ฟัง ‘นักนิติศาสตร์-นักเศรษฐศาสตร์’ ทำไมต้อง ‘กาเห็นชอบ’ ประชามติ รธน.?

เปลี่ยนผ่าน | ทีมข่าวการเมือง มติชนทีวี

ฟัง ‘นักนิติศาสตร์-นักเศรษฐศาสตร์’

ทำไมต้อง ‘กาเห็นชอบ’ ประชามติ รธน.?

หมายเหตุ เนื้อหาบางส่วนจากรายการ “ประชาธิปไตย 2 สี” โดย “อธึกกิต แสวงสุข” (ใบตองแห้ง) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 24 และ 31 มกราคม ทางช่องยูทูบมติชนทีวี

ศ.สมชาย ปรีชาศิลปกุล

คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ถ้าเปรียบเทียบให้เข้าใจง่ายขึ้น ผมอยากเสนอแบบนี้ คือที่ผ่านมาสังคมไทยเรามีปัญหาเยอะ แล้วทีนี้ เวลามีปัญหาเกิดขึ้น เราก็มีวิธีการแก้ไขปัญหา ผมอาจจะลองพูดเร็วๆ เช่น เวลามีปัญหา เดี๋ยวนี้ทางแรกที่เราจะใช้ ก็คือใช้ “อินฟลูเอนเซอร์” ต่างๆ เข้ามาแก้ไขปัญหา

สำหรับผม การใช้ “อินฟลูเอนเซอร์” เข้ามาแก้ไขปัญหา มันประมาณเหมือนแบบ “ยาแก้ปวด” ปวดหัวปุ๊บกินยาแก้ปวดไป หาย แต่เดี๋ยวอาจจะปวดขึ้นอีก แล้วอาจจะเป็นส่วนอื่นๆ (มีอาการ) ปวดขึ้น เพราะฉะนั้น “อินฟลูเอนเซอร์” ใช้แก้ไขปัญหาได้ไหม? ก็ได้แหละ แต่มันแก้เป็นจุด เป็นจุด เป็นครั้งเป็นคราวไป

“การเลือกตั้ง” สำหรับผม ถ้าพูดถึงคนป่วยหรือคนไม่สบาย “การเลือกตั้ง” มันเหมือนกับ “การผ่าตัด” หมายความว่า เข้าไปถึงจุดที่มันเป็นปัญหามากขึ้น เป็นปัญหาในเชิงตัวร่างกาย โครงสร้างของร่างกาย ว่าร่างกายมันอ่อนแออะไร ต้องการแก้ไขอะไร

“เลือกตั้ง” มันคงจะทำให้เราได้ตัวแทนที่เห็นปัญหา เพราะว่าในช่วงเลือกตั้ง นี่มันต้องมีการพูดถึงปัญหาต่างๆ เช่น ตอนนี้เราพูดถึงปัญหาประกันสังคม พรรคการเมือง-นักการเมือง ก็ต้องตอบว่าจะแก้ไขปัญหาอย่างไร

สำหรับผม “เลือกตั้ง” สำคัญไหม? สำคัญ แต่ว่าตราบเท่าที่ยังไม่มีการทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ผมคิดว่าต่อให้เราเลือกพรรคการเมืองที่ดีขนาดไหนเข้าไป มันก็ยังติดขัดอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับนี้

เพราะฉะนั้น ถ้าถามผมว่า “ประชามติเพื่อจะจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่” คืออะไร? นี่มันคือ “คีโม”

แปลว่า สังคมไทยตอนนี้มันเป็นจุดที่เราเห็นปัญหาหมักหมมมานาน แล้วเราเห็นปัญหาที่คนในสังคมรู้สึกว่ามันเกิดแบบนี้ขึ้นได้อย่างไร เราเห็นเครนถล่ม ถนนพัง เราเห็นการใช้งบประมาณแบบอีลุ่ยฉุยแฉก เราเห็นแบบนี้บ่อยมากขึ้น พร้อมคำถามว่า ทำไมมันไม่เกิดการแก้ไขปัญหาในระยะยาว-การแก้ไขปัญหาในเชิงโครงสร้าง?

เช่น ตึก สตง.ถล่ม จนกระทั่งตอนนี้ ตกลงบทสรุปมันคืออะไร? จะครบรอบปีแล้ว บทสรุปมันคือตอนนี้เงียบหมด

ถ้าถามผม ไอ้นี่มันคือปรากฏการณ์ที่ไม่ได้เป็นปัญหาเฉพาะจุด เฉพาะองค์กร แต่เป็นปัญหาที่สืบเนื่องจากตัวรัฐธรรมนูญนี่แหละ ที่มันออกแบบให้หน่วยงานของรัฐ องค์กรของรัฐ รวมถึงผู้ใช้อำนาจต่างๆ ไม่ต้องมีความรับผิด โบ้ยกันไปโบ้ยกันมา สุดท้ายก็รอให้เวลาผ่านไป ค่อยๆ กลบกันไป แล้วก็รอให้มันเกิดขึ้นใหม่

อันนี้ผมคิดว่าเป็นปัญหาใหญ่ เพราะฉะนั้น ต่อให้เราเลือกพรรคการเมืองที่เรารู้สึกว่าทำงานได้ดี แต่สมมุติว่า (พรรคการเมืองนั้น) ต้องไปเผชิญกับองค์กร-สถาบันที่อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560 ผมคิดว่ามันจะทำงานไปได้สักกี่น้ำ

ยิ่งทำงานจริงจัง ยิ่งทำงานแบบเข้มข้น แล้วไปแตะเอาเครือข่ายของ “รัฐพันลึก” เครือข่ายของผู้มีอำนาจที่ได้ผลประโยชน์จากโครงสร้างขณะนี้ ถ้าไปแตะเข้าอะไรจะเกิดขึ้น?

ผมคิดว่ากลไกตามรัฐธรรมนูญ 2560 พร้อมจะเล่นงานนักการเมืองหรือพรรคการเมืองที่เข้าไปแตะกับผลประโยชน์ (ของผู้มีอำนาจ) พยายามเข้าไปจะรื้อโครงสร้าง รัฐธรรมนูญ 2560 เล่นงานพรรคการเมืองและนักการเมืองได้ง่ายมาก ซึ่งเราก็เห็นกันอยู่ประจำ

ผมเดาว่า เดี๋ยวหลังเลือกตั้ง คดี 44 ส.ส.ของพรรคก้าวไกล จะเดินหน้าอย่างรวดเร็ว ถ้าพรรคประชาชนได้รับเลือกตั้งมาเป็นจำนวนเยอะ ในขณะที่คดีอื่นๆ เดินได้ช้ามาก ไม่ต้องรวมถึงไอ้เรื่องการถอดถอน-ยุบพรรค ซึ่งเราก็เห็นชัดว่า มันล้วนแต่เป็นแนวทางในการจัดการกับพรรคการเมือง-นักการเมือง ที่ต้องการจะเข้ามาแก้ไขปัญหาบางเรื่องให้มันเกิดขึ้นจริง

รศ.ดร.อภิชาต สถิตนิรามัย

คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ถ้าไปเทียบกับรัฐธรรมนูญก่อนปี 2540 รัฐธรรมนูญฉบับ 2560 คือการไขเวลากลับไปสู่อดีต มันมีรัฐธรรมนูญฉบับปี 2521 เป็นต้นแบบ

(โครงร่างของ) รัฐธรรมนูญฉบับปี 2521 ที่ผ่านการเลือกตั้งมาจนถึงปี 2540 มันผลิตรัฐบาลผสมอายุสั้น รัฐบาลผสมหลายๆ พรรค รัฐบาลพวกนี้ไม่เคยอยู่ครบวาระ ผลักดัน (นโยบาย) ไม่สำเร็จ เพราะสมัยก่อนไม่จำเป็น เขามีเทคโนแครตที่จะคอยขับเคลื่อน

เมืองไทยในอดีตก่อนปี 2540 เหมือน “กระทะเทฟล่อน” การเมืองเปลี่ยนอย่างไร ก็ไม่กระทบเศรษฐกิจ ปล่อยให้มีการเลือกตั้ง นักการเมืองก็มาแชร์กระทรวงเกษตรฯ กระทรวงอะไรที่ไม่สำคัญ

คุณทักษิณ (ชินวัตร) ไม่ใช่ไม่เคยลงการเมืองก่อนปี 2540 แต่เขาลงการเมืองก่อนปี 2540 เขาทำอะไรได้ไหม? จะแก้ปัญหารถติดภายใน 6 เดือน ทำได้ไหม? แต่ทำไมพอหลังปี 2540 ผลักดัน 30 บาท (รักษาทุกโรค) สำเร็จ? รัฐบาลมันมีอำนาจต่างกันมหาศาล

อันนี้ผมก็ไปจำสิ่งที่พวกอาจารย์รัฐศาสตร์ที่ศึกษารัฐธรรมนูญเขาพูดกันมา ก็คือรัฐธรรมนูญปี 2540 มันต้องการออกแบบเพื่อแก้ปัญหารัฐธรรมนูญตั้งแต่ปี 2521 ปัญหารัฐบาลอายุสั้น ไร้ผลงาน ไม่หาเสียงทางนโยบาย เลือกพรรค ก. กับพรรค ข. มันก็ไม่ได้ต่างอะไรจากเลือก “โค้ก” กับ “เป๊ปซี่” น้ำโคล่าเหมือนกัน

(ดังนั้น) ผมรับเงินดีกว่า ผมเป็นชาวบ้าน ผมขายเสียงดีกว่า ผมฉลาดพอที่จะรู้ว่าเลือกอะไรก็ไม่ต่างกัน พรรคหนึ่งจ่าย อีกพรรคหนึ่งไม่จ่ายตังค์ พรรคหนึ่งดูแลผมในพื้นที่ ระบบอุปถัมภ์มันก็เติบโตภายใต้สิ่งแวดล้อมนั้น

ระบบอุปถัมภ์มันเติบโตน้อยลงหลังรัฐธรรมนูญปี 2540 อิทธิพลมันลดลง (ใบตองแห้ง – แล้วมันก็กลับมาโตหลังรัฐธรรมนูญ 2560 นี่แหละ)

ตัวอย่างง่ายๆ เลย กฎกติกาที่ทำให้รัฐบาลและพรรคการเมืองอ่อนแอ ก็คือกฎกติกาที่ทำให้เกิด “งูเห่า” งูเห่ามันไม่เคยเกิดได้หลังปี 2540 เพราะถูก (พรรค) ไล่ออกปุ๊บมันหมดสมาชิกภาพ ส.ส. อันนี้ (ตามรัฐธรรมนูญ 2560) ถูกพรรคไล่ออกยังไปหาพรรคใหม่ได้อีก อันนี้คือแรงจูงใจชัดๆ ให้ผลิตงูเห่า แล้วทำไมเขียน (รัฐธรรมนูญ) แบบนั้น? อ้างว่าเป็นเอกสิทธิ์ของ ส.ส.

แต่ถ้าเรามองด้วยสายตาประวัติศาสตร์ เราก็เห็นว่ามันมีวาระอะไร คือต้องการผลิตพรรคการเมืองที่อ่อนแอ นักการเมืองที่อ่อนแอ พอพรรคการเมืองอ่อนแอ แล้วจะไปสร้างรัฐบาลเข้มแข็งได้อย่างไร?

พรรคการเมืองอายุสั้น อ่อนแอ คุมลูกพรรคไม่อยู่ เพราะลูกพรรคเป็นงูเห่าง่ายๆ แล้วมันจะไปได้ความเชื่อถือของประชาชนได้อย่างไร? แล้วมันจะสร้างพรรคในระยะยาวให้เป็นสถาบันทางการเมืองได้อย่างไร?

เขาวางกลไว้หลายชั้น ก็ถึงต้องแก้รัฐธรรมนูญ วันที่ 8 กุมภาพันธ์ ต้อง “กาเห็นชอบ”