วิรัตน์ แสงทองคำ | https://viratts.com
ซีพี กับโครงการใหญ่ “รถไฟฯ เชื่อม 3 สนามบิน” กำลังเดินทางอย่างกระชั้น มาถึงจุดไคลแม็กซ์
ด้วยมีบทสนทนาล่าสุดที่ควรสนใจ
“…จริงๆ เครือซีพีไม่เคยคิดที่จะทำรถไฟความเร็วสูง และไม่เคยคิดที่จะทำโทรศัพท์พื้นฐาน จุดเริ่มต้นทุกครั้ง จะเป็นผู้นำประเทศที่บอกว่าในเมื่อไม่มีคนทำ มีแต่ต่างประเทศทำ เครือซีพี หรือเครืออื่นๆ ในประเทศไทยที่มีศักยภาพเข้ามาช่วยทำ…” ศุภชัย เจียรวนนท์ รองประธานอาวุโส เครือเจริญโภคภัณฑ์ ให้สัมภาษณ์ “ประชาชาติธุรกิจ” (27 มิถุนายน 2569)
อยู่ในจังหวะต่อเนื่องกัน กล่าวกันว่า กระทรวงคมนาคมภายใต้รัฐมนตรีคนใหม่ ผู้เพิ่งมาดำรงตำแหน่งได้ราว 9 เดือน ยืนยันว่าจะไม่ให้แก้ไขสัญญาตามที่ผู้รับสัมปทาน (กิจการในเครือเจริญโภคภัณฑ์ หรือ ซีพี) ร้องขอ ซึ่งค้างคามาหลายรัฐบาล
จากนั้นตามมาด้วยหน่วยงานรัฐเกี่ยวข้อง ว่าได้เปิดช่องให้ผู้รับสัมปทานสามารถยกเลิกสัญญาได้ โดยได้กำหนดการเจรจาและตัดสินใจให้เสร็จสิ้นภายใน 3 เดือนข้างหน้านี้
บทสนทนาที่ว่ามานั้น เชื่อว่าสัมพันธ์กับห้วงเวลาข้างต้นอย่างมิพักสงสัย ด้านหนึ่ง เป็นไปท่ามกลางกระบวนการเจรจาต่อรอง แก้ไขสัญญาให้เป็นที่พอใจทั้งสองฝ่าย คงดำเนินไปอย่างเข้มข้นในช่วงเวลากระชั้นนั้น อีกด้านหนึ่ง สะท้อนภาวะภาระอันหนักอึ้งของซีพีเองด้วย ก็เป็นได้
ไทม์ไลน์มหากาพย์โครงการรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบิน (ดอนเมือง – สุวรรณภูมิ – อู่ตะเภา) เป็นมาอย่างซับซ้อนยาวนานกว่า 8 ปี
เปิดฉากด้วยการเปิดประมูลโครงการใหญ่มูลค่ากว่า 2 แสนล้านบาทในต้นปี 2561
ในปลายปีต่อมา (2562) จึงประกาศผู้ชนะประมูล ก็เป็นไปอย่างที่คาดกัน
จนในที่สุดมาถึงการลงนามสัญญาอย่างเป็นการเป็นงานในปลายปี 2563
ผมเคยยกให้เป็นกรณีพิเศษ “โครงสร้างพื้นฐานสำคัญ” – กิจการรถไฟมาอยู่ในมือเอกชนอย่างจริงจัง แม้ว่าเคยมีมาเมื่อศตวรรษก่อน (ก่อนก่อตั้งกิจการรถไฟของรัฐไทยกว่าทศวรรษ เคยให้สัมปทานชาวเดนมาร์ก สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ – สมุทรปราการ ระยะทาง 21 กิโลเมตร ทว่าเปิดบริการเพียงเวลาไม่นาน) แต่ดูเหมือนเป็นบททดลอง ไม่ได้จริงจังและสำคัญเท่าครั้งนี้
เป็นประวัติการณ์การสร้างทางคมนาคมใหม่ “เป็นประวัติศาสตร์ที่จะสานต่อโครงสร้างพื้นฐาน” ตามธนินท์ เจียรวนนท์ ผู้นำซีพีกล่าวไว้ ทั้งมีมิติสำคัญเป็นชิ้นส่วนสำคัญ ภายใต้ยุทธศาสตร์และแผนการทางเศรษฐกิจอย่างเป็นเรื่องเป็นราว เป็นความคาดหวัง ความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของไทยรอบใหม่ครั้งสำคัญ สัมพันธ์กับแผนการเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ Eastern Economic Corridor)
และเป็นครั้งแรกซึ่งเอกชน (ในที่นี้-ซีพี) เข้าบริหารจัดการ (Takeover) กิจการเดิมของรัฐ (รถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ-Airport Rail Link) เป็นสาระสำคัญหนึ่งของโครงการด้วย
ในอีกด้านหนึ่งสำหรับกลุ่มซีพี ถือเป็นจังหวะสำคัญในการประสานเชื่อมต่อรุ่น เมื่อธนินท์ เจียรวนนท์ ตัดสินใจก้าวลงจากตำแหน่งผู้นำ ซึ่งเป็นมาราว 4 ทศวรรษในวัย 80 กับตำแหน่งใหม่-ประธานกิตติมศักดิ์ ขณะบุตรคนสำคัญ (สุภกิต และศุภชัย เจียรวนนท์) ก้าวขึ้นแทนที่ ในฐานะผู้นำรุ่นใหม่เครือข่ายธุรกิจใหญ่ของไทย
กรณีรถไฟความเร็วสูงเชื่อม 3 สนามบินถือเป็นกรณีแรกก็ว่าได้ อยู่ภายใต้กระบวนการตัดสินใจครั้งสำคัญร่วมกัน ถือกันว่าเป็นดรีมทีม
แต่จนแล้วจนรอด กลับกลายเป็นโครงการยักษ์ที่พลิกผัน ดำเนินการไปอย่างล่าช้า ด้วยติดขัดอุปสรรคนานา
ที่สำคัญคืออยู่ในท่ามกลางสถานการณ์ซึ่งผันแปรไปมากมายอย่างคาดไม่ถึง
บทวิเคราะห์ซึ่งเชื่อมโยงกับแผนการทางธุรกิจที่วางใจจึงไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
จากภาพใหญ่ระดับโลก เผชิญหน้ากับแรงกระเพื่อมครั้งใหญ่ แทบจะทันทีในช่วงปี 2563 – 2564 ผลกระทบอันเนื่องมาจาก COVID-19 : โรคระบาดทั่วโลก จนเกิด Great Lockdown จากผลกระทบภาพใหญ่เกี่ยวกับบรรยากาศและภาวะธุรกิจโดยรวมสู่ปัญหาระดับย่อย ถึงโครงการที่ว่าด้วย กรณีไม่สามารถส่งมอบพื้นที่และเริ่มสร้างตามแผนได้
สู่ภาพระดับภูมิภาคและประเทศ อย่างบทสนทนาของศุภชัย เจียรวนนท์ (อ้างถึงข้างต้น) บางตอนว่าด้วยมุมมองเชิงบวกเกี่ยวข้องและเชื่อมโยงถึงระบบและเครือข่ายคมนาคมในภาพกว้างกว่าที่คิด โดยเฉพาะกับโครงการรถไฟความเร็วสูงซึ่งรัฐบาลไทยร่วมมือกับจีนสร้างเส้นทางเชื่อมต่อระบบเศรษฐกิจระดับภูมิภาค อ้างอิงเป็นแผนการซึ่งสอดรับสร้างผลกระทบเชิงบวกมายังโครงการเชื่อม 3 สนามบินด้วย โครงการนั้นก็มีปัญหาล่าช้าไปด้วยเช่นเดียวกัน
ทั้งนี้ ยังมีกรณีปลีกย่อยสัมพันธ์กันอีก ในช่วงปี 2567 มีปัญหาพื้นที่ทับซ้อนกับโครงการรถไฟความเร็วสูงไทย-จีน ช่วงบางซื่อ-ดอนเมือง จึงต้องเสียเวลาเจรจาเพื่อแสวงหาแนวทางร่วมกัน
จะว่าไป จากเพียงกรณีข้างต้นที่ยกมา การเจรจาเพื่อแก้ไขสัญญาย่อมมีเหตุอันควร
ที่ศุภชัย เจียรวนนท์ พาดพิงมาถึงโครงการโทรศัพท์พื้นฐานนั้น ถือว่าน่าสนใจไม่น้อย ควรกล่าวถึงเทียบเคียง
เป็นเรื่องราวตั้งต้น ซีพีกับธุรกิจสื่อสาร ท่ามกลางแรงเสียดทานมากมาย การปรับตัวเป็นไปอย่างเข้มข้นอีกหลายครั้ง ทั้งๆ ที่เป็นกิจการก่อตั้งได้ราวทศวรรษเดียว จากมุมมองในแง่บวกค่อยๆ เฟดลงเป็นไปอย่างระทึก
เริ่มจากซีพีคว้ามหาสัมปทานรัฐ-โทรศัพท์พื้นฐานในกรุงเทพฯ (2533) ท่ามกลางภาวะการตื่นตัว ตามกระแสคลื่นธุรกิจสื่อสารกำลังมาแรง ทั้งไทยและในระดับโลก จากนั้นพลิกผันสู่ภาวะผันแปรไม่แน่นอน เพียงไม่กี่ปี ด้วยเผชิญวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ (2540) ภาระทางการเงินจึงหนักหนาเอาการ ไม่เพียงแค่นั้น ต้องมาเผชิญหน้าโลกที่เทคโนโลยีกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างพลิกด้าน
“ผมนึกเสียดายที่ช่วงวิกฤตไม่เลือกขายเทเลคอมเอเชียเวลานั้น…หุ้นอยู่ที่ 80 บาท ถ้าขายไปก็สามารถปลดหนี้ก้อนใหญ่แถมยังเก็บโลตัสไว้ได้ด้วย แต่กลับไม่ยอมขายเพราะยังมีความหวังว่าเทคโนโลยีเคเบิ้ลใยแก้วใต้ทะเลที่ลงทุนไปจะทำให้เราเติบโต คาดไม่ถึงว่าจะมีเทคโนโลยีใหม่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วจนเคเบิ้ลใยแก้วไม่มีค่าอีกต่อไป หุ้นเทเลคอมเอเชียราคาก็ดิ่งลงไปเหลือแค่ 2 บาท จากสูงสุด 100 กว่าบาท” ธนินท์ เจียรวนนท์ กล่าวย้อนรอยความคิดไว้ในหนังสือ “ความสำเร็จ ดีใจได้วันเดียว” (2562)
เทียบเคียงกับไทม์ไลน์แล้ว บริษัท เทเลคอมเอเชีย จำกัด (มหาชน) ผู้ดำเนินธุรกิจโทรศัพท์พื้นฐาน ก่อตั้งขึ้น (2533) ระยะหนึ่งจึงเข้าตลาดหุ้น (2536) มีอีกตอนซึ่งเชื่อมโยง “มีความหวังว่าเทคโนโลยี เคเบิ้ลใยแก้วใต้ทะเลที่ลงทุนไปจะทำให้เราเติบโต” เป็นความเชื่อมั่นในเวลานั้น ที่มีมากกว่าธุรกิจค้าปลีก
จนมาถึงบทสรุป “…คาดไม่ถึงว่าจะมีเทคโนโลยีใหม่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วจนเคเบิ้ลใยแก้วไม่มีค่าอีกต่อไป….”
หลังจากวิกฤตทางเศรษฐกิจ ซีพีจำต้องใช้เวลาปรับโครงสร้างหนี้หลายปี ต้องยอมขายหุ้นบางส่วนในธุรกิจอื่นเพื่อรักษาธุรกิจสื่อสารไว้
ในที่สุด ได้โอกาสพลิกแผนครั้งใหญ่เข้าสู่ธุรกิจสื่อสารไร้สาย (2544) ด้วยการเข้าซื้อกิจการที่ถือสิทธิ์สัมปทานแต่ยังไม่ได้ดำเนินการ ศุภชัย เจียรวนนท์ เคยให้สัมภาษณ์ในทำนองว่า ถ้าไม่มีดีลครั้งนั้นคงไปต่อไม่ได้
จะว่าไป อีกด้านหนึ่ง ผลพวงข้างต้นกลายเป็นสะพานเชื่อมสู่ยุคใหม่ โดยเฉพาะการต่อยอดจากโครงข่ายสายใยแก้วนำแสง (Fiber Optic) 2.6 ล้านเลขหมายที่วางไว้ใต้ดิน สู่อินเตอร์เน็ตความเร็วสูง (Broadband Internet) และเป็นโครงข่ายพื้นฐาน พัฒนามาเป็นบริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ยักษ์ใหญ่ธุรกิจโทรคมนาคมของไทยในปัจจุบัน
ภาระอันหนักอึ้งที่ว่าข้างต้น จึงว่าด้วยการเจรจาต่อรองกับการตัดสินใจในทางเลือกที่เหมาะสม และเป็นไปได้
