‘พระเทริดขนนก’ เนื้อชิน 1 ในสกุลพระร่วงชื่อดัง กรุลพบุรี-วัดป่าเลไลยก์

โฟกัสพระเครื่อง | โคมคำ

[email protected]

“พระเทริดขนนก” เป็นพระร่วงชนิดหนึ่งที่มีชื่อเสียงโด่งดังและรู้จักกันมาก คือพระที่พบในกรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดลพบุรี แต่เป็นที่นิยมมากที่สุดคือ เนื้อชินตะกั่วสนิมแดง

วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เป็นวัดเก่าแก่มาตั้งแต่โบราณ และกรุพระเครื่องถือเป็นเอกของจังหวัด พระเครื่องพระบูชาที่พบส่วนใหญ่จะเป็นศิลปะขอมแบบบายนที่โด่งดังยอดนิยมอยู่หลายชนิด เช่น พระร่วงหลังลายผ้า พระหูยาน พระนาคปรก หลากหลายพิมพ์ล้วนเป็นที่นิยมทั้งสิ้น

พระของกรุนี้เนื้อที่นิยมมากจะเป็นพระเนื้อชินเงินและพระชินตะกั่วสนิมแดง ในกรุก็มีพระที่เป็นเนื้อดินเผาอยู่บ้าง แต่มีความนิยมรองๆ ลงมา

นอกจากพระเครื่องแล้วก็ยังมีพระแผงขนาดใหญ่อีกหลายพิมพ์ แต่พระทุกชนิดปัจจุบันก็หายากทุกพิมพ์

พระกรุวัดพระศรีรัตนมหาธาตุพิมพ์หนึ่ง คือพระเทริดขนนก เป็นพระทรงเครื่องประทับนั่งบนกลีบบัว 3 กลีบ สวมใส่หมวกทรงเทริดเป็นกลีบบัวแบบมหายาน ที่เรามักเรียกว่า เทริดขนนก ต่อมาจึงเป็นชื่อเรียกขององค์พระ พุทธลักษณะแบบเดียวกับพระยอดขุนพล แต่ที่แตกต่างคือ องค์พระตัดชิด ไม่มีซุ้มเรือนแก้ว ถ้ามีซุ้มเรือนแก้วเรียกว่า พระยอดขุนพล

พระเทริดขนนกพบจำนวนน้อยและหายาก เท่าที่พบมีทั้งที่เป็นแบบเนื้อชินสนิมแดง เนื้อชินเงิน เนื้อดินเผา ว่ากันว่ามีเนื้อสำริดด้วย แต่ก็พบน้อยมาก

พระเทริดขนนกที่เป็นพระเนื้อชินสนิมแดงจะเป็นเนื้อที่นิยมมากที่สุดของพระพิมพ์นี้ สีสนิมจะแดงเข้มจัดมาก และแดงทั้งองค์สวยงาม ผิวมีไขสีขาวปกคลุม บางองค์ที่นำมาล้างเอาไขขาวออกบ้างตามส่วนที่นูนและเหลือไขขาวในส่วนที่ลึกลงไปจะสวยงามมาก

แต่พระแท้ๆ ก็หายาก ดังนั้น เวลาเช่าหาก็ต้องระมัดระวังให้มากๆ เนื่องจากของปลอมเลียนแบบมีมานานแล้ว

ควรหาที่ปรึกษาดีๆ

นอกจากพระเทริดขนนกพิมพ์ที่พบเห็นกันมากหน่อย ยังพบพระเทริดขนนกอีกพิมพ์หนึ่ง แต่มีขนาดเขื่อง แต่จำนวนน้อยมาก ศิลปะเป็นแบบศรีวิชัย ซึ่งเก่าแก่กว่าศิลปะขอมบายน สวยงามมาก เป็นเนื้อชินตะกั่วสนิมแดงด้วย

สันนิษฐานว่าเป็นพระที่สร้างมาก่อนส่วนใหญ่ที่พบในกรุเดียวกัน แต่ก็พบจำนวนน้อยมาก ว่ากันว่าพบไม่เกิน 10 องค์ และมักจะเรียกหากันว่า “พระเทริดขนนกศรีวิชัย” โดยพบอยู่ในกรุเดียวกัน สำหรับพระเทริดขนนก ลพบุรี เป็นพระที่มีคุณยอดเยี่ยมทางด้านคงกระพันชาตรี และแคล้วคลาด

ปัจจุบันหายาก สนนราคาสูง ของปลอมเลียนแบบมีหลากหลายฝีมือ เวลาเช่าหาก็ควรพิจารณาให้ดีๆ

ในที่นี้ขอกล่าวถึง “พระเทริดขนนกกรุวัดป่าเลไลยก์” บ้าง

สำหรับ จ.สุพรรณบุรี มีวัดเก่าแก่อยู่มากมาย และมีพระเครื่องที่แตกกรุออกมาหลายกรุ กรุที่ไม่ค่อยมีคนรู้จักอย่างพระกรุของวัดป่าเลไลยก์ ไม่ค่อยได้เห็นกันนัก แม้แต่รูปก็หายาก

วัดป่าเลไลยก์ ตั้งอยู่ที่ ต.รั้วใหญ่ อ.เมือง จ.สุพรรณบุรี เป็นพระอารามหลวงชั้นตรีชนิดวรวิหาร สร้างตั้งแต่เมื่อไหร่นั้นยังไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่ชัด

โบราณวัตถุที่สำคัญของวัดก็คือ องค์พระปางปาลิไลยกะ ที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “หลวงพ่อโต” ซึ่งมีพงศาวดารเหนือกล่าวว่า พระเจ้ากาแลโปรดให้บูรณะวัดป่าเลไลยก์ เมื่อปี พ.ศ.1724 ซึ่งแสดงว่าองค์สร้างขึ้นมาก่อนหน้านี้

มีข้อสันนิษฐานว่าเดิมเป็นพระพุทธรูปปางปฐมเทศนา ประทับนั่งห้อยพระบาทอยู่กลางแจ้ง พระกรทั้งสองข้างหักชำรุดไปตามกาลเวลา

ภายหลังได้บูรณปฏิสังขรณ์กันอยู่หลายครั้ง ซึ่งอาจจะทำใหม่เป็นปางป่าเลไลยก์ ตามที่นิยมกันในสมัยต่อมา ถ้าเป็นตามที่สันนิษฐานกันไว้ พระพุทธรูปองค์นี้ก็น่าจะเป็นพระพุทธรูปที่สร้างกันในสมัยทวารวดีก็เป็นได้

เท่าที่พอมีหลักฐานก็น่าจะมีการบูรณะมาถึง 3 ครั้ง จึงเห็นกันในปัจจุบันว่าพระพักตร์เป็นแบบศิลปะอยุธยา

เขตอุปจารของวัดป่าเลไลยก์กว้างขวางมาก

วัดดอนกระต่าย ก็อยู่ในเขตอุปจารของวัดป่าเลไลยก์ด้วย วิหารเก่าพังทลายร้างไปแล้ว มีคนเคยขุดพบพระขุนแผนเรือนแก้ว และที่เจดีย์หน้าวิหาร วัดป่าเลไลยก์ ก็ขุดพบพระเครื่องสมัยลพบุรี เรียกว่า พระเทริดขนนก

ปัจจุบันองค์พระเจดีย์ก็ยังอยู่ คาดว่าจะได้รับการบูรณะเรื่อยมา

ที่ด้านหลังพระอุโบสถวัดป่าเลไลยก์ มีวิหารเก่าอยู่หลังหนึ่งหันหน้าไปทางทิศตะวันตก เรียกกันว่า “โบสถ์มอญ” พระประธานหันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันตกเช่นกัน

มีผู้เคยขุดพบพระเครื่องเรียกกันว่า “พระมอญสำลี” พระเครื่องที่ขุดพบนั้นยังมีพระเทริดขนนก เป็นพระเครื่องศิลปะลพบุรี แต่พระขุนแผนซุ้มเรือนแก้ว และพระมอญสำลีน่าจะเป็นพระที่สร้างในสมัยอยุธยา แสดงว่าวัดแห่งนี้มีพระสงฆ์อยู่สืบต่อกันมา แลบูรณปฏิสังขรณ์กันอยู่หลายยุค

พระขุนแผนซุ้มเรือนแก้ว เป็นพระเนื้อชินเงิน ผิวดำ บางองค์มีการปิดทองมาแต่ในกรุ

พระเทริดขนนก เป็นพระเนื้อชินตะกั่วสนิมแดง มีไขขาวปกคลุม ทรงเทริดแบบขนนก เป็นพระประทับนั่งปางมารวิชัย ด้านหลังจะเป็นแอ่งเว้า และมีความบางไม่หนา เป็นที่นิยมกว่าพิมพ์อื่น

พระมอญสำลี เป็นพระเนื้อชินเงิน ผิวปรอทจับขาว คล้ายผิวพระกรุชุมนุมสงฆ์

พระเทริดขนนกกรุวัดป่าเลไลยก์ สันนิษฐานว่ามีจำนวนไม่มากนัก น่าจะพบไม่เกินร้อยองค์ และเป็นพระที่นิยมมากที่สุดของกรุนี้

ขนาดสัณฐาน สูงประมาณ 4 เซนติเมตร กว้างประมาณ 3 เซนติเมตร เด่นทางด้านคงกระพันชาตรี

ปัจจุบันพระกรุวัดป่าเลไลยก์ไม่ค่อยได้พบเห็น เนื่องจากพบจำนวนองค์พระคงจะไม่มาก