“อย่างน้อยก็เริ่มมีการพูดคุยกันหาทางออก” สำหรับปัญหาพื้นที่ป่า ภูเขาหัวโล้นที่จังหวัดน่าน กับ โครงการรักษ์ป่าน่าน งานนี้ บัณฑูร ล่ำซำ ขอลุยเต็มตัว
จังหวัดน่าน จัดเป็นเมืองรอง ที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย พยายามโปรโมทเพื่อให้เป็นเมืองท่องเที่ยวในหลายมิติ ทั้งธรรมชาติ ชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่น วัด ศิลปวัฒนธรรม และความสโลว์ไลฟ์อย่างที่คนเมืองปรารถนา
ที่ผ่านมา จังหวัดน่านได้รับการพูดถึงบ่อยครั้ง และในโลกโซเชียลเอง ก็มีกระแสตอบรับที่ดี
ในอีกด้านหนึ่ง จังหวัดน่าน ถูกพูดถึงการบุกรุกป่า จากภาพมุมสูง ภูเขาหัวโล้น ป่าหายไปเป็นลูกๆ
อันมีสาเหตุมาจาก การถางป่าเพื่อปลูกพืชไร่อายุสั้น อย่างข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
เอาจริงเรื่องนี้ ก็ติดอยู่ในใจของใครๆอีกหลายคน ว่า “ไม่ควรเป็นอย่างนี้เลย”
สิ่งที่เกิดขึ้นในเวลานี้คือ คุณบัณฑูร ล่ำซำ ได้กระโดดเข้ามาสู่ใจกลางปัญหานี้อย่างเต็มตัว
ที่มาของเรื่องนี้ เริ่มจากช่วงที่คุณบัณฑูร ไปใช้ชีวิตอยู่จังหวัดน่าน เห็นปัญหาอยู่เนืองๆ ประกอบกับ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระกระแสรับสั่งว่า “ฉันมาน่านใหม่ๆ ไม่เป็นแบบนี้เลย” นั่นคือ พื้นที่ป่าหายไปเยอะ จึงเป็นที่มาของโครงการ รักษ์ป่าน่าน โดยมี กรมสมเด็จพระเทพฯ เป็นองค์ดำริ
หลังจาก คุณบัณฑูร ลํ่าซำ ได้ลาออกจากตำแหน่งกรรมการและประธานกรรมการธนาคารกสิกรไทย เมื่อเดือนเมษายน 2563 คุณบัณฑูร จึงมาลุยงานนี้เต็มสูบ
วันก่อน มีโอกาสพบ คุณบัณฑูร ซึ่งได้มาอัพเดท เรื่องราว สิ่งที่ทำมาแล้ว สิ่งที่ทำอยู่ และสิ่งที่จะทำต่อไปให้ฟัง และพบว่าแนวคิดของคุณบัณฑูร น่าจะเป็นทางออก หากทุกคนตั้งใจฟัง เอาใจมาใส่กับสิ่งเหล่านี้สักนิด และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องช่วยกันผลักดันต่อไป
ไม่เช่นนั้น เราจะพบว่า พื้นที่ป่าจังหวัดน่านจะหายไปเรื่อยๆ จนสายเกินไป
เริ่มอย่างนี้ พื้นที่จังหวัดน่าน 85 เปอร์เซนต์ คือพื้นที่ป่า นั่นคือ 7.6 ล้านไร่ และพื้นที่ป่าส่วนนี้เอง ที่สร้างมวลน้ำ ราว 40 เปอร์เซนต์ให้กับแม่น้ำเจ้าพระยา แต่ตลอด 10 ปีที่ผ่านมาป่าน่าน ถูกทำลายอย่างต่อเนื่อง เฉลี่ยปีละ 2 แสนไร่ ปัจจุบัน ป่าน่านเหลืออยู่ราว 4.6 ล้านไร่
คุณบัณฑูร บอกว่า ในโลกนี้ เวลาเค้าทำไร่ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์กัน เค้าทำกันที่พื้นที่ราบ ไม่มีใครไปปลูกบนภูเขา โดยเฉพาะภูเขาที่เป็นป่าต้นน้ำ ทำแบบนี้ “ไม่คุ้มที่จะแลก”
“ปัญหานี้มันซับซ้อน การแก้ปัญหาง่ายๆ มันเกิดขึ้นไม่ได้ ประชาชนไม่สามารถมีที่ดินทำกินที่ถูกต้อง อันนี้คือประเด็นใหญ่ พื้นที่จังหวัดน่าน 7.6 ล้านไร่ 85 เปอร์เซนต์ของพื้นที่ เป็นที่ป่าสงวน ตาม พรบ. ป่าสงวนแห่งชาติปี 2507 โดยคำจำกัดความคือ แตะไม่ได้ หรือแค่อยู่ก็ผิดแล้ว คือตอนออกกฎหมาย ปี 2507 จินตนาการไปไม่ถึง ว่าจะเกิดปัญหา” คุณบัณฑูร ว่าอย่างนั้น
“โครงการ รักษ์ป่าน่าน กรมสมเด็จพระเทพฯ เป็นองค์ดำริ แล้วหน่วยงานต่างๆ ต้องมาช่วยกันตั้งแต่ วนศาสตร์ เกษตรศาสตร์ อุทกศาสตร์ พาณิชย์ศาสตร์ ภายใต้ การขับเคลื่อนด้วย รัฐศาสตร์ และนิติศาสตร์ นั่นคือ ภาคการเมืองต้องเข้ามา อันนี้เป็นโจทย์ของประเทศไทย ที่ต้องมาเจรจา มาตกลงกัน ทำความเข้าใจ อย่างทั่วถึง แต่ถ้าไม่ทำให้เป็นระบบเป็นภาพใหญ่ ก็จะได้ภาพออกมาที่ไม่เป็นธรรมและได้ผล”
“5 ปีที่ผ่านมามีความพยายาม แก้ พรบ.ป่าสงวน ให้จนท.รัฐอะลุ้มอล่วย ชาวบ้าน ให้ทำมาหากินใต้ต้นไม้ได้ แม้ได้ในหลักการแล้ว แต่ยังไม่เกิดขึ้น นั่นคือ 1.การจัดสรรพื้นที่ยังไม่จบ 2.ปลูกอะไรที่มีรายได้ ยังไม่มีคำตอบ ตอนนี้ ผมพยายาม ดึง เภสัชกร ลงไปดูการแปรรูปสินค้าเกษตร คือเราต้องหาพืชที่เหมาะสม และหาทางให้เค้าปลูก ให้เลี้ยงชีพได้”
“ที่ผมต้องการคือ ให้คนที่เกี่ยวข้อง ยังได้มาคุยกัน จึงเป็นที่มาของ น่านแซนด์บอกซ์ ซึ่ง ไม่ใช่โครงสร้างของรัฐ แต่เป็นที่พบปะกันของเจ้าหน้าที่รัฐ ชาวบ้าน และคนที่สนใจมาร่วมกันหาทางออกที่เหมาะสม ที่ผ่านมา ผมประเมินว่า อย่างน้อยเราก็ได้คุยกันมากขึ้น”
.
พืชที่มาแรงตอนนี้คือกัญชา ซึ่งคุณบัณฑูร ก็บอกว่า กัญชา เป็นพืชความหวัง แต่พูดลอยๆไม่ได้ ต้องตอบว่า ปลูกแล้ว ได้กี่บาท เอาไปทำอะไรบ้าง
“ตอนนี้ผมเริ่มมองหาทุนต่างประเทศบ้างแล้ว อย่างเศรษฐีที่รวยๆ ที่ต้องการสนับสนุนงานด้านสิ่งแวดล้อมก็พอมีอยู่ คิดว่า อีกสักพัก ให้โควิดซาลง ผมจะเดินสายไปต่างประเทศ ลำพังการติดต่อกันทางออนไลน์มันไม่ได้ผลหรอก”
“ที่ผมมาทำงานแบงก์เพราะคุณพ่อ แต่ประสบการณ์ที่ผ่านมาจากการทำงานแบงก์ ก็เป็น องค์ความรู้ ก็เป็นแบ็คอัพให้ผมได้ดี และทั้งหลายทั้งปวงผมถือว่า งานเหล่านี้เป็นโจทย์ที่ทำให้ชีวิตผมมีความหมาย เป็นเรื่องของโลกทุนนิยมสร้างสรรค์” คุณบัณฑูร กล่าวทิ้งท้าย
