สุโขทัย ห่างไกลทะเล รัฐเล็กๆ จากชุมชน 2,000 ปี ไม่ใช่ราชธานีแห่งแรก | สุจิตต์ วงษ์เทศ
สุโขทัย ไม่ใช่ราชธานีแห่งแรกของไทย แต่เป็นรัฐเล็กๆ ที่มีพัฒนาการจากชุมชนถลุงโลหะ 2,000 ปีมาแล้ว บนเส้นทางคมนาคมภายใน ห่างไกลทะเล
พบหลักฐานมานุษยวิทยาและโบราณคดีกระจายทั่วไปทั้งลุ่มน้ำยม-น่าน ภาคกลางตอนบน ของลุ่มน้ำเจ้าพระยา เช่น
- เครื่องมือเครื่องใช้สมัยโลหะ โดยเฉพาะเหล็ก 2,000 ปีมาแล้ว หรือราว พ.ศ.500
- โครงกระดูกคน และเครื่องมือเครื่องใช้สมัยแรกรับศาสนาใหญ่จากอินเดีย (ไทยเรียกสมัยทวารวดี) 1,500 ปีมาแล้ว หรือราว พ.ศ.1000
โครงกระดูกมนุษย์พร้อมเครื่องมือเครื่องใช้โลหะ และทำจากหิน ขุดพบที่บ้านบึงหญ้า อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย
สุโขทัยห่างไกลทะเล เป็นรัฐเล็กๆ เหนือสุดอยู่อุตรดิตถ์, ใต้สุดอยู่นครสวรรค์, ตะวันออกถึงเพชรบูรณ์, ตะวันตกถึงตาก ไม่กว้างไกลถึงปัตตานีสุดแหลมมลายู ตามที่มีผู้ “ตู่” มานาน
คนเจ้าของวัฒนธรรมตั้งแต่สมัยโลหะเหล่านี้ รวมทั้งคนจากทิศทางต่างๆ เคลื่อนย้ายสมัยหลังๆ เข้ามาตามเส้นทางคมนาคมการค้าดินแดนภายใน ล้วนเป็นบรรพชนคนที่สถาปนารัฐสุโขทัย ซึ่งไม่เชื้อชาติไทย (เพราะเชื้อชาติไม่มีอยู่จริง) แต่เป็นคนหลายชาติพันธุ์ พูดหลายตระกูลภาษา ต่อมาใช้ภาษาไต-ไท เป็นภาษากลางสื่อสารกัน (นานเข้าก็กลายตนเป็นคนไทย)
คนเหล่านั้นไม่ได้อพยพถอนรากถอนโคนมาจากเทือกเขาอัลไต และไม่ได้มาจากอาณาจักรน่านเจ้า
รวมทั้งไม่เป็นข้ามอญกับขอม เพราะบางกลุ่มเป็นมอญ (พูดภาษามอญ) บางกลุ่มเป็นขอม (พูดภาษาเขมร) จึงไม่ต้องมีสงคราม “ปลดแอก” ตามประวัติศาสตร์ไทยแต่งใหม่เป็นนิยายบู๊
เครื่องมือโลหะ 2,000 ปีมาแล้ว
บ้านวังหาด ต.ตลิ่งชัน อ.บ้านด่านลานหอย จ.สุโขทัย
(บน) เครื่องมือเหล็ก (กลาง) ลูกปัด (ล่าง) กำไลข้อมือสำริด เนื้อบาง ต้องหล่อด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง
กลองทองมโหระทึก ชิ้นส่วนพบที่ ต.นาเชิง อ.คีรีมาศ จ.สุโขทัย
อารยธรรมอินเดียและจีน 1,500 ปีมาแล้ว [ทวารวดี] หลัง พ.ศ.1000
เหรียญเงิน เรือน พ.ศ.1000 (บน) ด้านหนึ่งมีตราพระอาทิตย์ (ล่าง) อีกด้านเป็นตราศรีวัตสะ บ้านวังหาด ต.ตลิ่งชัน อ.บ้านด่านลานหอย จ.สุโขทัย
แผ่นโลหะรูปหน้าลิง อาจใช้เป็นเครื่องรางสืบมาตั้งแต่ยุคเหล็ก ถึงเรือน พ.ศ.1000 บ้านวังหาด ต.ตลิ่งชัน อ.บ้านด่านลานหอย จ.สุโขทัย
โครงกระดูกมนุษย์หลายโครง ฝังร่วมกับภาชนะดินเผา ลูกปัดหิน และแก้วสมัยทวารวดี พบที่บริเวณวัดชมชื่น เมืองเชลียง อ.ศรีสัชนาลัย จ.สุโขทัย
