เปลี่ยนผ่าน | ทีมข่าวการเมือง มติชนทีวี
หมายเหตุ บทสนทนาระหว่าง “รศ.ดร.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์” คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กับ “ช่อ-พรรณิการ์ วานิช” โฆษกคณะก้าวหน้า ในรายการ The Politics ทางช่องยูทูบมติชนทีวี เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2569 ภายหลังทราบผลการเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. และสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร (ส.ก.)
https://youtu.be/lW4NBuQ3EHs?t=3
พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์
มันเป็นโจทย์ใหม่ของพรรคประชาชน และเป็นโจทย์ของประเทศ อันนี้ เราคุยกันในเชิงความสวยงามของประชาธิปไตยไปเลยนะ ลืมคุยกันเรื่องโกงข้อสอบ เรื่องบ้าบอคอแตกที่มันเกิดขึ้น (ไปก่อน)
มันเป็นโจทย์ “สองนครารูปแบบใหม่” ที่นักวิชาการยังตอบไม่ได้
มันไม่ใช่ “สองนครา – เมืองกับชนบท” มันเป็น “สองนครา – การเมืองชาติกับการเมืองท้องถิ่น” ในทุกๆ ที่
อันนี้ ส้ม (พรรคประชาชน) ก็ถูกด่าตลอด ว่าเกมของส้มเอง แม้จะมีลำพูน ลำพูนพอไหม? เพราะเขาลงทั้งประเทศ หรือโจทย์เก่าก่อนลำพูน นึกหน้า “ธนาธร” (จึงรุ่งเรืองกิจ) ก็นึกถึง “น้ำประปา (ดื่มได้)” บ้านผม บางนา น้ำประปามีแล้ว จะเอาอย่างไร?
“โจทย์ท้องถิ่น” มันไม่ใช่โจทย์ง่าย โจทย์ท้องถิ่นเก่าๆ มันก็น่าเบื่อ เรื่องการกระจายอำนาจ มันก็พูดกันวนอยู่นั่นน่ะ มันไม่ใช่มีแค่โจทย์กระจายอำนาจ โจทย์รายละเอียด โดยเฉพาะโจทย์ปัจจุบัน ก็คือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะบริหารเมืองอย่างไร? อะไรคือประเด็น?
แล้วคำถามต่อประชาชนเองว่า ทำไมเขา “เลือก (ตั้ง) ท้องถิ่น” แบบหนึ่ง เขา “เลือก (ตั้งระดับ) ชาติ” แบบหนึ่ง แล้วเขาก็ “เลือกปาร์ตี้ลิสต์” อีกแบบหนึ่ง มันเป็นโจทย์ที่ดีในมุมหนึ่ง ก็คือมันทำให้เราคิดเพิ่มขึ้นว่า “ประชาชนไม่ใช่ของตาย” หรือพูดอีกด้านหนึ่ง คนซื้อเสียงก็ไม่มีปัญญาซื้อทุกใบเหมือนกัน มันเป็นโจทย์ที่ซับซ้อนขึ้น
แต่ถ้าดึงโจทย์นี้มาให้เป็นบทเรียนจริงๆ โจทย์สำหรับประชาชน ที่ไม่ใช่พรรคประชาชน เองก็มี ก็คือคุณอยู่ในเขตที่คุณอาจจะเข้าไปอยู่คอนโดฯ บ้านจัดสรร แต่คะแนน (เลือกตั้งส่วนใหญ่) ตรงนั้นมันมาจากชุมชน มาจากตึกแถว คุณต้องเริ่มรู้แล้วว่า คุณจะอยู่ด้วยกัน (กับคนอื่น) อย่างไร?
เพราะในโจทย์ช่วงการเลือกตั้ง มันเป็นโจทย์ช้อปปิ้งนโยบาย 200-300 นโยบาย ผู้ทำนโยบายเขาก็คิดว่า กลุ่มนี้เขาจะให้อะไร กลุ่มนี้เขาจะให้อะไร
แต่พอมาถึง ส.ก. โจทย์สุดท้ายของ ส.ก. ที่ออกมา คือ คะแนนเขตเรา (ส.ก.ที่ได้รับเลือก) คนนี้ใครวะ? เราไม่เห็นรู้จักเลย ไม่ได้อยากได้คนนี้ มาจากไหน? เพราะมันมีคนเลือก อ้าว แล้วในเขต คุณจะอยู่อย่างไร?
ท่ามกลางความบกพร่องทางสถาบัน ก็คือ “สภาเขต” ไม่มี แล้วสภาเขตเดิมก็ห่วย ก็ต้องออกแบบสภาเขตใหม่ ต้องออกแบบการมีส่วนร่วมในระดับเขตมากขึ้น ไม่ใช่โจทย์มีแต่เลือกตั้ง “ผู้ว่าฯ เขต” อันนั้นก็ทำไป อยากจะสู้เรื่องนั้นกันอย่างไรก็ว่ากันไป
แต่กรุงเทพฯ มันอ่อนแอจริงเรื่องนี้ มันไม่มีกลไกที่จะคุยกันในระดับเขตเลย คุณอยู่ต่างจังหวัด อำนาจน้อยกว่า เงินน้อยกว่า แต่คุณมี อบต. คุณมีเทศบาลตำบล คุณมีเทศบาลเมือง
กรุงเทพฯ สมมุติคุณอยู่เขตใหญ่ๆ เขตสายไหม เบ้อเริ่มเลย แต่ใครจัดการเขต มีผู้อำนวยการเขตเท่านั้น คุณจะตรวจสอบเขา หรือคุณจะคุยกันอย่างไรเวลาคุณมีปัญหาในพื้นที่? คุณไม่มี (กลไก) เลย
ผู้ว่าฯ (ชัชชาติ สิทธิพันธุ์) ยังยอมรับเลย ไม่ได้ไปทุกเขตอย่างเท่าเทียม เพราะฉะนั้น มันมีโจทย์ของพรรคต้องทำงาน (และ) โจทย์ของประชาชนที่จะอยู่ในเขต ว่าเขาจะยอมรับผลการเลือกตั้งนี้อย่างไร?
https://youtu.be/lW4NBuQ3EHs?t=3
ช่อ พรรณิการ์
ดิฉันคิดว่า “ความล้มเหลว” หนึ่งที่สำคัญมาก อันนี้คณะก้าวหน้าต้องรับด้วย คือที่อาจารย์พิชญ์ว่าเลย คุณไม่ประสบความสำเร็จในการทำให้คนมอง “การเมืองภาพใหญ่” และ “การเมืองท้องถิ่น” เป็นภาพเดียวกัน
ไม่ต้องไปอื่นไกล มาเลเซีย พรรคการเมืองทำการเมืองใหญ่ (และ) ทำการเมืองท้องถิ่น อินโดนีเซีย ผู้ว่าฯ จาการ์ตา สามารถขึ้นไปเป็นประธานาธิบดีได้ แต่ในประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งกรุงเทพฯ คนกลับมองการเมืองภาพใหญ่กับการเมืองท้องถิ่นแยกจากกันชัดเจน
(แนวโน้ม) คะแนนของพรรคประชาชน ไม่ว่าจะเป็นการเลือกตั้ง (ผู้ว่าฯ กทม. และ ส.ก.) 2565 ตอนที่ยังเป็นพรรคก้าวไกล กับคะแนนเลือกตั้ง (ส.ส.) 2566 หรือคะแนนเลือกตั้ง (กทม.) ครั้งนี้ กับคะแนนเลือกตั้ง (ระดับชาติ) ที่ไม่รู้จะเกิดขึ้นอีกเมื่อไหร่ มันชัดเจนจากการเลือกตั้งครั้งที่แล้ว และครั้งต่อไปก็จะเป็นแบบเดียวกัน
คือ “การเมืองท้องถิ่น” แทบจะไม่สะท้อนการตัดสินใจใน “การเมืองภาพใหญ่” เลย…
(อย่างไรก็ตาม) ผู้สมัคร (ส.ก. พรรคประชาชน) ทุกคนที่เดิน ไม่ว่าจะแพ้หรือชนะ ต่างมีคะแนนเป็นกอบเป็นกำ และนี่คือความหมายของการทำการเมืองท้องถิ่นของพรรคประชาชน คือต้องค่อยๆ สร้าง ค่อยๆ คลี่คลายไป
มันเริ่มเห็นแล้วว่า “แบรนด์พรรคบวกคน” ชนะ บางพื้นที่ชนะขาด เพราะคน (ผู้สมัคร ส.ก.) เขาทำงานดีจริง บางพื้นที่ชนะแบบหืดขึ้นคอแต่ชนะ เพราะอะไร? เมื่อผู้มาใช้สิทธิ์มีเพียง 49 เปอร์เซ็นต์ ดิฉันเชื่อมากว่าเพราะเราสามารถเปลี่ยนใจคนที่เป็นฐานเสียงดั้งเดิมของ ส.ก.เดิมได้
คือสูตรเห็นมานานแล้ว แต่ทำไม่ได้ แบรนด์พรรคอย่างเดียวมันไม่ชนะ คน (ผู้สมัคร) ต้องเดินและทำ (งาน) จริง พิสูจน์ตัวเองให้คนในพื้นที่และชุมชนเขาเห็นจริง ว่าคุณทำงานได้
ส่วนคนบ้านรั้ว บ้านหลังละ 20 ล้าน ต้องบอกว่าเรายังทำงานทางความคิดกับเขาไม่พอ ให้เขาตระหนักว่าการเมืองท้องถิ่นสำคัญกับชีวิตเขา เพราะฉะนั้น เขาอาจจะเป็นกลุ่มคนที่ออกมาเลือกตั้งน้อยหน่อย แต่คนในชุมชนเขาผูกพันกับการเมืองท้องถิ่น เพราะเป็นเดือดเป็นร้อนอะไร เขาต้องวิ่งหา ส.ก. จะเป็นลักษณะเดียวกับคนต่างจังหวัด
แต่ ส.ก. ที่ทำพื้นที่ และเป็นคนของพรรคประชาชน-พรรคก้าวไกลเดิม ที่ย้ายพรรคไป (สอบ) ตกหมด อันนี้คือแบรนด์พรรค ต่อให้คุณทำพื้นที่และทำดีด้วย แต่ไม่พอ เพราะคุณย้ายพรรค คุณขาดแบรนด์พรรค
ในขณะเดียวกัน ส.ก.หน้าใหม่ ในสภา กทม. เที่ยวนี้ มีไม่ถึง 20 คน ส่วนใหญ่เป็นแชมป์เก่า ของเราเอง (พรรคประชาชน) สิบกว่าคนก็เป็นแชมป์เก่า ที่เหลือเป็นหน้าใหม่ แต่ผ่านการทำงานพื้นที่มายาวนาน และโค่นแชมป์เก่าลง
ตอนนี้ เราเริ่มเห็นการคลี่คลาย สูตรมันก็คือแบรนด์พรรคบวกการทำงานต่อเนื่องในพื้นที่ แม้คนเขาอาจจะยังคิดแบบเดิมอยู่ ยังไม่คิดเชื่อม (การเมืองท้องถิ่น) กับการเมืองภาพใหญ่ แต่พอเริ่มมีแบรนด์พรรคเข้ามามีส่วนกับการตัดสินใจ มันจะเริ่มเชื่อมกับการเมืองภาพใหญ่โดยปริยาย
