มองบ้านมองเมือง | ปริญญา ตรีน้อยใส
ฉบับที่แล้ว พาไปมองตึกแถวที่เริ่มสร้างในสมัยพระพุทธเจ้าหลวง ที่มาจากความสัมพันธ์ระหว่างคนจีน ถนน และการค้าขาย ทำให้ได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม วิกฤตเศรษฐกิจโลกและสงครามโลกที่เกิดขึ้นในเวลาต่อมา ห้องแถวรุ่นแรกส่วนหนึ่งถูกทำลาย ส่วนหนึ่งหมดอายุ จึงเป็นที่มาของตึกแถวรุ่นที่สอง
แม้ว่ายังเป็นอาคารสองชั้นเหมือนเดิม แต่โครงสร้างเปลี่ยนเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กแบบใหม่ รวมทั้งรูปด้านหน้าเปลี่ยนเป็นเรียบง่าย ปราศจากสิ่งตกแต่ง เพื่อลดค่าก่อสร้าง และตามกระแสสถาปัตยกรรมโมเดิร์น สมัยใหม่
ตึกแถวริมถนนเจริญกรุง ที่พังลงมาเมื่อเดือนมิถุนายน น่าจะเป็นตึกแถวในกลุ่มเปลี่ยนผ่านนี้ เนื่องจากโครงสร้างเป็นแบบผสมระหว่างกำแพงรับน้ำหนัก กับคานและแผ่นพื้นกันสาดคอนกรีต
รวมทั้งหน้าตาโดยเฉพาะหน้าต่างนั้น เป็นรูปเหลี่ยมเรียบงาย ไม่มีปูนปั้นแบบเก่า
ในย่านการค้าเยาวราช ตึกแถว 2.0 จะมีจำนวนไม่มาก เท่าตึกแถว 1.0 แต่จะมีจำนวนมากขึ้นในย่านการค้าและชุมชนอื่นในพระนคร เช่น บางลำพู ราชวัตร สามเสน บางซื่อ ถนนจันทน์ เป็นต้น
บังเอิญตึกแถวรุ่นนี้ ร่วมยุคเดียวกับสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ ที่เรียกขานว่าโมเดิร์น ที่เป็นทางเลือกของหลายประเทศในยุโรป ที่กำลังฟื้นตัวและมีปัญหาทางเศรษฐกิจ มีความต้องการสิ่งก่อสร้างทดแทน จำนวนมากและรวดเร็ว ในช่วงเวลาหลังสงครามโลก
สถาปัตยกรรมจึงมีรูปแบบซ้ำกันและเรียบง่าย ใช้วัสดุอุตสาหกรรม อาทิ ปูนซีเมนต์ เหล็ก คอนกรีต กระจก และโครงสร้างเหล็ก คอนกรีตเสริมเหล็ก ไม่มีการตกแต่งประดับประดา กลายเป็นความแปลกใหม่และแตกต่างไปจากสถาปัตยกรรมคลาสสิค หรูหรารุ่นเก่า
สถาปนิกไทยรุ่นแรกๆ ที่ไปเรียนต่างประเทศในตอนนั้น จึงร่วมกระแส พากันชื่นชม และจำแบบมาสร้างอาคารราชการ อนุสาวรีย์ สนามกีฬา โรงงาน และอื่นๆ รวมทั้งตึกแถว
ความนิยมสถาปัตยกรรมโมเดิร์นในบ้านเรายังไปพ้องเวลา และสถานการณ์ทางการเมือง เมื่อกลุ่มบุคคล นำโดยนักเรียนนอก เรียกตัวเองว่า คณะราษฎร เข้ายึดอำนาจเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองของสยามประเทศ จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เป็นระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ภายใต้รัฐธรรมนูญ
จึงเกิดกรณีการรื้ออาคารสมัยเก่า อาทิ วังใหม่ ปทุมวัน ของสมเด็จเจ้าฟ้าวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมารพระองค์แรก สร้างอาคารสมัยใหม่ คือ สนามกีฬาศุภชลาศัย หรือการสร้างสวนสาธารณะ สวนสัตว์เขาดิน ในเขตพระราชอุทยาน พระราชวังดุสิต
มาถึงปัจจุบัน ก็เกิดการย้อนยุคในการปรับปรุง กลุ่มอาคารริมถนนราชดำเนินกลาง ที่สร้างหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง ที่มีรูปแบบสถาปัตยกรรมโมเดิร์น ถูกเปลี่ยนรูปโฉมด้านใหม่ทั้งหมด และการตกแต่งด้วยบัวปูนปั้นแบบคลาสสิค
กลายเป็นข้อสงสัยของชาวบ้าน กลายเป็นเรื่องขัดแย้งทางความเชื่อ
จนดูเหมือนว่า สถาปัตยกรรม มีความสัมพันธ์กับการเมือง
