‘ห้วงคำนึง’ หลังการเลือกตั้ง 8 กุมภาพันธ์

ของดีมีอยู่ | ปราปต์ บุนปาน

หนึ่ง

หัวใจสำคัญของ “การเลือกตั้ง” ไม่ใช่แค่เรื่องผลแพ้ชนะ หรือผลคะแนน

แต่คือกระบวนการแสวงหา “ฉันทมติ” จากประชาชน ที่มีความโปร่งใส บริสุทธิ์ และยุติธรรม

ถ้าประชาชนผู้เป็น “พลเมืองที่มีความกระตือรือร้น” อยากมีส่วนร่วม อยากตรวจสอบ อยากคลี่คลายข้อสงสัย ว่าเป็นเพราะเหตุใด กระบวนการจัดการเลือกตั้งตามหน่วยต่างๆ จึงมีความไม่สมบูรณ์ มีความผิดพลาด มีความแปลกประหลาดบางประการ เกิดขึ้นเต็มไปหมด

เพราะเหตุใด ระบบการรายงานผลเลือกตั้งออนไลน์เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ จึงมีอาการล่มแล้วล่มอีก จนอืดอาดล่าช้า

เพราะเหตุใด ปริมาณ “บัตรเขย่ง” หรือจำนวนที่ไม่เท่ากันระหว่าง “บัตรลงคะแนนเลือก ส.ส.เขต” กับ “บัตรลงคะแนนเลือก ส.ส.บัญชีรายชื่อ” จึงกลายเป็น “เรื่องปกติสามัญ” สำหรับการเลือกตั้งไทย

แล้วทำไมผลคะแนนเลือกตั้งจึงต้องค้างคาอยู่ที่ตัวเลข 94-95 เปอร์เซ็นต์ เป็นเวลาหลายวัน

และทำไมผู้ออกไปใช้สิทธิ์เลือกตั้งคราวนี้จึงมีจำนวนลดน้อยถดถอยลงอย่างน่าใจหาย

สิ่งที่หน่วยงานผู้จัดการเลือกตั้งอย่าง “กกต.” พึงกระทำ ก็คือ การโอบรับความตื่นตัว ความอยากมีส่วนร่วมเหล่านั้นเอาไว้ เพื่อสร้าง “ความชอบธรรมสูงสุด” ให้แก่ผลการเลือกตั้ง และรัฐบาลในอนาคต

มิใช่อ้างกฎเกณฑ์-หลักการตายตัว แล้วค่อยๆ ต้อนตนเองและสังคมไทยเข้าสู่มุมอับอย่างฉับพลันทันที ภายหลังการเลือกตั้ง

สอง

เหมือนความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองไทยที่อุบัติขึ้นรอบนี้ จะไม่สามารถอธิบายได้ด้วยกรอบข้อถกเถียงในช่วง 6 ปีแรกของทศวรรษ 2560 หรือข้อขัดแย้งตลอดทศวรรษ 2550

นี่ไม่ใช่การต่อสู้แบบเปิดหน้าชัดๆ ระหว่าง “ฝ่ายประชาธิปไตย” กับ “คณะรัฐประหาร” (หรือผู้รับมรดกสืบทอดจากคณะรัฐประหาร)

แล้วนี่ก็ไม่ใช่บรรยากาศที่ “ระบบเครือข่ายอุปถัมภ์ในชนบท” ได้ผสมผสานเข้ากับ “กระแสสูงของวัฒนธรรมประชาธิปไตย” และ “ความตื่นรู้ของชาวบ้าน” ในพื้นที่ต่างจังหวัด อย่างทรงพลังและคึกคัก

ทว่า ระบบเครือข่ายอุปถัมภ์ข้างต้นกลับถูกนำไปฉวยใช้อย่างทรงประสิทธิภาพโดย “รัฐราชการ” ที่ขยายใหญ่โตขึ้นหลังรัฐประหาร 2557 และพรรคการเมืองที่มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับอำนาจรัฐดังกล่าว ในบริบทที่เศรษฐกิจไทย (โดยเฉพาะเงินในกระเป๋าชาวบ้าน) ชะงักงันเซื่องซึมมาร่วมทศวรรษ

วิวาทะเรื่อง “สองนคราประชาธิปไตย” ก็ดี ความแตกต่างของวัฒนธรรมการเมืองระหว่าง “โหวตเตอร์คนเมือง” กับ “โหวตเตอร์คนชนบท” ก็ดี แนวคิดที่ว่า “การซื้อเสียง” ไม่ใช่ปัจจัยชี้ขาดการเลือกตั้ง หรือไม่ใช่ปัญหาร้ายแรงสำหรับระบอบประชาธิปไตยแบบไทยๆ ก็ดี

ต้องได้รับการอัพเดตให้เป็น “เวอร์ชั่นใหม่” ขึ้น ก่อนจะนำมาใช้วิเคราะห์ปรากฏการณ์โดยรวมของการเลือกตั้ง 8 กุมภาพันธ์ 2569

สาม

ถ้าผู้มีอำนาจบางรายบางกลุ่มทึกทักหรือเข้าใจไปเองว่า “กระบวนการจัดการเลือกตั้ง ส.ส.” รอบนี้ อาจ “จัดการควบคุมได้ง่าย” ไม่ต่างอะไรกับ “กระบวนการเลือก ส.ว.” ใน “ห้องปิดลับ”

ความเข้าใจแบบนั้น ก็เป็นความเข้าใจที่ “ผิด”

เพราะไม่ว่าใครจะพยายามทำให้ “กระบวนการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร” กลายเป็นเรื่อง “ปิด” และ “ลับ” สักเพียงใด

แต่อารมณ์ความรู้สึกเดือดเนื้อร้อนใจของประชาชนในหลายพื้นที่ ซึ่งเพิ่งไปกากบาทและหย่อนบัตรเลือกตั้งกันมา ก็ย่อมจะดึงดันแข็งขืน แล้วหาหนทางยื้อแย่งให้ “กระบวนการเลือกตั้ง” กลับมาเป็น “เรื่องเปิดเผย” ที่อยู่ในความรับรู้ของสาธารณชนอีกครั้ง

ปรากฏการณ์จากธัญบุรี ที่ลุกลามไปถึงชลบุรี และสร้างความตื่นตัวให้พลเมืองในอีกหลายจังหวัด คือสิ่งที่ช่วยยืนยันว่า ความมุ่งหมายจะ “บงการกระบวนการเลือกตั้ง” อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด คงมิใช่เรื่องง่ายดายราบรื่น ดังที่ใครบางคนคาดคิด