สุจิตต์ วงษ์เทศ/ นครราชสีมา แรกสุดอยู่สูงเนิน ‘เมืองโคราชเก่า’
สุจิตต์ วงษ์เทศ
นครราชสีมา
แรกสุดอยู่สูงเนิน
‘เมืองโคราชเก่า’
นครราชสีมา สมัยแรกสุดอยู่ “เมืองโคราชเก่า” อ.สูงเนิน จ.นครราชสีมา
ต่อมาสมัยหลังสร้างเมืองใหม่บริเวณปลายลำตะคอง อ.เมืองนครราชสีมา สืบจนทุกวันนี้
นครราชสีมา เมือง “พญามหานคร”
เมืองเสมา สูงเนิน คือ เมืองนครราชสีมา ที่พบในกฎมณเฑียรบาล พ.ศ.2011 แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ กรุงศรีอยุธยา [ครองราชย์ 1991-2031]
เมืองนครราชสีมา เป็น 1 ใน 8 เมือง “พญามหานคร” ของกรุงศรีอยุธยา ที่ระบุไว้ในกฎมณเฑียรบาลว่าได้เข้าพิธีถือน้ำสาบานต่อพระเจ้าแผ่นดิน เรียก “ถือน้ำพระพัท” [พิพัฒสัตยา] ได้แก่ 1.เมืองพิษณุโลก 2.เมืองศรีสัชนาลัย 3.เมืองสุโขทัย 4.เมืองกำแพงเพชร 5.เมืองนครศรีธรรมราช 6.เมืองนครราชสีมา 7.เมืองตะนาวศรี 8.เมืองทวาย
เมือง “พญามหานคร” ทั้งเจ็ด [ยกไว้ก่อนเมืองนครราชสีมา] มีศักดิ์ศรีที่รู้กันทั่วไปว่าความเป็นมาเก่าแก่ยาวนาน, วงศ์กษัตริย์สืบทอดไม่ขาดสาย, เกี่ยวดองใกล้ชิดกรุงศรีอยุธยา
เมืองเสมา สูงเนิน มีศักดิ์ศรีสมเป็นเมือง “พญามหานคร” ดังนี้
- ความเป็นมาเก่าแก่ยาวนานตั้งแต่ราว พ.ศ.1000 [มักเรียกสมัยทวารวดี]
- วงศ์กษัตริย์ “ศรีจนาศะ” สืบทอดไม่ขาดสาย พบรายพระนามในศิลาจารึก
- เกี่ยวดองใกล้ชิดกรุงศรีอยุธยา ดังนี้
3.1 เมืองเสมา คือ เมืองราด ของพ่อขุนผาเมือง เป็นเครือญาติใกล้ชิดกับกษัตริย์เมืองละโว้ เมืองอโยธยา ที่ต่อไปคือกรุงศรีอยุธยา ตามการค้นคว้าวิจัยของนักปราชญ์หลายท่าน ได้แก่ มานิต วัลลิโภดม, จิตร ภูมิศักดิ์, ศรีศักร วัลลิโภดม
3.2 พ่อขุนผาเมือง คือ พระยาแกรก ครองกรุงอโยธยา ในพงศาวดารเหนือ พระยาแกรกเป็นตำนานวีรบุรุษคนสำคัญ ไม่ใช่เรื่องจริง แต่แสดงความเกี่ยวดองอย่างยิ่งใหญ่และใกล้ชิดของเมืองเสมา, เมืองราด, เมืองอโยธยา, กรุงศรีอยุธยา
3.3 พระแสงขรรค์ชัยศรี พ่อขุนผาเมืองรับพระราชทานจากกษัตริย์กัมพูชา ตกทอดถึงกษัตริย์กรุงศรีอยุธยา พบในตำนานพระยาแกรกในพงศาวดารเหนือ และคำบอกเล่าอยู่ในคำให้การชาวกรุงเก่า, คำให้การขุนหลวงหาวัด
3.4 ศิลาจารึกศรีจนาศะ เดิมอยู่เมืองเสมา สูงเนิน ถูกเชิญไปเข้าพิธีกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง [น่าสงสัยว่าจะถูกเชิญเข้าพิธีถือน้ำพระพัท?] ที่โบสถ์พราหมณ์ [ชีกุน อยุธยา] ในพระนครศรีอยุธยา เซเดส์บอกว่า “ตั้งแต่ครั้งพระนครศรีอยุธยาเป็นราชธานี”
3.5 เมืองเสมา คือ เมืองพระงามของกรุงศรีอยุธยา พบชื่อในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา “ฉบับปลีก” ระบุชื่อบ้านเมืองในอำนาจที่อยู่บริเวณต้นลำน้ำมูลว่า “เมืองพระงามพุทราทานธะริก” หมายถึงเมืองทั้งสามตามแนวเดียวกัน ได้แก่
เมืองพระงาม คือ เมืองเสมาที่สูงเนิน [พระงาม คือ พระนอน ราวหลัง พ.ศ.1000 (แบบทวารวดี) วัดธรรมจักรเสมาราม]
เจ้าเมืองพระงามมีนามทางการว่า “ขุนกำแหงพระอินทร” สอดคล้องนามเชื้อสายละโว้-สุโขทัย ได้แก่ “คำแหงพระราม” [น้องพ่อขุนผาเมือง บิดาของมหาเถรศรีศรัทธา] และนามเจ้าเมืองนครราชสีมาสมัยหลังว่า “คำแหงสงคราม” ล้วนเป็นพยานสำคัญว่าเมืองพระงาม คือ เมืองเสมา อยู่ในอำนาจของกรุงศรีอยุธยานานมาแล้วก่อนหน้านั้น
พุทรา คือ เมืองพุทรา อยู่ระหว่าง อ.ขามทะเลสอ กับ อ.โนนไทย จ.นครราชสีมา
ทานธะริก หมายถึง เมืองที่ปัจจุบันอยู่ในพื้นที่ลำเชียงไกร อ.โนนสูง จ.นครราชสีมา
ซากวัดและชิ้นส่วนพระพุทธรูป สมัยต้นอยุธยา ชาวบ้านเรียกวัดโคกพระยา อ.สูงเนิน จ.นครราชสีมา [ภาพ วันเสาร์ที่ 2 พฤศจิกายน 2562]
พื้นที่อำนาจ “เมืองโคราชเก่า”
ทนงศักดิ์ หาญวงษ์ นักโบราณคดีผู้ควบคุมการขุดค้นเมืองเสมา เมื่อ พ.ศ.2545 พบว่า พื้นที่ศูนย์กลางเมืองนครราชสีมา [แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ กรุงศรีอยุธยา] อยู่เมืองเสมา สูงเนิน บริเวณที่เรียก “เมืองนอก” มีคันดินรูปสี่เหลี่ยมเสมือนวังเจ้าเมือง นอกจากนั้นยังพบร่องรอยสถูปเจดีย์และเครื่องมือเครื่องใช้ เรือน พ.ศ.2000 กระจัดกระจายอีกหลายแห่งรอบนอกคูน้ำคันดิน
“ส่วนเมืองโคราชปัจจุบันสร้างในสมัยพระนารายณ์ ทั้งนี้ เปรียบเทียบจากกําแพงเมือง คูเมือง เหมือนกับเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งเอมอริเยได้เขียนผังไว้เป็นกําแพงเมืองรูปสี่เหลี่ยมว่าเป็นเมืองใหม่” ทนงศักดิ์ หาญวงษ์ อธิบายความเป็นมาของการสร้างเมืองใหม่นครราชสีมา
พ.ศ.2011 เมืองนครราชสีมา ที่เมืองเสมา สูงเนิน ในแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ น่าจะอยู่ระหว่างสร้างชุมชนใหม่ เพื่อสร้างเมืองใหม่ บริเวณทุกวันนี้เป็น อ.เมืองนครราชสีมา
โคราชของเรา พิมพ์เป็นเล่มครั้งแรก พ.ศ.2558 ผมรวบรวมแล้วเรียบเรียงไว้ไม่ครบถ้วน และบางตอนคลาดเคลื่อน โดยเฉพาะเรื่อง “เมืองโคราชเก่า” ต้องแก้ไขตามที่พบหลักฐานใหม่นี้
