หลังเลนส์ในดงลึก | ปริญญากร วรวรรณ
“ในโลกไม่ได้มีเสือแค่ตัวเดียว” หลายครั้งที่ผมเปิดเรื่องด้วยประโยคนี้
งานวิจัยเรื่องเสือ บอกความจริงให้ได้รู้ ประโยคนี้ไม่ได้หมายถึงจำนวนเสือบนโลก แต่หมายถึงเสือบนโลกไม่มีตัวใดที่มี “ลาย” เหมือนกัน ไม่เฉพาะ เสือต่างชนิด ในเสือชนิดเดียวกันรายละเอียดของลายก็แตกต่าง
เสือทุกชนิดไม่ว่าลายขนจะเป็นลายดอก ลายจุด ลายทางยาว หรือสีขนเรียบๆ ความแตกต่างของลายได้รับการออกแบบมาเพื่อให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่เสืออยู่
สัตว์ป่าเกิดมาเพื่อทำหน้าที่ พวกมันได้รับมอบหมายและออกแบบร่างกายให้เหมาะสม ทุกรายละเอียดกับงานที่ทำ ลายบนตัวช่วยให้เสือทำงานได้ดี ลายช่วยพวกมันอำพรางจากการมองเห็น
หน้าที่ของเสือคือควบคุมปริมาณสัตว์กินพืช ในป่ามันคือผู้ล่าหมายเลขหนึ่ง นอกจากลายอันเข้ากับสภาพแวดล้อม เหยื่อมองเห็นได้ยาก
ร่างกายส่วนอื่นๆ ของเสือก็ได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสมกับหน้าที่
เช่น มีดวงตาที่มองเห็นได้ดีในความมืด เห็นภาพเป็นมุมกว้าง และกะระยะได้แม่น
เสือมีประสาทหูที่ไวมาก จับความเคลื่อนไหวเหยื่อได้จากระยะไกล
มีฟัน และกรามแหลมคม กัดได้รุนแรง มีเล็บแหลมที่สามารถเก็บซ่อนไว้ในอุ้งตีนได้ ขณะเดินเข้าหาเหยื่อจะไร้เสียง มันจะกางเล็บออกตอนกระโจนตะปบ หรือตอนวิ่ง เพื่อช่วยยึดเกาะพื้น
ถึงจะมีร่างกายอันเหมาะสม รวมกับทักษะต่างๆ ที่ดี แต่งานของพวกมันไม่ง่ายดาย เพราะเหล่าสัตว์กินพืชนอกจากจะไม่ยอมจำนนง่ายๆ แล้ว
ร่างกายก็ได้รับการออกแบบมาให้ช่วยในการหลบเลี่ยงสัตว์ผู้ล่าได้ดีเช่นกัน
เสือบนโลกมีลายอันแตกต่าง แต่ที่เหมือนกันคือ งานของพวกมันไม่ง่าย
ลงมือสิบครั้ง พบความสำเร็จเพียงแค่ครั้งเดียว
วิถีชีวิตของนักล่าหมายเลขหนึ่งนั้นน่าเห็นใจ
ลายบนตัวไม่เพียงช่วยให้มันทำงานง่ายขึ้น
แต่มันก็ “อำพราง” ตัว กระทั่งไม่เห็นว่าชีวิตจริงๆ ของมันเป็นเช่นไร
ในสายตาสัตว์กินพืช ซึ่งอยู่ในสถานภาพเหยื่อ ลายของเสือโคร่งที่เรามองเห็นเป็นสีส้มสลับดำ ไม่ได้มีสีส้มอย่างที่ตาคนเห็น
เส้นดำที่คนมองว่าเป็นลวดลาย กลายเป็นส่วนหนึ่งของพุ่มไม้
สัตว์กินพืช ส่วนใหญ่มีการมองเห็นแบบสองสี แยกสีส้มกับสีเขียวได้ไม่ดี
ทำให้สีส้มของเสือกลมกลืนกับสีเขียวของพุ่มไม้ใบไม้มากกว่าที่คนเห็น
เมื่อเสือซุ่มรอนิ่งๆ ก็ยากที่จะเห็นว่าสิ่งที่อยู่ตรงหน้าคือเสือ
นี่คล้ายเป็นอีกบทหนึ่งที่เสือสอนไว้ว่า โลกที่เราเห็น เป็นเพียงโลกที่ผ่านดวงตาของเรา ซึ่งไม่ได้เป็นอย่างที่เราเข้าใจ เรียนรู้ทำความเข้าใจ สิ่งที่คิดว่ารู้อาจเปลี่ยนไป
ผมคิดว่าเรื่องนี้สำคัญไม่น้อยกว่าการรู้ว่าเสือมีลายไว้ทำอะไร
ขณะอยู่ในป่า ผมเป็นเพียงสิ่งมีชีวิตอีกชนิดหนึ่งที่กำลังมองป่าผ่านข้อจำกัดของตัวเอง
ผมเห็นเท่าที่ตาเห็น ได้ยินเท่าที่หูได้ยิน เข้าใจตามประสบการณ์ที่มี
และก็อย่างที่เราพูดกันเสมอ ว่าสิ่งที่ไม่เห็น ไม่ได้หมายความว่ามันไม่มีอยู่
สิ่งสำคัญคือ เราจะเห็นแค่สิ่งตรงหน้า เสือตัวหนึ่งโจมตีคน เราเห็นเพียงสัตว์ดุร้าย ไม่ได้เห็นว่าทำไมมันจึงเลือกทำเช่นนี้
มีเรื่องราวอีกมากที่เราไม่เห็น
กล้องและเลนส์เทเลโฟโต้ทำให้รายละเอียดต่างๆ ของสัตว์ป่าชัดเจน แต่ผมบอกใครๆ ตลอดว่า ช่วงเวลาที่ผม “เห็น” สัตว์ป่าจริงๆ นั้น คือตอนที่ละสายตาจากช่องมองภาพ
มองพวกมันด้วยสายตาแต่ผ่านหัวใจ
กล้องเป็นเครื่องมือที่ดีในการทำความรู้จักสัตว์ป่า
บทเรียนจากสัตว์ป่าก็บอกให้รู้ว่ายังมีสิ่งที่อยู่นอกกรอบอีกมาก
ภาพหนึ่งภาพทำให้เราเห็นสิ่งหนึ่งชัดขึ้น
และทำให้เรารู้ว่ามีอีกนับไม่ถ้วนที่อยู่นอกภาพ
เสือโคร่งเบงกอล : เสือวัยรุ่นที่อายุยังไม่ครบสองปี มีความอยากรู้อยากเห็นเสมอ ช่วงเวลาที่อยู่กับแม่ คือการได้เรียนรู้
ส่วนใหญ่คนเห็นเสือเสือผ่านภาพถ่าย ผ่านสารคดี ผ่านหนังสือ ผ่านความทรงจำ ผ่านประสบการณ์ของแต่ละคน และบางครั้งก็คิดว่าเรารู้จักมันแล้ว
ทั้งที่จริงๆ แล้วสิ่งที่เห็นเป็นเพียงลาย ซึ่งอำพราง
ในป่ามีร่องรอยมากมาย ชีวิตต่างๆ ที่อาศัยอยู่ในป่าจะทิ้งร่องรอยไว้ให้เห็น แต่ไม่ใช่ทั้งหมด
นั่นเป็นวิธีที่ป่าสอนให้รู้จักคำว่า “ถ่อมตัว”
ยิ่งมองลึกลงไป จะยิ่งพบว่า สิ่งที่เราไม่รู้มีมากกว่าสิ่งที่รู้เสมอ
ป่าให้บทเรียนผมให้เรียนรู้ที่จะมองอย่างระมัดระวัง
และยอมรับว่า นอกจากสิ่งที่ผมเห็น มีเรื่องราวอีกมากมายให้เรียนรู้
ผมมีโอกาสอยู่ร่วมกับทีมนักวิจัยครั้งที่จับเสือโคร่งแม่กับลูกได้ แม่เสืออยู่ในสภาพร่างกายสมบูรณ์ เขี้ยวและฟันแข็งแรง
ส่วนลูกอายุราว 7 เดือนขนาดตีนของมันโตเกือบเท่าแม่ บอกให้รู้ว่ามันจะเติบโตเป็นเสือโคร่งตัวผู้ที่กล้าแกร่งในวันข้างหน้า
เราอุ้มลูกเสือไปนอนข้างๆ แม่ มันฟื้นจากฤทธิ์ยาสลบก่อน ผมถอยออกมา นั่งเฝ้า เพราะช่วงเวลาที่เสือยังช่วยตัวเองไม่ได้ นักวิจัยไม่ต้องการให้มีอะไรเกิดขึ้นกับพวกมัน
แม่เสือนอนนิ่ง ผมเห็นลูกเสือพยายามปลุกแม่ให้ลุกขึ้น อากาศเริ่มเย็น น้ำค้างหล่นกระทบใบไม้แห้งบนพื้นดังเปาะแปะ ผ่านไปกว่าสองชั่วโมง ตัวแม่ฟื้น มันค่อยๆ ลุกขึ้น และเดินจากไป
กลิ่นอายความรักความผูกพันระหว่างแม่-ลูก ครอบคลุมทั่วบริเวณ
ลูกเสืออายุ 7 เดือนตัวนี้จะร่วมล่าเหยื่อกับแม่ เป็นช่วงเวลาของการเรียนรู้
ตอนนี้มันมีแค่ฟันน้ำนม จนกระทั่งอายุ 11-12 เดือนฟันน้ำนมจะถูกแทนที่ด้วยฟันเขี้ยวแท้จนครบจำนวนเมื่ออายุครบ 16 เดือน
หากไม่มีเหตุใดๆ มันจะอยู่ภายใต้การดูแลของแม่ จนถึงอายุครบสองปี
หลังจากนั้นจะต้องออกไปแสวงหาพื้นที่ของตัวเองตามลำพัง
เรียกได้ว่าเป็นช่วงเวลายากลำบากที่สุด และไม่ใช่ลูกเสือทุกตัวที่จะผ่านไปได้
ขณะลูกเสืออายุ 7 เดือนใช้ตีนเขี่ยลำตัวแม่ พยายามปลุกให้แม่ตื่น
ผมเห็นแววตาอันหวาดหวั่น แววตาเช่นนี้ เสือซึ่งเติบโตเต็มวัยแล้ว มีแต่มันจะซ่อนไว้ข้างใน
เป็นอีกสิ่งหนึ่งของเสือ “ที่อยู่นอกเหนือจากที่ตาเราเห็น”
