ตร.ก้าวสู่ ‘สมาร์ตสอบสวน’ พล.ต.อ.นิรันดรลุยยกเครื่อง ระบบพร้อม เงินมา โน้ตบุ๊กมี

คอลัมน์ โล่เงิน

การแก้ไขปัญหาเรื่องงานสอบสวน คือหัวข้อสำคัญกำหนดไว้ในการปฏิรูปตำรวจตามรัฐธรรมนูญปี 2560

ปัญหาเดิมที่มีอยู่หลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นปัญหาระบบตำแหน่งและความเจริญก้าวหน้า ปัญหาค่าตอบแทนไม่เหมาะสม ปัญหาด้านระบบงาน ปัญหาขาดเครื่องมือเครื่องใช้ งบประมาณ ล้วนเป็นปัจจัยทำให้ถูกมองว่างานสอบสวนตำรวจที่ผ่านมาไร้ประสิทธิภาพ ประชาชนขาดความเชื่อมั่น

ประเด็นปัญหาที่ต้องแก้ไขถูกนำมากำหนดไว้อีกครั้งใน พ.ร.บ.ตำรวจแห่งชาติ พ.ศ.2565 โดยเฉพาะเรื่องระบบตำแหน่ง

ใช้เวลากำหนดหลักเกณฑ์อยู่พักใหญ่ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ตร.) จึงสามารถกำหนดตำแหน่งพนักงานสอบสวน (พงส.) 2,249 ตำแหน่ง ให้เป็นแท่งงานเฉพาะ เรียกว่า ตำแหน่งควบสามารถปรับระดับเพิ่มหรือลดได้ในตัวเอง

แบ่งเป็น ระดับ รอง สว. เลื่อนไหลตำแหน่งสูงขึ้นได้ถึง รอง ผกก. 1,756 ตำแหน่ง

ระดับ ผกก. เลื่อนไหลตำแหน่งสูงขึ้นได้ถึง รอง ผบก. 493 ตำแหน่ง

ใช้วิธีการประเมินความรู้ความสามารถเลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นตามผลงานตนเอง ประเมินผ่านก็เลื่อนตำแหน่งโดยไม่ต้องแข่งขันกับคนอื่น

เรื่องนี้ต้องให้เครดิต พล.ต.อ.ชัชวาลย์ สุขสมจิตร์ นายกสมาคมพนักงานสอบสวน และประธานอนุ ก.ตร. สืบสวนสอบสวน ที่ช่วยคิดรูปแบบและกำหนดหลักเกณฑ์ระบบตำแหน่งควบนี้

แต่การปรับตำแหน่งควบไม่สามารถปรับได้ทั้งระบบ เพื่อรองรับ พงส.เกือบ 11,000 นาย ได้ในคราวเดียว

เพราะมีปัจจัยเรื่องอัตราและคุณสมบัติเฉพาะสำหรับตำแหน่ง กระทบแต่งตั้งตำรวจในสายงานอื่น ตร.ด้วย จึงปรับได้เพียงบางส่วนเท่านั้น

ตําแหน่ง พงส.ปัจจุบันจึงมีอยู่ 2 ระบบ คือ ระบบตำแหน่งควบที่เลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นด้วยการประเมิน 2,249 ตำแหน่ง

ส่วนที่เหลือยังเป็นระบบตำแหน่งปกติที่ใช้หลักเกณฑ์แต่งตั้งโยกย้ายแบบตำรวจทั่วไปเหมือนสายงานอื่น

ตร.เดินสายชี้แจงทำความเข้าใจ เปิดโอกาสให้ พงส.แต่ละคนเลือกความเจริญก้าวหน้า เจริญเติบโตในระบบตำแหน่งควบ หรือจะอยู่ในระบบปกติ

รายที่สมัครใจเข้าสู่ระบบตำแหน่งควบ ตร.ได้ออกคำสั่งแต่งตั้งเข้าสู่แท่งตำแหน่งควบ มีผลเมื่อ 1 พฤษภาคมที่ผ่านมา เพื่อรอรับการประเมินเลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นในวาระการแต่งตั้งปี 2570 แล้ว

แม้อาจจะมีเสียงวิจารณ์จาก พงส.ว่าตำแหน่งควบมีไม่เพียงพอ บางจังหวัดไม่มีตำแหน่งควบ หรืออยากให้เป็นตำแหน่งควบระบบเดียวทั้งหมด หรือเรื่องหลักเกณฑ์ประเมินที่ยังไม่ชัดเจน

ประเด็นเหล่านี้ ตร.คงต้องรับฟังและค่อยๆ ปรับแก้ไขกันไป

อย่างไรก็ตาม ปัญหางานสอบสวนไม่ได้จบแค่เรื่องระบบตำแหน่งเพียงอย่างเดียว ยังมีปัญหาอื่นๆ ที่กล่าวไปตอนต้นหลายเรื่องที่ต้องแก้ไข

พล.ต.อ.กิตติ์รัฐ พันธุ์เพ็ชร์ ผบ.ตร. จึงมอบ พล.ต.อ.นิรันดร เหลื่อมศรี รอง ผบ.ตร. ให้มาขับเคลื่อนแก้ไขปัญหางานสอบสวนภาพรวมทั้งระบบ

พล.ต.อ.นิรันดรเคยมีประสบการณ์ร่วมขณะ ตร.เริ่มกำหนดแท่งงานสอบสวนเมื่อปี 2541 เข้าใจและรู้สภาพปัญหางานสอบสวนทั้ง 2 ระบบ

ต่างมีข้อดี ข้อเสีย มีแต่ระบบใดเหมาะ เอื้ออำนวยแก่การทำงานสอบสวนให้มีประสิทธิภาพอำนวยความยุติธรรมทางอาญา มีแรงจูงใจในการทำงานที่เหมาะสม สามารถชดเชยไม่ให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบสายปฏิบัติการอื่น

และต้องคอยหมั่นปรับแต่งรายละเอียดต่างๆ จนกว่าจะเข้าที่เข้าทาง

จึงได้กำหนดแผนพัฒนางานสอบสวนแก้ปัญหาแบบองค์รวม ไม่แก้แยกส่วน ไม่ได้ทำแค่เรื่องตำแหน่งหรือเฉพาะเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้ต้องทำเท่านั้น

แต่แผนได้ลงลึกแก้ปัญหางานสอบสวนเชื่อมโยงทั้งระบบ

มีเป้าหมายสำคัญที่สุดคือ “การสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ดีและมีคุณภาพ” ให้ พงส.เป็นหัวใจหลัก

แบ่งแผนการพัฒนา 3 ด้าน 1. พัฒนาด้านการให้บริการประชาชน 2. พัฒนาด้านระบบปฏิบัติงาน 3. พัฒนาด้านบุคลากรและสวัสดิการ ยกศักยภาพงานสอบสวนทุกมิติพร้อมกัน

ปัจจุบันมีโครงการและกิจกรรมที่ พล.ต.อ.นิรันดรขับเคลื่อนสำเร็จแล้วหลายเรื่อง

ด้านที่ 1 พัฒนาด้านการบริการประชาชน เน้นความสะดวกประชาชนติดต่อราชการ สร้างแอพพลิเคชั่น Police Care เป็นคู่มือประชาชนสำหรับการติดต่อราชการ สามารถตรวจสอบข้อมูลคดี ประจำวัน ใบสั่งของตนเองผ่านแอพพ์

พร้อมเตรียมเสริมระบบจองคิวนัดหมาย พงส.ผ่านแอพพ์ รวมถึงพัฒนาระบบจ่ายเงินประกันตัวผู้ต้องหาผ่านอิเล็กทรอนิกส์ อำนวยความสะดวกประชาชน

ด้านที่ 2 พัฒนาด้านระบบปฏิบัติงาน เพื่อช่วย พงส.ให้มีเครื่องมือเครื่องใช้ มีระบบเทคโนโลยีรองรับการทำงาน ครอบคลุมทุกสถานีตำรวจ ทำระบบโปรแกรมช่วยทำสำนวน โดยใช้เทคโนโลยีและระบบฐานข้อมูล ลดภาระเอกสาร

ล่าสุด รอง ผบ.ตร.ยังได้ทำโครงการจัดหาเครื่องคอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊ก ให้ พงส.จบใหม่ เริ่มปฏิบัติหน้าที่ในปีนี้ และปีหน้า คนละเครื่อง รวม 3,329 นาย

รวมทั้งได้ปรับปรุงกฎ ระเบียบคำสั่ง ที่เป็นภาระพนักงานสอบสวน ให้เกิดความคล่องตัวมากขึ้น ปัจจุบันแก้ไขไปแล้วหลายฉบับ เตรียมรวบรวมข้อมูลไว้ในระบบ E-Library ช่วยพนักงานสอบสวนสืบค้นใช้งานโดยเฉพาะ

ด้านที่ 3 พัฒนาด้านบุคลากร รองฯ นิรันดรได้ผลักดันการสร้างแรงจูงใจในการทำงาน ปรับเงินเพิ่มประจำตำแหน่ง พงส. ให้มีเงินประจำตำแหน่งเทียบเคียงกับค่าตอบแทนของข้าราชการ ป.ป.ช.

รวมทั้งเงินตอบแทนค่าทำสำนวน ให้เหมาะสมกับภาระ ปริมาณงานในปัจจุบัน อยู่ระหว่างการพิจารณาของกรมบัญชีกลาง

พร้อมทั้งเตรียมเพิ่มงบฯ ค่าใช้จ่ายให้กับ พงส.เพื่อใช้ทำสำนวนคดีออนไลน์โดยเฉพาะ เบื้องต้นกำหนด 500 บาท ต่อ Case ID

พล.ต.อ.นิรันดรยังให้ทบทวน ปรับปรุงกรอบอัตรากำลัง พงส.ให้เหมาะสมกับปริมาณคดีที่เกิดขึ้นจริงในปัจจุบัน

นำสถิติคดีที่รับแจ้งในระบบสารสนเทศ ตร. 3 ระบบ คือ ระบบ CRIMES (คดีอาญา) ระบบประจำวันอิเล็กทรอนิกส์ PDAR (คดีอาญาไม่รู้ตัวผู้กระทำผิด) และระบบ TPO (คดีอาญาออนไลน์) มาคำนวณเพื่อแสดงปริมาณงานเฉลี่ยของสถานีตำรวจแต่ละแห่ง และกำหนดกรอบอัตรา พงส.ให้เหมาะกับปริมาณงาน

รวมถึงใช้เป็นข้อมูลเสนอรัฐบาลเพื่อขอรับบรรจุ พงส.ให้มีจำนวนครบตามกรอบอัตรา ไม่ให้ต้องรับคดีจนเกินประสิทธิภาพการทำงาน

พร้อมเตรียมแผนงานสำหรับเปิดรับตำแหน่ง พงส.คุณวุฒิด้านกฎหมายสูงกว่าปริญญาตรี ยกระดับมาตรฐาน พงส.ในภาพรวมด้วย

แผนทั้ง 3 ด้าน คือการวางโรดแมปแก้ปัญหาแบบองค์รวม เป็นแผนงานต่อเนื่อง แบ่งการพัฒนาเป็นระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว ไม่แก้ปัญหาเฉพาะหน้าแบบปีต่อปี

แผนระยะสั้นหลายเรื่องเสร็จและนำมาใช้แล้ว

ส่วนแผนระยะยาวบางเรื่องต้องใช้เวลา เช่น แผนพัฒนาทรัพยากรบุคคลเพื่อผลิต พงส.ใหม่ ต้องมีการสอบ ฝึกอบรม ฝึกปฏิบัติงาน และพัฒนาองค์ความรู้

กว่าจะเริ่มปฏิบัติงานทดแทนส่วนที่ขาดแคลนได้จริง ต้องใช้เวลา 3-4 ปี ไม่สามารถทดแทนได้ทันที และต้องทำแบบต่อเนื่องไม่ขาดตอน

ซึ่ง ตร.ไม่เคยมีแผนต่อเนื่องแบบนี้มาก่อน

เมื่อเสร็จสมบูรณ์ แผนพัฒนานี้จะแก้ปัญหาภาพรวม ทั้งเส้นทางความก้าวหน้าในสายอาชีพ (Career Path) ค่าตอบแทน วัสดุอุปกรณ์ งบประมาณ กำลังพล

เป็นการ “สร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ดีและมีคุณภาพ” ให้ พงส.

ช่วยยกระดับ สร้างมาตรฐานให้ระบบงานสอบสวน สร้างขวัญและกำลังใจให้ผู้ปฏิบัติ

ท้ายที่สุดผู้ที่ได้รับประโยชน์สูงสุดคือประชาชน จะได้รับการอำนวยความยุติธรรมที่รวดเร็ว ทันสมัย มีประสิทธิภาพ อย่างแท้จริง