ในที่สุดบ้านเราก็มีมูมินฉบับการ์ตูน (Moomin The Complete Tove Jansson Comic Strip) ชุด 5 เล่ม โดยแพรวเยาวชน แปลโดยกุลธิดา รุ่งเรืองเกียรติ
มูมิน ตัวการ์ตูนกลมมนเหมือนหมอนสีขาว บ้างว่าเหมือนฮิปโปโปเตมัส เป็นงานเขียนของตูเว ยานซอน (Tove Jansson 1914-2001) นักเขียนชาวฟินแลนด์ ซึ่งเขียนนิทานเรื่องนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสาร Garm ปี 1940 และตีพิมพ์เป็นเล่มครั้งแรกปี 1945 จะเห็นว่านี่เป็นงานเขียนช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เต็มๆ
ตูเว ยานซอน เกิดที่เฮลซิงกิ ฟินแลนด์ มีพ่อแม่เป็นศิลปินและได้เรียนศิลปะจากสตอกโฮล์ม เฮลซิงกิ กับปารีส เธอเป็นชาวฟินแลนด์ที่พูดสวีเดน หนังสือมูมินจำนวน 9 เล่มนี้ (ซึ่งมีแปลไทย) ประสบความสำเร็จอย่างล้นหลามก่อนที่จะมีหนังสือภาพและการ์ตูนช่องตามออกมา
มูมินน่ารัก แต่มีชื่อเรียกว่า Moomintroll ลายเส้นไม่ระบุเพศ แต่เป็นโทรลล์เด็กชาย ฉบับการ์ตูนเล่าเรื่องพฤติกรรมของเด็กชายและครอบครัวในบริบทต่างๆ ซึ่งบางทีก็ดูเหมือนไม่มีเวลาหรือสถานที่ ไม่มีอดีตหรืออนาคต เส้นเรื่องชวนงุนงงและสับสน กลับไปกลับมาไม่ต่อเนื่องบ้าง แต่นั่นมิใช่ประเด็นพอๆ กับอาจจะเป็นความตั้งใจของผู้ประพันธ์เอง ด้วยเหตุนี้มูมินจึงเป็นอิสระจากกรอบอ้างอิงหรือการตีความทั้งปวง
ผลที่ได้เป็นการ์ตูนสำหรับเด็กที่มีเนื้อหาทางปรัชญาชวนค้นหาในระดับเดียวกับอลิซในแดนมหัศจรรย์ ของลูอิส แครอล หรือเจ้าชายน้อย ของอองตวน เดอ แซงเตก-ซูเปรี ก็ว่าได้ มูมินมิใช่มนุษย์ เขาและครอบครัวทำอะไรก็ได้โดยที่ไม่มีใครใส่ใจมากนักเหมือนเมตามอร์โฟซิส ของฟรันซ์ คาฟก้า เนื้อเรื่องส่วนใหญ่แม้ชวนขำแต่แฝงเรื่องราวของความมีอยู่จริง (existentialism) การพรากจาก (separation) และการหลอมรวม (uniteness) ตามทฤษฎีพัฒนาการของเมลานี ไคลน์
มูมิน คอมิกส์ฉบับสมบูรณ์ เล่ม 1 ตอนที่ 1 มูมินกับหัวขโมย
มูมินมีเพื่อนสนิทชื่อสนิฟ วันหนึ่งมูมินบ่นกับสนิฟว่าที่บ้านมีแขกเต็มไปหมด ทันใดนั้นมีญาติอีกฝูงหนึ่งมาขอพักอาศัยด้วย สนิฟแนะนำให้มูมินขับไล่ไปเสีย
ญาติๆ ของมูมินเป็นสิ่งมีชีวิตทรงกระบอกมีแขนขา ไม่มีอะไรอย่างอื่น ดั่งจะบอกว่าญาติก็คือญาติเหมือนๆ กันไปหมด เป็นพวกที่มาถึงบ้านมูมินแล้วไม่เกรงใจ เอาแต่ขอทั้งของกินและพี่พัก มิวายมูมินจะบอกว่ามีแขกอื่นเต็มหมดแล้ว
สุดท้ายมูมินเองต้องไปผูกเปลนอนนอกบ้าน สนิฟจึงช่วยวางแผนขับไล่ทั้งญาติและเพื่อนๆ ที่มาสิงสู่
ตอนแรกสนิฟสอนมูมินฉีดน้ำลงทางปล่องไฟหวังให้น้ำท่วม แต่แขกของมูมินชอบว่ายน้ำ สนิฟจึงแปลงกายเป็นผู้ป่วยคางทูม แต่แขกของมูมินว่าติดคางทูมหมดแล้วไม่กลัว เพื่อนคือพวกเอาแต่สนุกท่าเดียว
ครานี้สนิฟแนะนำมูมินให้ไปพาสติงกี้มาอยู่ในบ้าน สติงกี้เป็นสิ่งมีชีวิตหนวดเครารุงรังส่งกลิ่นไม่พึงปรารถนาอย่างแรงจนฝูงญาติและแขกต้องหนีออกไปกันหมด
ปัญหาคือสติงกี้กินบ้านของมูมินเป็นอาหาร มิวายมูมินจะเสนออะไรให้กินก็ไม่เอา มูมินขับไล่ผู้บุกรุกได้สำเร็จแต่บ้านของตัวเองก็หายไปด้วย
สนิฟแนะนำมูมินไปปรึกษาตำรวจ มูมินไปขอบ้านใหม่จากตำรวจ ว่าแล้วเด็ดดอกไม้ยื่นให้ตำรวจเอาไปฝากภรรยาด้วย มูมินจึงถูกตำรวจจับเข้าคุกไปเสีย สนิฟซึ่งนั่งดูอยู่ถึงกับว่า “เหมือนเคย มูมิน เจ้าบื้อนี่ไม่เอาอ่าวเลย”
ทั้งหมดนี้เป็นเพียงบทนำของการ์ตูนตอนที่ 1 นี้ซึ่งจะมีเนื้อเรื่องยืดยาวจากหนึ่งไปหนึ่ง กระทบชิ่งกันไปเป็นทอดๆ อย่างยาวจนกว่าจะจบ แม้ว่ากว่าจะมีหัวขโมยออกมาจริงๆ ในตอนท้ายแต่แท้จริงแล้วใครคือหัวขโมย มิใช่เพื่อนและญาติ หรือแม้กระทั่งตำรวจหรอกหรือที่ขโมยบ้านของมูมินไป
บ้านมิได้หมายถึงสิ่งก่อสร้าง แต่หมายรวมถึงผู้อยู่และผู้มาเยือนด้วย หากขาดอย่างใดอย่างหนึ่งบ้านก็ไม่เหลือ ถูกความเลวร้ายกลืนกินไปเสีย แม้ว่าในความเป็นจริงแล้วเพื่อนและญาติออกจะเป็นที่น่ารำคาญในบางครั้ง
จากมุมมองของเพื่อนและญาติ เจ้าบ้านอย่างมูมินไม่มีตัวอยู่จริง (not exist) เหตุเพราะมูมินมิได้พยายามสื่อสารความต้องการของตนเองอย่างแท้จริง ด้วยการปฏิเสธอย่างตรงไปตรงมาโดยที่อาจจะไม่จำเป็นต้องแจงเหตุผล เพราะที่สำคัญกว่าเหตุผลคือตัวตนของตน ผลที่ได้คือมูมินไม่มีตนเอง มีแต่ “ตัวเอง” ที่ให้เหตุผลสารพัด ผลลัพธ์คือไม่มีใครฟัง เพราะที่แท้แล้วเขาไม่มีตัวตนให้เห็นตั้งแต่แรก
ในที่สุดมูมินไปอยู่ในคุกหมดสิ้นสมบัติพัสถาน สนิฟช่วยมูมินแหกคุกออกมาแล้วปลุกปลอบเพื่อนว่าเราจะมาเริ่มต้นใหม่ “เราจะดังและรวย” อีกหลายสิบหน้าถัดไปจึงเป็นการ์ตูนชวนขำกับสารพัดวิธีที่จะดังและรวยของสหายทั้งสอง
เมื่ออ่านการ์ตูนมูมินตอนที่ 1 นี้แล้วเราไม่รู้สึกว่ามูมินเป็นเด็กชายสักหน่อย เขามีบ้านและอยู่คนเดียว ครั้นอ่านตอนที่ 2 มูมินและครอบครัว ที่แท้เขามีพ่อแม่กับมีแฟนด้วย มิใช่แฟนธรรมดาๆ แต่ดูเหมือนจะเป็นคู่ครอง นักอ่านที่เริ่มต้นด้วยฉบับการ์ตูนก็อาจจะชวนสับสนได้ในตอนแรกๆ นี้
ตอนที่ 2 เริ่มด้วยมูมินเดินลงน้ำเพื่อฆ่าตัวตายหลังจากสูญเสียทุกอย่างไป แต่พลันที่เขาเห็นเรือลอยอยู่ก็อยากหัดพายเรือ เพียงเท่านั้นชีวิตก็คืนมาอีกครั้งหนึ่ง
การฆ่าตัวตายสัมพันธ์กับความมีอยู่โดยตรง (exist) คนเราจะฆ่าตัวตายสำเร็จเมื่อตนเองตัดขาดจากความสัมพันธ์กับสรรพสิ่ง (object relation) หมดสิ้นไม่เหลือเยื่อใย พลันที่มีเยื่อใย (uniteness) เมื่อนั้นตัวตนจะคืนมาทุกครั้งไป เวลาจะช่วยเหลือผู้ที่กำลังจะลงมือทำร้ายตัวเองจึงเริ่มต้นด้วยการแนะนำชื่อของเรา ตามด้วยเรียกชื่อของเขา
ทั้งนี้ เพื่อเรียกตัวตนและสายใยสัมพันธ์กับมนุษย์คืนมา คำแนะนำที่ให้แก่ผู้คิดฆ่าตัวตายคือให้หาคนอยู่ด้วยหากมีความคิดจะฆ่าตัวตายจนกว่าความคิดนั้นจะผ่านไป
เรือที่มูมินเห็นเป็นมูมินพ่อกับมูมินแม่ (Moominpampa & Moominmamma) สองคนมาล่องเรือแล้วมีบทสนทนาตอนหนึ่งที่ชวนให้แม่คิดถึงความหลังครั้งเด็กชายมูมินน้อยหนีออกจากบ้านไป
มูมินพ่อมูมินแม่ช่วยมูมินโทรลล์ขึ้นจากน้ำแล้วพากลับบ้าน ที่บ้านมูมินโทรลล์จำถ้วยน้ำที่เขาเคยดื่มได้ ที่แท้นี่คือพ่อแม่ของเขาเอง แต่พอกรอบถัดไปมูมินโทรลล์วัยเด็กก็ชวนเพื่อนสนิฟมาอยู่ด้วย
จากบทสนทนาและภาพที่วาดทั้งมูมินโทรลล์กับสนิฟยังเด็กอยู่แท้ๆ จึงว่าบางทีหนังสือเรื่องนี้ก็ไร้กาลเวลา และหลายครั้งก็ไร้สถานที่ อีกทั้งมูมินจะทำอะไรก็ได้
นักเขียนใส่ทุกอย่างได้ไม่มีขีดจำกัดเสมือนอลิซ เจ้าชายน้อย หรือเมตามอร์โฟซิสฉะนั้น •
การ์ตูนที่รัก | นายแพทย์ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
