บทความพิเศษ
วิถีแห่งมนุษยภาพ
จาก กุหลาบ สายประดิษฐ์
ถึง พรรคอนาคตใหม่
กล่าวสำหรับคนรุ่นหลัง ความรับรู้ต่อบทความเรื่อง “มนุษยภาพ” ของ กุหลาบ สายประดิษฐ์ เป็นความรับรู้ในฐานะที่เมื่อตีพิมพ์ใน “ไทยใหม่” ก็ทำให้กุหลาบ สายประดิษฐ์ ต้องตกลง
และเมื่อนำไปตีพิมพ์ใน “ศรีกรุง” อีกครั้ง หนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” ก็ถูกสั่งปิด
ทั้งยังเป็นการปิดโดยมีการนำโซ่ไปล่ามแท่นพิมพ์เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์หนังสือพิมพ์สยาม
กระนั้น ก็มีรุ่นหลังน้อยคนที่จะได้อ่านบทความเรื่อง “มนุษยภาพ”
น่ายินดีที่สมบัติ จำปาเงิน ได้ทำหน้าที่ในการรวบรวมและเป็นบรรณาธิการเมื่อจัดพิมพ์หนังสือ “นิพนธสาร” ของ “ศรีบูรพา” ขึ้นเมื่อปี 2536 และได้นำบทความเรื่อง “มนุษยภาพ” มาตีพิมพ์
ตอนที่ 1 ความซื่อตรงคือความจริง ความจริงคือความซื่อสัตย์ ตีพิมพ์ใน “ศรีกรุง” ฉบับวันอาทิตย์ที่ 10 มกราคม 2474
ตอนที่ 2 ความหลงของมนุษย์ ถือว่าอำนาจทำอะไรถูกหมด ตีพิมพ์ใน “ศรีกรุง” ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 16 มกราคม 2474
ตอนที่ 3 ความสงบ ตีพิมพ์ใน “ศรีกรุง” ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 21 มกราคม 2474
ที่น่าสนใจเป็นข้อความในท่อนสุดท้ายของบทความ
ความจริง ความสงบ
รากฐาน มนุษยภาพ
ข้าพเจ้ามาเล็งเห็นว่า ความจริงคือความสงบ จึงได้เซ็นชื่อจริงลงไว้ในการเขียนเรื่องนี้
เพื่อบูชาคุณความจริงด้วยน้ำใสใจจริงแท้
อีกอย่างหนึ่ง ข้าพเจ้าอยู่ข้างรำคาญเต็มทีที่ได้ยินผู้พูดกันนักว่า หนังสือพิมพ์ฉบับนั้นมีท่านขุนนางผู้ใหญ่คนนั้นคนนี้เป็นผู้หนุนหลัง เป็นผู้เขียนเรื่องนั้น เรื่องนี้
ดูๆ บุคคลที่ไม่ได้เป็นขุนนางหรือเป็นผู้หลักผู้ใหญ่จะทำอะไรไม่ได้เอาเสียเลย
ข้าพเจ้าไม่อยากให้ผู้อ่านเรื่องนี้ตั้งต้นด้วยการหลอกตัวเอง จึงเซ็นชื่อกำกับไว้เพื่อให้ท่านดูงานของคนเป็นข้อใหญ่
แม้บางท่านจะพูดว่า นี่เป็นเรื่องของเจ้าเด็กเขียน ไม่ต้องอ่าน
ช่างเถอะ ข้าพเจ้าไม่น้อยใจ บางทีในวันหนึ่งท่านอาจจะหยิบมันขึ้นอ่านด้วยความสนใจก็ได้
ข้าพเจ้าไม่มีความรู้อะไรพิเศษทั้งนั้น
ข้าพเจ้าเขียนไปตามคอมมอนเซนส์บอก ข้าพเจ้าขอให้ทุกคนอย่าดูถูกค่าของคอมมอนเซนส์
วันหน้า เราจะได้พิจารณากันถึงเรื่องมนุษยภาพต่อไป
จาก กุหลาบ สายประดิษฐ์
มายัง ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ
ทั้งๆ ที่เป็นความรู้สึกเมื่อปี 2474 แต่เหมือนกับเงาสะท้อนแห่งความรู้สึกที่สัมผัสได้นับแต่พรรคอนาคตใหม่ก่อตั้งขึ้นในปี 2561
จากปี 2561 กระทั่งปี 2569
แต่ละคำอันผุดโผล่ขึ้นมากับพรรคอนาคตใหม่ พรรคก้าวไกล และพรรคประชาชน
ต่อ ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ต่อ พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ต่อ ชัยธวัช ตุลาธน และต่อ ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หรือแม้แต่ ปิยบุตร แสงกนกกุล พรรณิการ์ วานิช หรือ ศิริกัญญา ตันสกุล
แทบไม่ต่างไปจากที่กุหลาบ สายประดิษฐ์ เคยประสบเมื่อเขียนบทความเรื่อง “มนุษยภาพ” เมื่อปี 2474
นี่เป็นเรื่องของ “เจ้าเด็ก” อาจรู้สึกอย่างนั้น
หากปี 2468 ที่ กุหลาบ สายประดิษฐ์ เกิด มาถึงปี 2474 ที่เขียนและตีพิมพ์บทความเรื่อง “มนุษยภาพ”
กุหลาบ สายประดิษฐ์ อายุ 26 ปี
ทั้งเป็นบรรณาธิการนิตยสารและหนังสือพิมพ์มาแล้วหลายฉบับ เขียนนวนิยายมาแล้วหลายเรื่อง
มีผลงานมากกว่า “ขุนนาง” และ “นักเรียนนอก” หลายคนด้วยซ้ำ
กระนั้น ก็ยังมิอาจรอดพ้นไปจากการชี้นิ้วลงความเห็นว่า “นี่เป็นเรื่องของเจ้าเด็กเขียน”
เป็นเรื่องของคนไร้ประสบการณ์ เป็นเรื่องของบรรดา “ไอ้หนู”
จุดตัด ชีวิต ความคิด
กุหลาบ สายประดิษฐ์
เส้นทางเดินของบทความว่าด้วย “มนุษยภาพ” จึงดำเนินไปคล้ายกับเส้นทางเดินของพรรคอนาคตใหม่ พรรคก้าวไกล พรรคประชาชน
นั่นก็คือ เป็นเรื่อง “ยาว” และมีผลสะเทือน
ประการหนึ่ง เป็น “เรื่องยาว” เพราะว่ามิได้เริ่มต้นนับ 1 ที่หนังสือพิมพ์ “ศรีกรุง” ตรงกันข้าม มีรากงอกมาจาก “ไทยใหม่”
ประการหนึ่ง ทุกครั้งที่นำเสนอ “มนุษยภาพ” ก็มักจะเกิดผลสะเทือน
จากคำบอกเล่าของโพยม โรจนวิภาต เพื่อนนักเขียนที่เคยอยู่ใน “คณะสุภาพบุรุษ” และเป็นข้าราชการกรมวัง
จุดหักเหอย่างสำคัญของกุหลาบ สายประดิษฐ์ อาจมาจากพาดหัวข่าว “หกล้ม หน้าพระที่นั่ง” ซึ่งนักข่าวหนุ่มที่รับราชการอยู่ในกรมวังนำมาเสนอบนหน้า 1 ของหนังสือพิมพ์
แต่ก็เป็นการนำเสนอในขณะที่กุหลาบ สายประดิษฐ์ เขียน “ส่วนนำ” ของบทความว่าด้วย “มนุษยภาพ” แรกนำเสนอผ่าน “ศรีกรุง” ว่า
“ข้าพเจ้าเขียนเรื่องนี้ด้วยความมุ่งหมายที่จะปรับฐานะของมนุษย์ให้ได้ระดับอันทุกคนควรจะเป็นได้ ข้าพเจ้าจะได้รับความเชื่อถือจากเรื่องนี้สักเพียงไหนขอให้เป็นหน้าที่ของท่านผู้อ่านทั้งหลายจะพิจารณา
เรื่องนี้จะต้องกล่าวพรรณนากันอย่างติดจะยืดยาว
จึงขอย้อนเอาเรื่องตอนต้นซึ่งได้เคยลงพิมพ์ไว้ในหนังสือพิมพ์ “ไทยใหม่” มาตรวจแก้ไขปรับปรุงขึ้นใหม่เพื่อให้เรื่องราวติดต่อกันไปเป็นอันดี”
กระนั้น เรื่องราวว่าด้วย “มนุษยภาพ” ก็ตีพิมพ์ได้เพียง 3 ตอนเท่านั้น
เส้นทาง แห่ง มนุษยภาพ
เส้นทาง กุหลาบ สายประดิษฐ์
หากย้อนไปศึกษาจากข้อเขียนของยศ วัชรเสถียร ในหนังสือ “กุหลาบ สายประดิษฐ์ ที่ข้าพเจ้ารู้จัก” ซึ่งเขียนเมื่อปี 2519 อย่างประสานเข้ากับเรื่องสั้นขนาดยาว “ทำงาน ทำเงิน”
ก็จะสัมผัสได้ใน “เบาะแส” และร่องรอยหลายประการ
เป็นร่องรอยของนักหนังสือพิมพ์ตกงาน ทั้งยังเป็นการตกงานอันเนื่องจากความตั้งใจอย่างเป็นพิเศษและด้วยความมุ่งมั่น
ในฐานะของนักหนังสือพิมพ์ “แท้” ด้วยเลือดเนื้อและจิตวิญญาณ
ขณะเดียวกัน ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์อันเนื่องแต่การแสดงออกของกุหลาบ สายประดิษฐ์ ประสานกับความเห็นของผองเพื่อนซึ่งหอบหิ้วกันมาตั้งแต่ยุค “สุภาพบุรุษ”
หลังจากผ่านแรงสะเทือนอันเนื่องแต่ “มนุษยภาพ” กระทั่งไปสร้างงานอันถือว่าเป็นหมุดหมายสำคัญในทางนวนิยายผ่าน “สงครามชีวิต”
กุหลาบ สายประดิษฐ์ ก็มิได้เอ่ยถึงกรณี “มนุษยภาพ” อย่างละเอียดอีกเลย
ปล่อยให้ทุกอย่างผ่านเลยไปในความเงียบและผ่านการทำงานหนังสือพิมพ์ที่มีบทบาทเป็นอย่างสูงอย่าง “ประชาชาติ” ตลอดจนนวนิยายที่กลายเป็นเส้นแบ่งทางความคิดอย่างสำคัญอย่างเช่น “ข้างหลังภาพ”
ต่อเมื่อได้เขียนไว้อาลัยของเจริญ วิศิษฐ์ศรี เพื่อนนักหนังสือพิมพ์คนหนึ่งนั้นหรอก เรื่องราวจึงได้คำตอบ
เป็นคำตอบจาก “ไทยใหม่” มายัง “ศรีกรุง”
เป็นคำตอบถึงแต่ละรากฐานและความเป็นมาแห่งบทความว่าด้วย “มนุษยภาพ” เมื่อปี 2474
ขอให้เรามาร่วมทำความเข้าใจด้วยกัน
เนื้อหาที่ได้รับการโปรโมต
