Zootopia 2 ขจัดอคติและภาพเหมารวม

การ์ตูนที่รัก | นายแพทย์ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์

เป็นการ์ตูนภาคต่อของดิสนีย์ที่เข้าชิงออสการ์แอนิเมชั่นปี 2026 ที่ผ่านมา

เมื่อดูจากความยอดเยี่ยมของคู่แข่งทั้งสี่เรื่องคือ Kpop Demon Hunters, Arco, Elio, Little Amelie or the Character of Rain แล้วก็อดสงสัยมิได้ว่ากับแค่ภาคต่อจะดีได้ขนาดไหน

ปรากฏว่าดีจริง

หนังมีประเด็นใหม่ที่ไม่ซ้ำภาคแรก แม้ว่าอาจจะมิใช่ประเด็นแหวกแนวนักแต่ก็ต้องยอมรับว่านี่เป็นประเด็นร้อนร่วมสมัย

ประเด็นที่ว่าอาจจะฟังดูธรรมดาหากฟังเพียงคำปราศรัยตอนต้นเรื่องของนายกเทศมนตรีคุณอัศว์นักแสดงไบรอัน วินด์แดนเซอร์ (Brian Windancer) ซึ่งเต้นไปสายลมอยู่เกือบตลอดเวลาแม้แต่เวลายืนปราศรัย คือเรื่องการไม่แบ่งแยกและอยู่ร่วมกับความแตกต่างระหว่างผองสัตว์ทั้งหลาย

วลีสำคัญคือขจัดอคติและภาพเหมารวม (bias and stereotype)

พูดชัดๆ ตามเนื้อหาคือ “เราจะอยู่ร่วมกับอสรพิษได้อย่างไร” และ “ใครกันที่เป็นอสรพิษ”

ก่อนจะเข้าไปที่เนื้อเรื่อง ส่วนที่โดดเด่นสมควรชมเชยคือการใช้ภาษา และที่ควรชมเชยมากขึ้นไปอีกคือทีมแปลไทยที่สตรีมมิ่งอยู่เวลานี้ แปลได้ยอดเยี่ยมมากที่สุด

เริ่มจากชื่อเรื่อง Zootopia แปลว่านครสัตว์ เสียงเกือบจะพ้องกับคำว่าละครสัตว์ซึ่งระหว่างที่นั่งดูรู้สึกได้ว่ากำลังดูละครสัตว์อยู่จริงๆ ด้วยความที่มีสรรพสัตว์เยอะมาก แต่ละชนิดก็มีความสามารถโดดเด่นกันไปคนละอย่างสองอย่างตามเผ่าพันธุ์ของตน ใครที่มีความรู้พื้นฐานเรื่องสัตว์ชนิดต่างๆน่าจะสนุกมาก

เปิดเรื่องเป็นเทศกาลฉลองสัตววรรษ ซึ่งแปลมาจาก Zentennial เป็นวาระครบรอบร้อยปีการสร้างกำแพงอากาศ (Wetaher Wall) ทำให้นครสัตว์มีครบสี่ฤดูในเมืองเดียวกันเวลาเดียวกัน ส่งผลให้สัตว์ทุกชนิดสามารถอยู่ร่วมกัน “และก้าวหน้าไปด้วยน้ำหนึ่งฝูงเดียว” ซึ่งทีมแปลไทยแปลมาจากคำว่า Zoogether น่าทึ่งมาก together แปลว่าด้วยกัน zoogether แปลว่าน้ำหนึ่งฝูงเดียวกัน

เป็นที่ล้อเลียนในข่าวช่วงพยากรณ์อากาศของนครสัตว์ว่าวันนี้เหมือนทุกวันคือมีสี่ฤดู เหมือนที่เราชอบล้อเลียนว่าวันนี้มีครบสามฤดูคือร้อน ฝน หนาวซึ่งมักสื่อถึงความแปรปรวนมากกว่าความกลมกลืน (harmony)

คำถามคือจริงหรือว่าเมืองสี่ฤดูมีอะไรให้ฉลอง

การเล่นคำเหล่านี้เริ่มตั้งแต่ประโยคแรกของหนัง หนังทบทวนความเดิมในภาคที่แล้วด้วยวลีว่า “เรื่องราวคราวก้อนนุ่มฟู” แปลจาก What happened be-fur… ซึ่งเพี้ยนมาจาก What happened before

ในภาคแรกนางเอกนักเรียนตำรวจกระต่ายสาวจูดี้ ฮอปส์ (Judy Hopps กระโดด) ร่วมมือกับจิ้งจอกข้างถนนนิโคลัส ไวลด์ (Nicholas Wilde ป่าเถื่อน) ไขคดีสะท้านเมืองสำเร็จ วันนี้ฮอปป์ (กระอะโดด) กับไวลด์ (ดุอุร้าย) ได้รับการบรรจุเป็นสายตรวจซีพีดี ย่อมาจาก zpd (Zootopia Police Department)

มีตอนหนึ่งที่กระต่ายสาวฮอปป์ต้องเปิดแล็ปท็อปใช้ซูเกิล (zoogle) ค้นหาข้อมูลเรื่องกำแพงอากาศ การเล่นคำตลอดทั้งเรื่องแทบทุกฉากทำให้กลายเป็นหนังการ์ตูนที่ต้องใช้ทั้งตาดูหูฟังอยู่ตลอดเวลา

นอกเหนือจากนี้เป็นมุขล้อเลียนสัตว์ประเภทต่างๆ มากมายดูไม่ทัน คำอุทานและเสียงร้องของสัตว์ต่างๆมีความหมายทางรูปธรรมเกือบทุกชนิด

นายกเทศมนตรีคุณอัศว์วินด์แดนเซอร์นับเลขด้วยนิ้วไม่ได้เพราะม้ามีกีบไม่มีนิ้วจึงใช้การเคาะพื้นแทนการนับ

คู่หูตำรวจม้าลายใช้คำว่า zebros ซึ่งน่าจะมาจากคำว่า zebra duo

จิ้งจอกไวลด์เรียกว่าหัวหน้าตำรวจซึ่งเป็นกะทิงว่า Gruffalo Buffalo ทีมแปลไทยใช้คำว่าบึกถึก

กรัฟฟาโลเป็นชื่ออสูรยักษ์ในป่าจากนิทานสำหรับเด็กคลาสสิคตลอดกาลของจูเลีย โดนัลด์สัน

มาถึงเรื่องงูก็ยังมีประเด็นผู้สื่อข่าวสงสัยว่าโจรร้ายงูพิษจะใส่ชุดอะไรมาปฏิบัติการ ใส่กางเกงขาเดียวหรือถุงเท้าสักข้าง

มุขล้อเลียนพันธุ์สัตว์ต่างๆ มาจากแทบทุกเผ่าพันธุ์ในทุกฉาก ชวนให้อดขำมิได้ในขณะที่เนื้อเรื่องชักชวนการอยู่ร่วมกัน ลดอคติและการเหมารวม แต่ก็ล้อเลียนความแตกต่างกันไม่เลิก

การล้อเลียนคือเครื่องมือระบายมิใช่หรือ?

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นกับเผ่าพันธุ์งูต่างกัน นางเอกจูดี้สืบสวนพบว่าวันครบรอบร้อยปีกำแพงอากาศเป็นวันครบรอบร้อยปีที่สัตว์เลื้อยคลานทุกประเภทถูกขับไล่ออกจากนครสัตว์ด้วย ที่แท้นครสัตว์มีแค่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม มีหลักฐานจากคลิปที่เผยแพร่ว่างูพิษตัวหนึ่งได้ฝังเขี้ยวสังหารเต่าตัวหนึ่งซึ่งพยายามปกป้องบันทึกลิงซ์ลีย์ของอีเบเนเซอร์ ลิงซ์ลีย์ผู้ก่อตั้งกำแพงอากาศเมื่อร้อยปีก่อน (lynxes แมวป่าหูแหลม)

แล้วงูพิษตัวหนึ่งก็ลงมือกลางงานฉลองสัตววรรษฉกเอาบันทึกลิงซ์ลีย์ไปได้ ในขณะที่ตำรวจซีพีดีทั้งหน่วยช่วยเหลือตระกูลลิงซ์ลีย์ล่างูพิษตัวนั้นเพื่อเอาบันทึกมาคืน จูดี้กับนิคกลับได้เงื่อนงำว่ามีอะไรไม่ชอบมาพากลในบันทึกนั้นที่อาจจะไขความลับเรื่อง “ทำไมงูพิษจึงถูกขับออกจากสวนอีเดน”

ยิ่งไปกว่านั้นวันนี้ตระกูลลิงซ์ลีย์มีโครงการขยายนครสัตว์เฟสสอง เรียกว่าทุนดราทาวน์ (Thundra) คราวนี้มิใช่เฉพาะสัตว์เลื้อยคลานที่หายสาบสูญ อาจจะถึงเวลาของสัตว์ทุกประเภทที่ชายน้ำกำลังจะถูก “เหมารวม” ในที่สุด

เอกสารฉบับนั้นมีความลับอะไรเป็นส่วนที่ต้องไปเปิดโปงกันเอง หนังจะยังสนุกสนานกันไปอีก 90 นาทีเต็มนับจากที่เล่ามา อย่าลืมสังเกตการเล่นคำและสนุกกับคำใหม่ที่เกิดขึ้น

ชมเชยทีมแปลไทยมาตรงนี้อีกครั้ง