หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
งานของผม การไปอยู่ให้ถูกที่ถูกเวลานั้นจำเป็น
และอีกสิ่งซึ่งสำคัญยิ่งกว่า คือ ต้องซ่อนตัวและพยายามอย่างยิ่งที่จะไม่ให้สัตว์ป่ารู้ว่าผมอยู่ที่นั่น
แต่โดยประสบการณ์ผมยอมรับว่า ไม่ว่าจะซ่อนตัวมิดชิดเพียงใด สัตว์ป่าก็รู้ว่ามีคนอยู่แถวนั้น
ผมบอกเสมอว่า ภาพสัตว์ป่าที่ผมบันทึกได้นั้นเพราะ สัตว์ป่าอนุญาต การซ่อนตัวมิดชิดเป็นการ ขออนุญาตอย่างหนึ่ง และสัตว์ป่ายอมรับ
เมื่อเข้าไปอยู่ในบริเวณที่เป็นแหล่งอาหารของสัตว์ป่า บางแห่งนั้นความสมบูรณ์เป็นไปตามฤดูกาล ถ้าสัตว์ป่าสัมผัสได้ และตื่นหนี นั่นคือเสียโอกาสในการกิน
การทำงานกับสัตว์ป่าอุปกรณ์จำเป็นและสำคัญคือ ซุ้มบังไพร หรือที่เรียกอย่างคุ้นเคยว่า Blind
สำหรับผมการใช้เวลาอยู่ในซุ้มบังไพร มาเป็นเวลายาวนานพอสมควร
ดูเหมือนว่า ภาพสัตว์ป่า จะเป็นแค่ผลพลอยได้
จะว่าไป อยู่ในซุ้มบังไพรคนเดียววันละกว่า 10 ชั่วโมงนั้น ไม่เหงาหรอก โดยเฉพาะในช่วงแรกๆ ที่ซุ้มบังไพรยังไม่ได้ออกแบบมาให้มิดชิดนัก ไม่มีพื้น หรือมุ้ง ทั้งวันจึงต้องพบกับแมลง และยุง
พวกนี้มีทั้งแบบมาอยู่ด้วยอย่างใจดี และใจร้าย
งู ก็บ่อย ผมเข้าใจว่ามันคงชอบสำรวจ เห็นสิ่งแปลกปลอม ผมมักโรยใบไม้แห้งรอบๆ เวลางูมาเยี่ยมจะได้ยินเสียงเลื้อย หาเศษไม้เล็กๆ โยนไล่ไป งูส่วนใหญ่ไม่ดื้อ ส่วนใหญ่จะหลบไป
ถ้าจะเรียกว่าเป็นปัญหาคงจะได้ คือพวกยุง เหลือบ ริ้น และมดชนิดต่างๆ นี่แหละ
ผึ้ง ไม่ค่อยมีปัญหา ปล่อยให้ตอมไป นอกจากว่าจะคลานเข้าไปในเสื้อ ต้องขยับเสื้อให้มีช่องว่าง ผึ้งจะได้คลานออกมาง่ายๆ
ส่วนใหญ่ผึ้งไม่อยู่ทั้งวัน อาจมาเฉพาะช่วงแดดแรงๆ
ที่ทำให้ไม่เป็นสุขเลยคือมด มดดำตัวโตไม่เป็นไร มดคันไฟตัวเล็กๆ นี่แหละร้ายจริง
กลิ่นข้าวกลางวันในกล่องนี่แหละตัวการเรียกมดมา แม้จะเป็นเพียงข้าวเม็ดเดียว หรือเศษขนม
ผมแก้ไขด้วยการโยนเศษอาหารออกไปจากจุดที่นั่ง เบี่ยงเบนความสนใจมดได้บ้าง
ผมพบว่า มดแดงจะไม่เป็นปัญหา แล้วยังเป็นเพื่อนที่ดี มันช่วยได้มาก เพราะมดแดงจะจัดการกับมดอื่นๆ รวมทั้งแมลง
ตัวเหลือบ มักไปเกาะตามมุมของซุ้มบังไพร มดแดงจะมีหน่วยล่าสังหารไปแถวนั้น พอมีเหลือบมาใกล้ มดแดงจะกัดไม่ปล่อย
เริ่มจากดึงขาเหลือบไว้ก่อน ตัวอื่นๆ จะรีบเข้ามาช่วยอย่างรวดเร็ว รุมกัดพักเดียว เหยื่อก็เงียบไป เหยื่อสิ้นใจ
หน่วยล่าสังหารก็จะปล่อยให้ มดงานหรือพวกลูกน้อง นำเหยื่อไปเก็บ
ไม่เฉพาะข้างในซุ้มบังไพรเท่านั้นที่จะมีสิ่งที่เรียกว่า ผู้ช่วยเหลือ อย่างที่เรารู้กันว่า ชีวิตในป่านั้น อยู่แบบสังคมที่เอื้อเฝื้อ ไม่แค่ในสัตว์ชนิดเดียวกัน ในป่าเป็นสังคมใหญ่ซึ่งชีวิตต่างๆ เกี่ยวข้องกัน
การเข้าป่าแล้วไม่พบเจอสัตว์ป่า ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะพวกมันรู้ว่าเรามา กระรอก คือยามที่เคร่งครัด มันจะส่งเสียงเตือนทันที
สัตว์ใหญ่ อย่างกระทิง วัวแดง สังเกตอาการของเก้ง ว่าระแวงหรือไม่ ถ้าเก้งกินน้ำในโป่งด้วยท่าทีสบายๆ พวกมันก็จะออกมา
การไม่ทำให้เก้งตื่นจึง ทำให้มีโอกาสพบเจอสัตว์อื่นๆ
นกยูงเช่นกัน พวกมันมีประสาทสัมผัสในการระวังภัยสูงมาก สิ่งที่ผมทำเมื่อมีนกยูงเดินเข้ามาใกล้ซุ้ม ขนาดเอื้อมมือถึง คือก้มหน้านิ่งไม่มอง นกยูงเข้ามาอยู่ใกล้ๆ บอกได้อย่างหนึ่งว่า เรานิ่งพอ
เปิดใจยอมรับเฝ้ามองความเป็นไป ฟังเสียงรอบๆ ผมพบว่า
ไม่ว่าจะโดยตั้งใจหรือไม่ก็เถอะ แต่ทำงานในป่า มีผู้ช่วยเหลือมาก
ซุ้มบังไพรเป็นเครื่องมือ ไม่เพียงทำให้ผมได้งาน แต่ที่สำคัญกว่าคือ การใช้เวลาในนั้นทำให้ได้เรียนรู้ ที่ซ่อนตัวไม่ใช่ของวิเศษ การจะพบเจอสิ่งที่อยากพบ อยู่ที่เราจะใช้อย่างไร
ว่าตามจริง เวลาในซุ้มบังไพรก็คล้ายๆ กับการนั่งสมาธิ ฝึกฝนอยู่ในโลกแคบๆ อันทำให้รู้ว่า โลกข้างนอกกว้างใหญ่
นั่งอยู่กับที่ แต่คล้ายกับว่า ได้เดินทางไปไกล
มีเครื่องมือมากมาย อันจะทำให้คนได้เรียนรู้
ผ้าเหลือง ก็เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่ง
แต่น่าเสียดาย ที่ทุกวันนี้ คนจำนวนไม่น้อย ใช้ไปในอีกหนทาง
“เครื่องมือ” อย่างไรก็เป็นเครื่องมือ ยังมีคุณสมบัติที่ดี
คน ที่ใช้ นั่นเอง ที่ทำให้ เครื่องมือ เป็นปัญหา…
