มองบ้านมองเมือง | ปริญญา ตรีน้อยใส
หลายคนคงลืมไปแล้วว่า เมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา กันสาดตึกแถวริมถนนเจริญกรุง ใกล้วัดไตรมิตรวิทยารามวรวิหารพังลงมา ทำให้มีผู้เสียชีวิตหนึ่งคน บาดเจ็บหลายคน อีกทั้งทรัพย์สินเสียหาย
รายงานข่าวระบุว่า อาคารที่เกิดเหตุเป็นตึกแถวรุ่นเก่าอายุ 100 ปี ด้วยอายุวัสดุและเทคนิคการก่อสร้าง ทำให้กันสาดหน้าอาคาร ที่เป็นคอนกรีตแตกร้าวร่วงลงมา
ข่าวนี้สร้างความระทึกและทำลายขวัญบรรดาคนเจนใหม่ ที่กำลังตามกระแส รีเดฟ (Re Dev) คิดจะเปิดกิจการในอาคารเก่า
หากพิจารณาจากรูปแบบแล้ว อาคารชุดนี้แม้ไม่ใช่ตึกแถวรุ่นโบราณ ที่ก่อสร้างในรัชสมัยพระพุทธเจ้าหลวง แต่ก็เป็นอาคารเก่าที่น่าจะสร้างในเวลาต่อมา
ต้องมองย้อนไปในอดีต สิ่งก่อสร้างของไทยที่มีมาแต่เดิม มีเพียงเรือนไม้ ที่เป็นบ้านพักอาศัย และอาคารก่ออิฐถือปูน ที่เป็นศาสนสถานหรือราชสถาน ส่วนใหญ่เป็นอาคารชั้นเดียว หรือแค่ยกพื้นใต้ถุนสูง
จนเมื่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างอาคารแบบใหม่ที่นำแบบมาจากสิงคโปร์ เป็นอาคารสองชั้น ก่ออิฐถือปูน โครงสร้างผนังรับน้ำหนัก ด้านหน้าที่ติดถนน จะกว้างแค่สี่ห้าเมตร เพื่อลดค่าภาษีโรงเรือน แต่จะลึกเข้าไปด้านใน อาจเป็นอาคารเดียวหรือหลายหลังสร้างต่อเนื่องกัน ทำให้เรียกขานกันว่า ตึกแถว
แม้ว่าหลังคาจั่วแบบบ้านจีน แต่ผนังด้านหน้าที่ติดถนนจะตกแต่งด้วยเสาและบัวปูนปั้นแบบฝรั่งตะวันตก
ทำให้บางคนเรียกขานรูปแบบจีนผสมตะวันตกนี้ว่า ชิโน-โปรตุกีส
ความแปลกตาของตึกสองชั้น ทั้งความมั่นคงแข็งแรง และความสวยงามเหมือนอาคารในต่างประเทศ ยิ่งสร้างต่อเนื่องแบบเดียวกันหลายคูหา ทำให้ภูมิทัศน์ริมถนนที่เป็นแนวยาว ดูเป็นระเบียบ ทำให้บ้านเมืองดูทันสมัย เหมือนในยุโรป
จากตึกแถว ริมถนนเจริญกรุง ถนนบำรุงเมือง และถนนเฟื่องนคร ถนนสายหลักของพระนคร ยังขยายเพิ่มตามถนนสายใหม่สายรอง อาทิ ถนนเยาวราช ถนนทรงวาด รวมถึงการสร้างตึกแถวริมน้ำ รอบวัด หน้าศาลเจ้า
ที่พบเห็นมากคือ ริมถนนหน้าวัง บ้านพักขุนนาง คหบดีไทย ที่นิยมสร้างเพื่อหารายได้ค่าเช่าจากพ่อค้าจีนและคนไทยเชื้อสายจีนที่นิยมตึกแถว นอกจากความคุ้นเคยกับรูปแบบบ้านก่ออิฐแบบจีนแล้ว ยังใช้วิธีเช่าชั้นล่าง เพื่อประกอบกิจการค้า บริการ อุตสาหกรรม และคลังสินค้า พร้อมกับใช้ชั้นบนอยู่อาศัย อันเป็นที่มาของภาษาราชการว่า อาคารพาณิชย์พักอาศัย
การสร้างตึกแถวในครั้งนั้น ยังทำให้ภาพนาครทัศน์ของไทยเปลี่ยนไปจากเดิม
…จากบ้านเรือนริมคลอง มาเป็น ตึกแถวริมถนน…
