้ว ไทยจะกลายเป็น “รัฐลูกหนี้” ที่ถูกควบคุมโดยรัฐมหาอำนาจเจ้าของเงินกู้ อันมีนัยของการสูญเสียอธิปไตย)
• ต้องพิจารณาถึงข้อจำกัดของไทยคือ ไม่มีทุน ไม่มีแรงงาน ไม่มีเทคโนโลยี ไม่มีทักษะการบริหาร ทำให้ไทยต้องพึ่งต่างชาติเจ้าของเงินกู้อย่างมาก หรือพื้นที่ส่วนนี้ถูกควบคุมโดยรัฐมหาอำนาจเจ้าของเงิน เช่นที่เห็นแล้วจากโครงการขนาดใหญ่ ที่สุดท้าย รัฐผู้กู้กลายเป็น “ติดกับดักหนี้” จนไร้อำนาจต่อรอง หรือเรียกง่ายๆ ว่า เกิดอาการ “ติดกับดักเงินกู้” อันอาจนำไปสู่การเสียอธิปไตยของรัฐได้
• รัฐบาลจะตัดสินใจพึ่งพาประเทศใดในทางเศรษฐกิจเป็นหลัก ถ้าพึ่งจีน ต้องระมัดระวังไม่เข้าสู่ “กับดักหนี้” หรือทำอย่างไรที่รัฐบาลไทยจะสร้าง “สมดุลทางภูมิรัฐศาสตร์” ในการทำโครงการนี้
• รัฐบาลต้องตระหนักถึง การทำโครงการให้โปร่งใส และแสดงให้เห็นผลได้ที่ชัดเจน มิฉะนั้น โครงการจะกลายเป็นสัญลักษณ์ของการ “หากิน” ของกลุ่มผู้มีอำนาจในรัฐบาล เพราะภาพลักษณ์จากวิกฤตน้ำมัน ทำให้เกิด “วิกฤตศรัทธา” และต้องระวังไม่ให้โครงการนี้กลายเป็น “วิกฤตศรัทธา” ซ้ำรอย หรือสุดท้าย โครงการนี้ เป็นเพียง “การปั่นราคาที่ดิน” ในพื้นที่

ข้อสังเกตเพิ่มเติม

1. หันทิศทางความคิด Land Bridge อาจช่วยในการเชื่อมต่อพื้นที่ตอนในของภูมิภาค และเมืองท่าตามแนวชายฝั่งของอ่าวไทย ทั้งไทย กัมพูชา และเวียดนาม (บางส่วน) แต่มิใช่หวังสร้างท่าเรือ 2 ฝั่งทะเลเพื่อจะมาแข่งขันกับการเดินเรือในมะละกา
2. เราจะมั่นใจอย่างไรว่า การสร้างท่าเรือ 2 ฝั่งที่ต้องยกสินค้าขึ้นลง 2 ครั้งมีความคุ้มค่าในทางเศรษฐกิจ และเป็นแรงจูงใจให้เรือสินค้าเข้ามาใช้ท่าเรือที่ Land Bridge นี้
3. เร่งพัฒนาระบบรางด้วยรถไฟความเร็วสูงเชื่อมเมืองท่าด้านฝั่งตะวันตกและตะวันออกของประเทศ เพื่อก่อให้เกิดการส่งสินค้าเข้าสู่พื้นที่ตอนในของภูมิภาคอย่างรวดเร็ว แต่น่าเสียดายว่า ระบบรถไฟความเร็วสูงถูกทำลายลงด้วย “ความไร้ปัญญา” ของฝ่ายขวา เพียงเหตุผลว่า “ยังมีถนนลูกรัง” ในประเทศ จึงไม่ควรสร้างรถไฟความเร็วสูง
4. โครงการที่น่าสนใจในอดีตที่จะช่วยเรื่องการขนส่งสำหรับพื้นที่ตอนในของภูมิภาคได้จริง แต่สุดท้ายก็ “หลุดมือ” ไทยไปอย่างน่าเสียดายคือ โครงการท่าเรือน้ำลึกที่ทะวาย และทั้งยังสามารถเชื่อมต่อเข้ากับระบบขนส่งทางบกคือ มอเตอร์เวย์บางใหญ่-กาญจนบุรี
5. หาบุคคลคนที่มี “เครดิต” ทางการเมืองในการสื่อสารกับประชาชน และหาองค์กรที่มี “ความน่าเชื่อถือ” ในการสำรวจวิจัยในเรื่องที่เกี่ยวข้อง เพราะผู้ที่นำเสนอโครงการนี้ในฝ่ายการเมือง อาจไม่มีเครดิตชวนให้สังคมเกิดความมั่นใจและความเชื่อถือ !

ท้ายบท

      บทความนี้ อยากขอจบด้วยข้อสังเกตว่า Land Bridge กำลังเป็น “Bridge over Troubled Water” ตามชื่อเพลงดังในทศวรรษ 1970 และท้าทายอย่างมากว่า นายกฯ อุทิน และรองนายกฯ พิพัฒน์ จะพาโครงการนี้ ข้าม “มหานทีแห่งความปั่นป่วน” นี้ ไปได้หรือไม่ !