บทความพิเศษ
เส้นทาง ‘ยาขอบ’
เส้นทาง ‘ผู้ชนะสิบทิศ’
สุริยา ‘ศรีบูรพา’
ต้องยอมรับว่า นับแต่มีการแปลยุทธนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง “สามก๊ก” ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1 โดยมี เจ้าพระยาพระคลัง (หน) เป็นแม่งานเป็นต้นมา
เรื่องแปลจากพงศาวดารจีนเป็นด้านที่คึกคักด้านหนึ่งของวรรณกรรม
แม้ในยุคแห่งการบุกเบิกวิชาชีพหนังสือพิมพ์ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และเริ่มเติบใหญ่ ขยายตัว ในแผ่นดินพระ บาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6
เรื่องจีนก็ยังเป็นด้านอันครอบงำและยึดครองพื้นที่
หนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” ได้ชื่อว่าประสบความสำเร็จเป็นอย่างสูงในการนำเรื่องจีนมาตีพิมพ์
แม้ “อายัณโฆษ” จะนำเสนอเรื่องแต่งของไทยอย่างเช่น “เหล็กน้ำพี้” เข้ามา แต่ก็ยังไม่สามารถพิชิตใจและเอาชนะ “นิยายจีน” ได้
คำถามก็คือ กุหลาบ สายประดิษฐ์ ในฐานะนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์ คิดในเรื่องนี้อย่างไร และด้วยเหตุผลอะไรเขาจึงได้ผลักดันให้เพื่อนของเขา โชติ แพร่พันธุ์ นำเสนอเรื่อง “ยอดขุนพล” ขึ้น
“ยอดขุนพล” อันเท่ากับเป็นกระดานหกให้ “ยาขอบ” ทะยานไปสู่การเขียน “ผู้ชนะสิบทิศ” ในเวลาต่อมา
คำตอบมีอยู่ในบทความชื่อ “ในคัคนานต์แห่งวรรณกรรมไทย ได้สูญเสียนกอินทรีไปตัวหนึ่ง” ซึ่ง กุหลาบ สายประดิษฐ์ เขียนและตีพิมพ์เพื่อไว้อาลัย โชติ แพร่พันธุ์ ในหนังสือ “ยาขอบอนุสรณ์”
โปรดอ่าน
พื้นฐาน ของ “ยาขอบ”
พัฒนาการ ทางการเขียน
ก่อนหน้าจะออกหนังสือพิมพ์ “ไทยใหม่” เราได้ศึกษางานของท่านนักหนังสือพิมพ์รุ่นอาวุโสแห่งคณะ “ไทยหนุ่ม” ด้วยความเลื่อมใส
ท่านเหล่านั้นประกอบด้วย คุณหอม นิลรัตน์ ณ อยุธยา
คุณชอุ่ม กมลยบุตร และคุณสงวน (เสียดายที่จำนามสกุลไม่ได้เสียแล้ว) เป็นอาทิ
ท่านทั้งสองที่ออกนามข้างต้นได้มีส่วนเกื้อกูลข้าพเจ้าในการประกอบการหนังสือพิมพ์
และท่านที่สาม ข้าพเจ้าได้เชื้อเชิญให้มาร่วมงานในคณะของเราที่หนังสือพิมพ์ “สุริยา”
คณะ “ไทยหนุ่ม” เป็นคณะแรกที่ได้ปฏิวัติราคาหนังสือพิมพ์จากระดับมาตรฐาน 10 สตางค์ มาเป็นราคาฉบับละ 5 สตางค์ ซึ่งถือกันว่าเป็นเรื่องสุริยคราสในวงการหนังสือพิมพ์ของสมัยนั้น
หนังสือพิมพ์ “ไทยหนุ่ม” ยังได้ทำการริเริ่มที่สำคัญอีกข้อหนึ่ง คือ การเสนอเรื่องซีเรียลในรูปนิยายอิงพงศาวดารซึ่งมิใช่พงศาวดารจีนอันผู้อ่านคุ้นกันอยู่ในเวลานั้น
เรื่อง “นเรศวรมหาราช” ของ “พานจันทร์” หรือ คุณพงษ์ ไทยแท้ นักเขียนผู้มีอายุที่ตีพิมพ์ประเดิมนิยายอิงพงศาวดารไทยได้รับการต้อนรับจากผู้อ่านอย่างเอิกเกริกจนแทบจะชิงเอาความนิยมดั้งเดิมมาได้
เมื่อสังเกตศึกษาบทเรียนจาก “ไทยหนุ่ม” แล้ว
และเมื่อมาออก “ไทยใหม่” ข้าพเจ้าจึงได้เขียนเรื่องซีเรียลอิงพงศาวดารมอญเรื่อง “ยอดทหารหาญ” ลงใน “ไทยใหม่”
ครั้นคิดอ่านออก “สุริยา” ข้าพเจ้าก็ได้บอก “ยาขอบ” ผู้ซึ่งจะได้รับตำแหน่งบรรณาธิการให้เขียนนิยายอิงพงศาวดารทำนอง “ยอดทหารหาญ” ลงพิมพ์ใน “สุริยา” เป็นเรื่องซีเรียล
เขารู้สึกตกใจเมื่อข้าพเจ้าบอกเขาเช่นนั้นเพราะเขาไม่เคยคิดว่าจะได้รับมอบหมายให้ทำงานใหญ่ถึงปานนั้น
ในเวลานั้นเขาเพิ่งทดลองเขียนเรื่องตลกสั้นๆ มาได้ไม่กี่เรื่อง
กำเนิด “ผู้ชนะสิบทิศ”
รากฐาน ของ “ยาขอบ”
สิ่งที่ กุหลาบ สายประดิษฐ์ แนะนำและชี้ทิศทางให้ “ยาขอบ” ก่อนลงมือเขียนเรื่องในแบบ “ยอดทหารหาญ” ก็คือ
“ในการเขียนนิยายอิงพงศาวดารของเรา
เราจะเอาแต่นามของบุคคลในพงศาวดารและลักษณะนิสัยของบุคคลนั้นตามที่เราจะศึกษาได้จากพฤติการณ์ของเขาที่ปรากฏในพงศาวดาร
ส่วนพฤติการณ์ของเขาที่ปรากฏในนิยายของเรานั้นจะเป็นพฤติการณ์ที่เราคิดขึ้นใหม่ ซึ่งเราอาจจะประดิษฐ์ให้สนุกสนานน่าตื่นเต้นยิ่งกว่าพฤติการณ์ที่ปรากฏในพงศาวดารเป็นไหนๆ
อีกประการหนึ่ง โวหารของท่าน ‘พานจันทร์’ เป็นโวหารของนักเขียนที่ต่างสมัยกับเรา
เรามีโอกาสที่จะใช้สำนวนโวหารและทำนองการเขียนที่ทันสมัยและเข้าถึงจิตใจของผู้อ่านได้ดีกว่า เราถือว่าการริเริ่มของท่านเป็นครู แต่เราก็จะเสนอการริเริ่มใหม่ที่ก้าวหน้าไปกว่าของครู
ข้าพเจ้าได้แนะนำให้เขาไปอ่านและสังเกตศึกษาการผูกเรื่องจากนิยายฝรั่งชนิดที่ร่ำลือกันว่าอ่านแล้ววางไม่ลง
และได้มอบหนังสือ ‘ทะแกล้วทหารสามเกลอ’ ให้เขาไปอ่าน
และให้เขาถือเอาหนังสือของดูมาส์เรื่องนั้นเป็นครูได้”
ปรากฏว่า “ยาขอบ” ได้แหวกการดำเนินเรื่องออกไปจากที่ปรากฏในพงศาวดารอย่างชนิดเต็มเหยียด กระทั่งต่อมาได้กลายเป็นนิยายอย่างที่เรียกกันว่า
“ปลอม” พงศาวดาร มิใช่ “อิง” พงศาวดาร
นั่นก็คือ เมื่อมาเขียน “ผู้ชนะสิบทิศ” ในภายหลัง “ยาขอบ” แถลงในคำนำว่า เขาได้ยืมข้อความในหนังสือพงศาวดารมาใช้เพียง 8 บรรทัดเท่านั้น นอกนั้นล้วนเป็นจินตนาการ
และการประสานความจัดเจนจาก “วรรณกรรม” อันเก็บรับและสะสมอย่างยาวนานทั้งที่เป็นของไทยและของต่างประเทศ
เป็นผลึกแห่งการหลอมรวมและสร้างสรรค์ของ “ยาขอบ”
อาจกล่าวได้ว่า ชัยชนะของ “ผู้ชนะสิบทิศ” คือชัยชนะของนิยายไทยที่เหนือกว่านิยายไทยอันแปลและเรียบเรียงมาจากนิยายพงศาวดารจีน
ทุกอย่างเป็นไปตาม “เป้าหมาย” ที่กำหนดไว้สำหรับหนังสือพิมพ์ “สุริยา”
หน่อแห่ง นักเขียน อาชีพ
โยงยาว อิทธิพล ตะวันตก
“ศรีบูรพา” อาจถือว่า “ลูกผู้ชาย” คือ บุตรคนหัวปีในฐานะอันเป็นนวนิยายเล่มแรก แต่หากในจุดที่ถือว่าเป็นความสำเร็จ
แน่นอน “ปราบพยศ” ย่อมเป็นผลงานอันสะท้อนความโดดเด่น
ไม่เพียงแต่โดดเด่นในด้านซึ่ง น.ส.ยวนใจ โรหิตบวร คือ ตัวแทนของหญิงสาวยุคใหม่ในสังคมชั้นสูง
มีความเป็นตัวของตัวเองอย่างยิ่ง
หากบทบาทของ โกมล ดุสิตสมิต นักเรียนกฎหมายในฐานะผู้ “ปราบพยศ” ก็โดดเด่นดุจเดียวกัน
น่าสนใจก็ตรงที่ “ปราบพยศ” ปรากฏพร้อมกับ “สุภาพบุรุษ” และ “คณะสุภาพบุรุษ” เมื่อปี 2472
น่าสนใจก็ตรงที่อาชีพของ น.ส.ยวนใจ โรหิตบวร คือ เจ้าของ “กรุงเทพบรรณาคาร” ซึ่งไม่เพียงเป็นร้านจำหน่ายหนังสือที่ใหญ่โตโอ่โถงร้านหนึ่งในพระมหานครขณะนั้น
หากตำแหน่งที่ โกมล ดุสิตสมิต ได้รับบรรจุในร้านแห่งนี้คือ เสมียนสั่งของ
เป็นเสมียนทำหน้าที่สั่งหนังสือจากต่างประเทศเข้ามาขายและตามความต้องการของผู้อ่าน
แน่นอน นอกจากหนังสือและนิตยสารอันเป็นภาษาไทยแล้ว “กรุงเทพบรรณาคาร” ย่อมเป็นคลังแห่งหนังสือและนิตยสารที่เป็นภาษาต่างประเทศด้วย
นี่คือรูปธรรมแห่งอาชีพอิสระ รูปธรรมแห่งความเป็น “สมัยใหม่”
