จังหวะประวัติศาสตร์ที่ต้องไม่ปล่อยผ่าน เมื่อสามพรรคมีเหตุผลต่างกัน แต่ต้องเดินไปสู่วาระสวัสดิการร่วมกัน

ฝนไม่ถึงดิน
ษัษฐรัมย์  ธรรมบุษดี

• อ่านบทความทั้งหมดของ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี คลิกที่นี่

การเมืองไทยในห้วงเวลานี้มีลักษณะพิเศษที่ไม่ค่อยปรากฏบ่อยนัก

นั่นคือ การที่พรรคการเมืองสามพรรคซึ่งมีฐานเสียง อุดมการณ์ และประวัติศาสตร์ทางการเมืองที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง กลับมีเงื่อนไขเชิงผลประโยชน์ที่ผลักดันให้พวกเขาทั้งหมดต้องเดินหน้าในทิศทางเดียวกัน

วาระนั้นคือการปฏิรูประบบสวัสดิการสังคมอย่างจริงจัง

ไม่ว่าจะเป็นการปฏิรูประบบประกันสังคม

การขยายการศึกษาระดับอุดมศึกษาให้เข้าถึงได้โดยถ้วนหน้า

การยกระดับเบี้ยเด็กให้เป็นระบบที่มีศักดิ์ศรี

และการทำให้เบี้ยผู้สูงอายุเป็นบำนาญพลเมืองอย่างแท้จริง

คำถามไม่ใช่ว่าควรทำหรือไม่ แต่คือจะยอมให้จังหวะนี้ผ่านพ้นไปโดยเปล่าประโยชน์อีกหรือเปล่า

พรรคภูมิใจไทยเป็นกรณีที่น่าศึกษาในฐานะพรรคที่ประสบความสำเร็จในการเลือกตั้งระดับเขต แต่กลับมีคะแนนนิยมระดับชาติต่ำกว่าที่ควรจะเป็นอย่างมีนัยสำคัญ

พรรคชนะที่นั่งได้เป็นจำนวนมากในสภาผู้แทนราษฎร ส่วนหนึ่งจากการบริหารจัดการเครือข่ายท้องถิ่นและการสร้างฐานในเขตเลือกตั้งที่ตนเองมีความแข็งแกร่ง

แต่หากวัดจากคะแนนบัญชีรายชื่อซึ่งสะท้อนความนิยมในเชิงอุดมการณ์และภาพลักษณ์ระดับชาติ ภูมิใจไทยไม่ได้อยู่ในตำแหน่งที่มั่นคงนัก

นั่นหมายความว่าพรรคต้องการ “ผลงาน” ในเชิงนโยบายสาธารณะที่จับต้องได้

สิ่งที่ประชาชนทั่วประเทศสามารถรู้สึกได้ว่าชีวิตของตนเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น และไม่มีพื้นที่ใดที่จะสร้างผลงานดังกล่าวได้เด่นชัดและรวดเร็วเท่ากับนโยบายสวัสดิการที่แตะต้องชีวิตประจำวันของคนหมู่มากโดยตรง

การปฏิรูประบบประกันสังคมให้เงินบำนาญมีมูลค่าที่ดำรงชีพได้จริง การเพิ่มเบี้ยเด็กให้ครอบคลุมและเพียงพอ หรือแม้แต่การผลักดันให้อุดมศึกษาเป็นสิทธิ์ไม่ใช่สินค้า ล้วนเป็นนโยบายที่หากทำสำเร็จ จะทิ้งร่องรอยในประวัติศาสตร์และในความทรงจำของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งไว้อย่างยาวนาน

ภูมิใจไทยต้องการหลักฐานว่าตนเองมีบทบาทในรัฐบาลที่ไม่ใช่แค่การรักษาฐานอำนาจ แต่เป็นการสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนทั่วไปสัมผัสได้

พรรคเพื่อไทยเผชิญกับแรงกดดันที่แตกต่างออกไป แต่รุนแรงไม่น้อยกว่ากัน

พรรคที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นตัวแทนของความหวังในระบอบประชาธิปไตยและนโยบายประชานิยมที่ก้าวหน้า

ปัจจุบันถูกมองจากหลายทิศทางด้วยความระแวงสงสัยว่าสูญเสียจุดยืนเชิงอุดมการณ์ไปแล้วหรือไม่

ในสถานการณ์ที่พรรคเพื่อไทยถือครองกระทรวงซึ่งมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับระบบสวัสดิการสังคม ไม่ว่าจะเป็นกระทรวงแรงงาน กระทรวงสาธารณสุข หรือกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์

หากวาระสมัยของรัฐบาลนี้ผ่านไปโดยไม่มีการปฏิรูปเชิงโครงสร้างที่จับต้องได้

นั่นอาจหมายถึงบทบาทครั้งสุดท้ายของพรรคในฐานะกำลังหลักในการเมืองระดับชาติ

คะแนนเสียงในการเลือกตั้งที่ผ่านมาบอกชัดว่าประชาชนรุ่นใหม่จำนวนมากได้ย้ายไปให้ความเชื่อมั่นกับพรรคก้าวไกลและพรรคประชาชนแล้ว

สิ่งที่พรรคเพื่อไทยยังยึดครองอยู่ได้คือฐานเสียงของคนรุ่นกลางที่ยังจดจำอดีตและเชื่อในความสามารถในการบริหาร

แต่ความเชื่อนั้นต้องการหลักฐานยืนยันอย่างเร่งด่วน

การปฏิรูปประกันสังคมที่ทำให้ผู้ประกันตนได้รับบำนาญที่ดำรงชีพได้

การขยายสิทธิ์อุดมศึกษาให้เด็กทุกคนเข้าถึงได้โดยไม่ต้องแบกหนี้ กยศ.ตลอดชีวิต

คือนโยบายที่พรรคเพื่อไทยมีอำนาจในมือพอจะผลักดัน

และนั่นคือเหตุผลที่พวกเขาไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องทำ

พรรคประชาชนในฐานะพรรคฝ่ายค้านที่ใหญ่ที่สุดในรัฐสภา มีตำแหน่งแห่งที่ที่แตกต่างออกไปอีก

วาระสวัสดิการไม่ใช่สิ่งที่พรรคประชาชนเพิ่งหยิบขึ้นมาเพื่อโอกาสทางการเมือง หากแต่เป็นแกนกลางของอุดมการณ์พรรคมาตั้งแต่ต้น

ไม่ว่าจะเป็นนโยบายรัฐสวัสดิการถ้วนหน้า การยกระดับสิทธิ์แรงงาน หรือการทำให้ระบบประกันสังคมเป็นของประชาชนอย่างแท้จริงทั้งในแง่ผลประโยชน์และการกำกับดูแล

บทบาทของพรรคประชาชนในห้วงเวลานี้จึงไม่ใช่แค่การวิพากษ์วิจารณ์

แต่คือการนำเสนอโมเดลทางนโยบายที่ชัดเจน สร้างแรงกดดันทางรัฐสภา และสร้างพื้นที่สาธารณะที่ทำให้การปฏิรูปสวัสดิการกลายเป็นข้อถกเถียงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

พรรคประชาชนยิ่งต้องตระหนักว่า หากปล่อยให้วาระนี้เดินหน้าโดยไม่มีส่วนร่วม ประชาชนจะไม่จำได้ว่าใครเป็นผู้ริเริ่ม

แต่จะจดจำแต่ว่าใครเป็นคนทำให้เกิดขึ้นจริง

ในมิติของระบบประกันสังคม สิ่งที่ต้องการมากที่สุดในตอนนี้คือ การยืนยันทางการเมืองว่าสูตรบำนาญที่ผ่านการรับฟังความคิดเห็นจากสาธารณะด้วยคะแนนเห็นชอบสูงถึงร้อยละ 77.93 และผ่านการอนุมัติจากบอร์ดประกันสังคมเรียบร้อยแล้ว จะสามารถเดินหน้าต่อได้จริง ไม่ใช่ถูกแช่แข็งไว้ที่โต๊ะของรัฐมนตรีโดยไม่มีกำหนด

ทุกเดือนที่ผ่านไปโดยไม่มีการปฏิรูป คือชีวิตของผู้ประกันตนจำนวนไม่น้อยที่ต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงในบั้นปลายชีวิต

นี่ไม่ใช่ตัวเลขนามธรรม แต่คือคนจริงที่รอคอยระบบที่ยุติธรรมกว่านี้มาทั้งชีวิตทำงาน

ในมิติของอุดมศึกษา การที่นักเรียนไทยต้องออกจากระบบการศึกษากลางคันเพราะปัญหาเศรษฐกิจ หรือต้องแบกหนี้ กยศ.ข้ามทศวรรษ ไม่ใช่ความล้มเหลวส่วนบุคคล

แต่คือความล้มเหลวเชิงโครงสร้างที่รัฐสามารถแก้ไขได้หากมีเจตจำนงทางการเมืองเพียงพอ

ส่วนเบี้ยเด็กและเบี้ยผู้สูงอายุนั้น หากยังคงเป็นเพียงตาข่ายนิรภัยที่บางเกินกว่าจะรองรับชีวิตจริงได้ ก็ไม่มีความหมายในแง่ของการลงทุนทางสังคมแต่อย่างใด

สิ่งที่ภาคประชาชนและขบวนการเรียกร้องสวัสดิการต้องตระหนักคือ จังหวะทางประวัติศาสตร์นี้ไม่ได้เปิดอยู่ตลอดไป

การที่สามพรรคซึ่งมีเหตุผลแตกต่างกัน ไม่ว่าจะเป็นความต้องการผลงานทางการเมือง ความกลัวต่อการสูญเสียความเกี่ยวข้องในเวทีแห่งชาติ หรือความมุ่งมั่นในอุดมการณ์ ล้วนถูกผลักให้มองไปในทิศทางเดียวกัน คือโอกาสที่ภาคประชาสังคมต้องใช้ประโยชน์จากอย่างมีกลยุทธ์

ไม่ใช่ด้วยการรอให้พรรคการเมืองเป็นผู้นำ

แต่ด้วยการสร้างเงื่อนไขที่ทำให้การไม่ปฏิรูปมีต้นทุนทางการเมืองสูงกว่าการปฏิรูปเสมอ

ท้ายที่สุดแล้ว การปฏิรูปสวัสดิการสังคมไม่ใช่ของขวัญที่พรรคการเมืองมอบให้ประชาชน

แต่คือสัญญาประชาคมที่ประชาชนต้องเรียกร้องและบังคับใช้

จังหวะนี้มีพลังงานทางการเมืองสะสมอยู่มากพอที่จะผลักดันการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริงได้

ขึ้นอยู่กับว่าทุกฝ่ายจะยอมให้มันผ่านพ้นไปอย่างน่าเสียดายอีกครั้ง

หรือจะเลือกที่จะทำให้ห้วงเวลานี้กลายเป็นจุดเปลี่ยนในประวัติศาสตร์สวัสดิการของไทย